The Expla-in Project: Πώς ο πόλεμος με το Ιράν αυξάνει την αντιπαλότητα Ισραήλ – Τουρκίας;

Βρισκόμαστε πλέον στη δεύτερη φάση του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν. Σε μία φάση που όπως δείχνουν και οι δηλώσεις του αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ μπαίνει σε φάση κλιμάκωσης.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον ιρανικών εγκαταστάσεων που χαρακτηρίστηκαν στόχοι, αλλά και εναντίον της ιρανικής ηγεσίας κρίνονται από τους ειδικούς ως «επιτυχείς», από καθαρά στρατιωτική άποψη.

Ωστόσο δεν επετεύχθη το πολιτικό αποτέλεσμα που επιδιωκόταν, δηλαδή η αλλαγή του καθεστώτος, με όρους Βενεζουέλας, ή η άνευ όρων συνθηκολόγηση.

Αντίθετα το ιρανικό κράτος παρέμεινε λειτουργικό, η εναπομείνασα ηγεσία επανέκτησε τον έλεγχο και προέβαλε αντίσταση σε βαθμό που αιφνιδίασε δυσάρεστα την Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ.

Απόσταση στρατιωτικής επιτυχίας και πολιτικού αποτελέσματος

Όπως αναφέρει στο in ο Αθανάσιος Πλατιάς, ομότιμος Καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και Πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, «αυτή η απόσταση μεταξύ στρατιωτικής επιτυχίας και επιδιωκόμενου πολιτικού αποτελέσματος είναι συχνά το πρώτο βήμα προς περαιτέρω κλιμάκωση. Όταν η αρχική επιτυχία δεν παράγει το επιθυμητό αποτέλεσμα, οι ηγέτες τείνουν να διπλασιάζουν την προσπάθεια. Η λογική είναι απλή: αν η πρώτη φάση αποδυνάμωσε τον αντίπαλο, η επόμενη αναμένεται να τον οδηγήσει σε κατάρρευση».

Και κάπως έτσι ξεκινά η κάθετη κλιμάκωση, που προβλέπει περισσότερα πλήγματα, διεύρυνση στόχων, μεγαλύτερη διάρκεια και ένταση.

Την ίδια στιγμή το Ιράν επιλέγει την οριζόντια κλιμάκωση, χρησιμοποιώντας την «άμυνα ψηφιδωτό». Επιμένει στην προσπάθεια του να επεκτείνει τη σύγκρουση γεωγραφικά προκειμένου να αυξήσει το κόστος των συμμάχων του του αντιπάλου του. Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων, ενεργειακών εγκαταστάσεων των γειτόνων του και των αμερικανικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο εντάσσονται ακριβώς σε αυτή τη λογική.

Οι κινήσεις των δύο αντίπαλων πλευρών έχουν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μίας επικίνδυνης δυναμικής, από τη μία ΗΠΑ και Ισραήλ να κλιμακώνουν στρατιωτικά και από την άλλη το Ιράν να κλιμακώνει γεωγραφικά, δυσκολεύοντας όπως σημειώνουν αναλυτές τις διπλωματικές πρωτοβουλίες για την επίτευξη εκεχειρίας, αφού ο όποιος συμβιβασμός δεν θα πρέπει να εκληφθεί σε καμία περίπτωση ως υποχώρηση.

Εξαφανίζοντας ταχύτατα τις εξόδους διαφυγής του πολέμου.

Οι ωφελούμενοι

Σε κάθε πόλεμο υπάρχουν και οι άμεσα ωφελούμενοι.

Με την Τουρκία να είναι ένας από αυτούς, στη δεδομένη γεωπολιτική συγκυρία, η οποία ευνοείται από την αποδυνάμωση του Ιράν.

Οι ισορροπίες έχουν ήδη ανατραπεί και η Άγκυρα βλέπει ότι η αποδυνάμωση του Ιράν ς πόλου ισχύος αυξάνει το δικό της κεφάλαιο.

Η Τουρκία καθίσταται — λόγω γεωγραφίας, στρατιωτικής ισχύος και συμμετοχής στο ΝΑΤΟ — η ισχυρότερη μη αραβική μουσουλμανική δύναμη με επιρροή σε πολλαπλά μέτωπα: Μέση Ανατολή, Ανατολική Μεσόγειος, Καύκασος, Εύξεινος Πόντος, Περσικός Κόλπος, Κεντρική Ασία και Βόρεια Αφρική.

Η Τουρκία ωστόσο για να παραμείνει ευνοούμενη από τις εξελίξεις η αποδυνάμωση του Ιράν δεν θα πρέπει να είναι ανεξέλεγκτη και να μην παραδοθεί η χώρα στο χάος.

Για την Τουρκία ο στόχος δεν είναι η κατάρρευση του Ιράν ως κράτους, αφού κάτι τέτοιο θα σήμαινε προσφυγικές ροές, τρομοκρατία και αναζωπύρωση του Κουρδικού.

Αντίθετα με την Τουρκία το χάος είναι αυτό το οποίο επιδιώκει το Ισραήλ.

Το Ισραήλ εμφανίζει τις επιδιώξεις του ως «θέμα εθνικής ασφάλειας», αφού καταγγέλλει εδώ και χρόνια το Ιράν ως το βασικό υποστηρικτή της Χεζμπολάχ, της Χαμάς, των Χούθι και των ενόπλων δικτύων στη Συρία και το Ιράκ.

Το Ισραήλ και η Τουρκία

Για το Τελ Αβίβ η αποδυνάμωση του Ιράν σημαίνει και την μείωση της ικανότητας του να προβάλει ισχύ διά των αντιπροσώπων του και εάν το πυρηνικό του πρόγραμμα όντως έχει υποστεί σημαντικές ζημιές το Ισραήλ κερδίζει χρόνο για μία νέα αρχιτεκτονική ασφάλεια.

Η Τουρκία από την άλλη πλευρά κερδίζει γεωπολιτικά, αφού διευρύνει το αποτύπωμα της από τη Συρία μέχρι τον Καύκασο και από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Κεντρική Ασία.

Η αναβάθμιση της Τουρκίας για τα συμφέροντα της Δύσης, είναι ωστόσο μία απειλή για το Ισραήλ, που δεν φαίνεται να προτίθεται να αποδεχθεί την αντικατάσταση του Ιράν από την Τουρκία.

Για το Τελ Αβίβ άλλωστε είναι σαφής η ανησυχία που συνδέεται με την διεύρυνση του τουρκικού αποτυπώματος στην περιοχή που θέλει να εμποδίσει την αίσθηση της στρατηγικής περικύκλωσης.

Σύμφωνα με τον Πλατιά μάλιστα ο ανταγωνισμός Τουρκίας – Ισραήλ είναι δομικός και όχι ρητορικός, ενώ ήδη διαμορφώνονται ανταγωνιστικοί γεωπολιτικοί άξονες: από τη μία η Τουρκία με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία, από την άλλη το Ισραήλ με τα ΗΑΕ, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ινδία.

Οι δηλώσεις Ερντογάν και Νετανιάχου

Η αντιπαλότητα Ισραήλ – Τουρκίας δημιουργεί ερωτήματα για το πού μπορεί να φτάσει και αν θα μπορούσε να καταλήξει και σε σύγκρουση, κάτι που σήμερα φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο έως αδύνατο. Σε κάθε περίπτωση πάντως η αντιπαλότητα είναι υπαρκτή και αποτυπώνεται και στις δηλώσεις του τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος διαρκώς βάζει στο στόχαστρο τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου, σημειώνοντας μάλιστα πως «ακόμη και ο ισραηλινός λαός, που περνάει κάθε βράδυ στα καταφύγια, δηλώνει πλέον ανοιχτά ότι ο Νετανιάχου είναι η μεγαλύτερη καταστροφή που τους έχει συμβεί μετά το Ολοκαύτωμα».

Την ίδια στιγμή ο Νετανιάχου είχε τοποθετηθεί φωτογραφίζοντας εμμέσως πλην σαφώς την Τουρκία, στην τριμερή Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, τον περασμένο Δεκέμβριο, αφού στέλνοντας μήνυμα στην Άγκυρα σημείωνε ότι «όσοι πιστεύουν ότι μπορούν να επαναφέρουν την αυτοκρατορία τους, τους λέμε ότι αυτό δεν θα συμβεί. Είμαστε αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας. Και είμαστε τρεις δημοκρατίες που προάγουν την ελευθερία, την ευημερία και την ασφάλεια».

Διαβάστε περισσότερα για τις εξελίξεις σχετικά με το Ιράν εδώ.