Φαρισαίοι

Ο εκσυγχρονισμός δεν αποτελεί προϋπόθεση μόνο για την οικονομική ανάπτυξη. Πρέπει να γίνει σε πολλά επίπεδα. Σήμερα οι πολιτικές συζητήσεις γίνονται μεταξύ αυτών που πιστεύουν ότι η κυβέρνηση μπορεί να βγάλει τη χώρα από την κρίση, άλλων που πιστεύουν ότι η αξιωματική αντιπολίτευση όταν γίνει κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να λύσει τα προβλήματα, και άλλων τέλος που πιστεύουν ότι ένα τρίτο κόμμα ή μια κυβέρνηση συνεργασίας μπορεί να αποτελέσει τη διέξοδο. Έτσι όμως η προβληματική επικεντρώνεται μόνο στο ποιος θα βγάλει τη χώρα από την κρίση και όχι στο πώς.

Όλοι μιλάνε και με πάθος για αξιοκρατία, για αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης, για εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους, για αναβάθμιση του Κοινοβουλίου και της Δικαιοσύνης, για μεταρρύθμιση του υγειονομικού συστήματος, για οικισμούς της προκοπής, για παιδεία με προοπτικές, για προστασία του περιβάλλοντος, για παραγωγικότητα κ.λπ. και κανείς δεν εξειδικεύει το πότε και το πώς. Με ποιους τρόπους, ποιες είναι οι κεντρικές ιδέες και οι πολιτικές επιλογές. Έστω όχι πλήρεις. Έστω μερικές.

Έτσι όμως το εκλογικό σώμα είναι ανήμπορο για σωστές επιλογές, αφού δεν ξέρει ποιες είναι οι αποτελεσματικές προτάσεις. Ο εκσυγχρονισμός είναι απαραίτητος. Κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο με προτάσεις από τα κόμματα πρακτικές, εφαρμόσιμες, αποτελεσματικές, με δεσμεύσεις χρονικές τουλάχιστον σε ορισμένα βασικά προβλήματα, για να εξασφαλιστεί στοιχειώδης αντιστοιχία υπόσχεσης και υλοποίησης αυτής της υπόσχεσης, ορατή όμως για κάθε πολίτη.

Παρ’ όλο ότι τα κόμματα επιδιώκουν να είναι τα κεντρικά και μοναδικά στοιχεία της ελληνικής πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής, εν τούτοις αποφεύγουν να εκσυγχρονιστούν και να εκδημοκρατικοποιηθούν και παραμένουν στις παραδοσιακές αρχηγικές δομές, και αυτό ανεξάρτητα από τον ιδεολογικό προσανατολισμό τους. Γι’ αυτό στο τέλος τα πολιτικά κόμματα δεν έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιούν τους οπαδούς τους (πέρα από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις) και να τους πείθουν να ακολουθούν τις βασικές γραμμές της πολιτικής τους όταν γίνουν εξουσία.

Πρέπει τα μέλη των κομμάτων να απαιτήσουν τη δημοκρατική τους οργάνωση και λειτουργία. Πρέπει τα κόμματα να κατακτήσουν πλουραλιστικές διαδικασίες παραγωγής θέσεων. Να σταματήσουν οι θέσεις του κόμματος να παράγονται κατά το δοκούν από τα λόμπυ των υπουργικών γραφείων με τους διάφορους συμβούλους και να αλλάζουν οι θέσεις αυτές όταν αλλάξει ο υπουργός.

Άλλο σημαντικό επίπεδο που πρέπει να λειτουργήσει ο εκσυγχρονισμός είναι η Βουλή. Στην ουσία έχει καταργηθεί ο πλουραλισμός των απόψεων στη Βουλή, έστω και αν αυτός ο πλουραλισμός κατοχυρώνεται από το άρθρο 60 του Συντάγματος, που ορίζει ότι «οι βουλευτές έχουν απεριόριστο δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση».

Κυριαρχεί η κομματική πειθαρχία και αποτελεί μέγιστο πολιτικό θέμα η όποια διαφοροποίηση βουλευτού. Και αυτό το αποκαλούμε δημοκρατία. Και έχει περάσει η άποψη πως η όποια διαφοροποίηση βουλευτού είναι… ανήθικη. Και ηθικοί είναι όσοι πειθαρχούν. Σε λίγο όπως πάμε με την ένταση της κομματικής πειθαρχίας θα μιλούν οι κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι και θα ψηφίζουν οι ίδιοι προσμετρώντας τον αριθμό των ψήφων που διαθέτουν. Και η Βουλή παράγει νόμους. Και μάλιστα με περηφάνια αναγγέλλεται στο τέλος κάθε βουλευτικής περιόδου το «σκορ» των νόμων.

Αποτέλεσμα αυτής της τακτικής είναι να μην έχουμε συνέχεια της νομοθετικής εξουσίας, αλλά με κάθε αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών κάθε νέα κυβέρνηση αισθάνεται όχι την ανάγκη, αλλά την υποχρέωση να κάνει τους δικούς της νόμους.

Ας διδαχθούμε επιτέλους πως κάθε παλιός νόμος έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα, ότι είναι γνωστός, και πριν αποφασίσουμε να τον αλλάξουμε ας εξαντλήσουμε τις δυνατότητες εφαρμογής του.

Προχωρώ στη μεγάλη ανάγκη του εκσυγχρονισμού της Διοίκησης. Η ογκώδης και αποδιοργανωμένη Διοίκηση δεν μπορεί να ελέγξει σήμερα την οικονομία. Είναι μάταιο να επαγγέλλονται μερικοί τη φιλελεύθερη οικονομία όσο μάταια είναι και η επαγγελία της ελεγχόμενης οικονομίας. Η Διοίκηση σήμερα ούτε να ελέγξει την οικονομία μπορεί, ούτε να την απαλλάξει από την παρουσία της. Γι’ αυτό και βλέπουμε επί «φιλελεύθερων» κυβερνήσεων κρατικοποιήσεις, ενώ επί «σοσιαλιστικών» αντικρίζουμε ιδιωτικοποιήσεις.

Λέγεται κατά κόρον, αλλά δεν είναι σωστό, πως έχουμε γραφειοκρατία. Πολλά θα γλιτώναμε αν είχαμε γραφειοκρατία, γιατί αυτή είναι ένα οργανωτικό σύστημα της Διοίκησης. Όλα τα προηγμένα κράτη είναι γραφειοκρατικά οργανωμένα. Η ΕΟΚ είναι επίσης γραφειοκρατική. Εμείς όμως δεν έχουμε γραφειοκρατία. Δεν έχουμε κανένα σύστημα. Και αυτή η πραγματικότητα οδηγεί τον πολίτη στην πελατειακή σχέση, στην εξάρτηση και τελικά στην ανήθικη συναλλαγή.

Είναι μεγάλος φαρισαϊσμός να λέμε πως ο σταυρός προτίμησης οδηγεί στην πελατειακή σχέση. Η πελατειακή σχέση παράγεται από την έλλειψη συστήματος Διοίκησης, και αυτή οδηγεί στην ακύρωση και της Δημοκρατίας και του ήθους, και αυτό δεν το λέει κανείς καθαρά.

Είναι ανάγκη να εκσυγχρονίσουμε όχι μόνο τη Διοίκηση αλλά και τους θεσμούς μέσα από τους οποίους ασκείται αυτή, και να μεταχειριστούμε και άλλους τρόπους στην πορεία για την πρόοδο του τόπου. Πρέπει να παραδεχθούμε καθαρά πως με τη σημερινή Διοίκηση καμιά, και η πιο έντιμη, κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να εφαρμόσει τις πολιτικές της επιλογές.

[…]

Άφησα τελευταίο τον πολίτη. Η προσωπική ευθύνη κάθε πολίτη μετριέται στην πράξη. Πρέπει καθένας μας και όλοι μαζί να αρνηθούμε σε κάθε επίπεδο λειτουργίες και πρακτικές που ακυρώνουν τη δημοκρατία και την ηθική στην καθημερινή πράξη, εξαρθρώνοντας σιγά σιγά τη συντεταγμένη κοινωνία και μεταβάλλοντας τον πολίτη σε ανήμπορο και αδιάφορο παρατηρητή. Σε κάθε περίπτωση είναι ανάγκη ο πολίτης να ξαναβρεί τη φωνή του, για να ξαναβρεί ο τόπος την ηθική του.

Τα ανωτέρω προέρχονται από κείμενο του αρχιτέκτονα Νίκου Δεσύλλα (1926-2007), που έφερε τον τίτλο «Εκσυγχρονισμός σε όλα τα επίπεδα» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Κυριακή 23 Απριλίου 1989.

Ο Νίκος Δεσύλλας διετέλεσε πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΤΕΕ) από το 1982 έως το 1988, ενώ συνέβαλε ουσιαστικά στην ανέγερση του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.

Είναι προφανές, δεδομένης της τρέχουσας πολιτικοκοινωνικής πραγματικότητας, ότι το περί εκσυγχρονισμού αίτημα που είχε καταθέσει ο Δεσύλλας πριν από τριάντα επτά ολόκληρα χρόνια παρέμεινε κατά βάση ανεκπλήρωτο.

Τα σκάνδαλα που βλέπουμε να ξεσπούν, πάσης φύσεως και παντός χρώματος, είναι η αναπόφευκτη συνέπεια της απροθυμίας μας ή και της ανικανότητάς μας να αλλάξουμε ρότα, εξαλείφοντας κατ’ απόλυτη προτεραιότητα τις ολέθριες πελατειακές σχέσεις. Και τούτο προϋποθέτει τόσο την οικοδόμηση στιβαρής Διοίκησης και στιβαρών θεσμών, όσο και τη δική μας υπεύθυνη στάση, που συνίσταται στην κατηγορηματική απόρριψη της κυρίαρχης ακόμα και σήμερα πελατειακής αντίληψης.

Όλα τα υπόλοιπα, όσα λέγονται και γράφονται κάθε φορά προς άγραν ψήφων και εντυπώσεων, είναι απλώς υποκριτικές κορόνες, λόγια κενά περιεχομένου.