Η υπερωριακή απασχόληση των μισθωτών και η αμοιβή της

Όταν η ημερήσια εργασία ενός μισθωτού ξεπερνά το ανώτατο νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας, τότε θεωρείται ότι απασχολείται υπερωριακά. Ο νόμος ο οποίος καθορίζει τα νόμιμα ωράρια εργασίας, την υπερεργασία, την υπερωρία και την αμοιβή τους είναι ο Ν.3385/2005 «Ρυθμίσεις για την προώθηση της απασχόλησης, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και άλλες διατάξεις».

1. Υπερεργασία

1.α. Έννοια υπερεργασίας

Οι ώρες της εβδομαδιαίας εργασίας των μισθωτών που απασχολούνται με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου σε οποιοδήποτε εργοδότη ανέρχονται σε 40. Δηλαδή για έναν εργαζόμενο που απασχολείται πέντε μέρες την εβδομάδα η ημερήσια εργασία του ανέρχεται σε 8 ώρες (40 / 5) την ημέρα και για κάποιον που απασχολείται επί εξαημέρου ανέρχεται σε 6 ώρες και 40 λεπτά (40 / 6).

Σύμφωνα με τις μεταβολές που επέφερε ο Ν.3385/2005 τα νόμιμα ωράρια εργασίας, τα οποία ισχύουν από 01/10/2005, είναι 8 ώρες επί εξαήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και 9 ώρες επί πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας, που σημαίνει ότι η εβδομαδιαία εργασία επί πενθήμερης εργασίας ανέρχεται σε 45 ώρες και επί εξαήμερης εργασίας σε 48 ώρες.

Η πρόσθετη αυτή εργασία, η διαφορά δηλαδή μεταξύ των 40 ωρών και των 45 ωρών (41^η έως 45^η) ή 48 ωρών (41^η έως 48^η), σε πενθήμερη ή εξαήμερη απασχόληση αντίστοιχα, χαρακτηρίζεται από το άρθρο 649 του Αστικού Κώδικα ως υπερεργασία. Για την υπερεργασία δεν απαιτείται άδεια από την επιθεώρηση εργασίας δεν συνυπολογίζεται στα επιτρεπόμενα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, όρια υπερωριακής απασχόλησης και δεν υπάρχει κανένας περιορισμός από την νομοθεσία σχετικά με τον αριθμό των ωρών υπερεργασίας που μπορούν να πραγματοποιηθούν κατ’ έτος.

1.β. Αμοιβή υπερεργασίας

Η υπερεργασία αμείβεται με προσαύξηση του ωρομισθίου του μισθωτού κατά 25%. Σε περίπτωση που η υπερεργασία συμπέσει στα όρια της νυχτερινής εργασίας (δηλαδή από 10^η βραδινή έως 6^η πρωινή), τότε θα πρέπει η προσαύξηση 25% για την υπερεργασία να υπολογιστεί πάνω στο ωρομίσθιο του μισθωτού αφού αυτό προηγουμένως έχει προσαυξηθεί με 25% για την νυχτερινή απασχόληση.

Όταν ο μισθωτός απασχολείται με υπερεργασία Κυριακή ή εξαιρέσιμη εορτή, τότε το ποσοστό προσαύξησης 25% υπολογίζεται στο προσαυξημένο με 75% ωρομίσθιο λόγω απασχόλησης σε ημέρα αργίας, ενώ στην περίπτωση που ισχύουν και οι δύο παραπάνω περιπτώσεις (νυχτερινή απασχόληση σε ημέρα αργίας) τότε η προσαύξηση 25% για την υπερεργασία υπολογίζεται αφού το ωρομίσθιο έχει προσαυξηθεί με 25% και 75% δηλαδή συνολικά 100%.

Προσοχή: Σε ότι αφορά μισθωτούς οι οποίοι απασχολούνται με ωράριο εργασίας μικρότερο των 40 ωρών εβδομαδιαίως, είτε αυτό προβλέπεται από Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, Διαιτητική Απόφαση είτε ακόμη και από την ατομική σύμβαση του μισθωτού, οι επιπλέον ώρες που απασχολείται ο μισθωτός μέχρι τις 40 ώρες δεν θεωρούνται υπερεργασία, αλλά πρόσθετη εργασία και αμείβονται με απλό ωρομίσθιο χωρίς προσαύξηση.

2. Υπερωρία

2.α.Ένοια υπερωρίας

Σύμφωνα με τον Ν.3385/2005 «η πέραν των σαράντα πέντε (45) ωρών την εβδομάδα απασχόληση του μισθωτού στις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν συμβατικό ωράριο εργασίας έως σαράντα (40) ώρες την εβδομάδα, θεωρείται υπερωριακή απασχόληση ως προς όλες τις νόμιμες συνέπειες, διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης. Για όσους εργαζόμενους ισχύει σύστημα εργασίας έξι (6) εργάσιμων ημερών την εβδομάδα, υπερωριακή απασχόληση θεωρείται η εργασία πέραν των σαράντα οκτώ (48) ωρών την εβδομάδα. Σε κάθε περίπτωση διατηρούνται σε ισχύ οι ρυθμίσεις για το νόμιμο ημερήσιο ωράριο εργασίας, δηλαδή εννιάωρο στο πενθήμερο και οκτάωρο στο εξαήμερο σύστημα απασχόλησης».

Επομένως, από τα παραπάνω προκύπτει ότι υπερωρίες θεωρούνται οι ώρες που απασχολείται ο μισθωτός οι οποίες ξεπερνούν τα όρια της υπερεργασίας, όπως αυτή ορίστηκε με το Ν.3385/2005.

Σύμφωνα με τη δικαστική νομολογία δεν λογίζονται σαν υπερωρίες, μεταξύ άλλων, και οι παρακάτω περιπτώσεις:

α) Ο χρόνος που απαιτείται και διατίθεται στους μισθωτούς για την μετάβασή τους στον τόπο εργασίας άσχετα με το αν η μετάβαση γίνεται με μεταφορικό μέσο του εργοδότη ή των μισθωτών.

β) Η παραμονή του μισθωτού στον τόπο εργασίας η οποία οφείλεται στην έλλειψη συγκοινωνιακού μέσου.

γ) Η τυχόν παραμονή μισθωτών στην εργασία τους για προσωπική τους ευκολία ή για άλλους λόγους.

Εξάλλου, η δικαστική νομολογία με πάγια άποψή της ορίζει ότι ύπαρξη υπερωριακής απασχόλησης νοείται σε περίπτωση υπέρβασης του ανώτατου νομίμου ωραρίου εργασίας της ημέρας και όχι της εβδομάδας. Δηλαδή, δεν είναι επιτρεπτός ο συμψηφισμός των καθημερινών υπερωριών με τυχόν μη πραγματοποιηθέντα χρόνο εργασίας σε άλλες εργάσιμες ημέρες της ίδιας εβδομάδας.

Προσοχή: Η υπέρβαση του ημερήσιου ωραρίου εργασίας που έχει καθοριστεί με ατομική ή συλλογική σύμβαση εργασίας, διαιτητική απόφαση ή κανονισμό εργασίας, δεν θεωρείται υπερωριακή απασχόληση. Επίσης, η απασχόληση των μισθωτών κατά την έκτη ή την έβδομη ημέρα (επί πενθήμερη απασχόληση) θεωρείται σαν αυτοτελής ημέρα εργασίας και όχι σαν υπερωρία.

2.β. Αμοιβή υπερωρίας

Μισθωτοί απασχολούμενοι υπερωριακά δικαιούνται για κάθε ώρα νόμιμης υπερωρίας και μέχρι τη συμπλήρωση εκατόν είκοσι (120) ωρών ετησίως αμοιβή ίση με το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 50%. Η αμοιβή για την πέραν των εκατόν είκοσι (120) ωρών ετησίως νόμιμη υπερωριακή απασχόληση είναι το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 75%.

Σε ότι αφορά τις περιπτώσεις νυχτερινής απασχόλησης και απασχόλησης σε ημέρα αργίας ισχύουν τα ανάλογα με την περίπτωση της υπερεργασίας που αναλύονται παραπάνω.

2.γ. Νόμιμη υπερωρία

Για την υπερωριακή απασχόληση μισθωτών η επιχείρηση θα πρέπει να:

Α) Υποβάλει έγγραφη αναγγελία στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας σχετικά με την υπερωριακή απασχόληση για έναν από τους παρακάτω λόγους:

i) Επείγουσες εργασίες, οι όποιες είναι αναγκαίες για την πρόληψη ατυχημάτων, την οργάνωση μέτρων σωτηρίας λόγω αντιμετώπισης αιφνίδιων ζημιών είτε στο υλικό, είτε στις εγκαταστάσεις, είτε στο κτίριο της εκμετάλλευσης (επιχείρησης).

ii) Επείγουσες εργασίες παροδικού χαρακτήρα ή εξαιρετικές επείγουσες ανάγκες για την εξυπηρέτηση του κοινού.

iii) Επείγουσες επισκευές πλωτών, χερσαίων και εναέριων μεταφορικών μέσων, ή καθυστέρησης εκτέλεσης δρομολογίων κάθε φύσεως μεταφορικών μέσων.

iv) Λόγω εξαιρετικής συσσώρευσης εργασίας,

v) Παραμονές των εξαιρέσιμων εορτών.

vi) Προπαρασκευαστικές ή συμπληρωματικές εργασίες, οι όποιες λόγω της φύσεως τής εργασίας εκτελούνται εκτός του κανονικού χρονικού ορίου της νόμιμης εργασίας.

ζ) Αναπλήρωσης χαμένων ωρών σε περίπτωση ομαδικής διακοπής τής εργασίας συνεπεία: αα) αιφνίδιων αιτίων η ανώτερης βίας (λ.χ. αιφνίδιες ζημίες στο υλικό, διακοπή τής κινητήριας δύναμης, γενική έλλειψη από πρώτες ύλες, θεομηνίες κλπ.), ββ) επίσημων ή τοπικών εορτών, εκτός τής Κυριακής και των προς αυτή εξομοιουμένων ημερών, και γγ) λόγω καιρικών μεταβολών σε βιομηχανίες ή εργασίες, οι οποίες λόγω της φύσεώς τους επηρεάζονται από τις καιρικές μεταβολές.

Β) Τηρεί το βιβλίο υπερωριών το οποίο υποχρεούνται να τηρούν όλες οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο της βιοτεχνίας και βιομηχανίας. Το βιβλίο αυτό θεωρείται από την οικεία Κοινωνική Επιθεώρηση Εργασίας. Σχετικό είναι το άρθρο 9 του Ν.Δ. 515/1970.

Η τήρηση του παραπάνω βιβλίου είναι ανεξάρτητη από την έγκριση που χορηγείται για την πραγματοποίηση υπερωριακής απασχόλησης, η οποία είναι απαραίτητη ανεξαρτήτως του αντικειμένου στο οποίο δραστηριοποιείται η επιχείρηση (παροχή υπηρεσιών, εμπόριο, βιομηχανία, κλπ).

2.δ.Παράνομη (κατ’ εξαίρεση) υπερωρία

Σύμφωνα με τον Ν.3385/2005 «κάθε ώρα υπερωρίας, για την πραγματοποίηση της οποίας δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες από το νόμο διατυπώσεις και διαδικασίες έγκρισης, χαρακτηρίζεται εφεξής κατ’ εξαίρεση υπερωρία. Η τελευταία αυτή υπερωρία, μη νόμιμη ή παράνομη, αμείβεται με προσαύξηση 100% στο εκάστοτε καταβαλλόμενο ωρομίσθιο».

Οπότε, κατ’ εξαίρεση υπερωρία υπάρχει ουσιαστικά όταν δεν υφίσταται οποιαδήποτε από της προϋποθέσεις που αναλύονται στο 2.γ περί νόμιμης υπερωρίας.

Σωτήριος Δημ. Φραντζανάς, οικονομολόγος, MSc in Acc. & Fin., συνεργάτης της Επιστημονικής Ομάδας του περιοδικού Epsilon7