1967-1973

37

Η αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό της χώρας αντικατοπτρίστηκε αμέσως στο ύφος και το επίπεδο των ταινιών που συμμετείχαν στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1967. Τα περιθώρια για αισιοδοξία, πειραματισμούς και αναζητήσεις φάνηκαν να στενεύουν ταχύτατα. Η οθόνη του 8ου Φεστιβάλ μονοπωλήθηκε από ταινίες που αναμασούσαν τις παλιές «καλές» συνταγές του εμπορικού κινηματογράφου. Μία μόνο ταινία με καλλιτεχνικές προθέσεις έφτασε στη Θεσσαλονίκη, οι Σιλουέττες του Κωστή Ζώη, και παρόλο που πήρε το σχετικό βραβείο (καλύτερης καλλιτεχνικής ταινίας) ήρθε αντιμέτωπη με την αδιαφορία του κοινού, καταποντιζόμενη από πλευράς εισιτηρίων όταν βγήκε στις αίθουσες.

Η περίοδος των παχιών αγελάδων του ελληνικού κινηματογράφου είχε όμως αρχίσει να τελειώνει. Η τηλεόραση ήταν πλέον πολύ κοντά. Την επόμενη χρονιά υπήρξε για πρώτη φορά πτώση στον αριθμό των εισιτηρίων. Το 9ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου υπήρξε από πολλές απόψεις υποτονικό, αν όχι φτωχό. Ήταν βέβαια η χρονιά που κάνει την κινηματογραφική του εμφάνιση ο Θόδωρος Αγγελόπουλος με την μικρού μήκους ταινία Η Εκπομπή, αλλά κατά τα άλλα το Φεστιβάλ δεν είχε τίποτε εντυπωσιακό να επιδείξει.

Η ίδια κατάσταση επικράτησε και το 1969. Ο προβληματισμός σχετικά με την φυσιογνωμία και τον ρόλο του Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, που αισίως είχε φτάσει στο 10ο έτος του, ήταν πλέον έντονος -όπως έντονη ήταν και η λογοκριτική παρέμβαση της προκριματικής επιτροπής του. Παρόλα αυτά είχε αρχίσει να διαφαίνεται η ύπαρξη μιας νέας γενιάς κινηματογραφιστών οι οποίοι, στις ταινίες μικρού μήκους κυρίως, δείχνουν να ετοιμάζονται για την επερχόμενη «νέα εποχή» στον ελληνικό κινηματογράφο.

Στο 11ο Φεστιβάλ, του 1970, η πλάστιγγα των συμμετοχών συνεχίζει να γέρνει προς την πλευρά του εμπορικού κινηματογράφου. Προβάλλεται, ωστόσο, και η Αναπαράσταση, η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους του Θόδωρου Αγγελόπουλου, η οποία λαμβάνει πλήθος βραβείων, μεταξύ των οποίων και αυτό της καλύτερης ταινίας. Με την Αναπαράσταση, σχολιάζουν οι ιστορικοί του ελληνικού κινηματογράφου, σηματοδοτείται η έναρξη της περιόδου του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, του κινηματογράφου στον οποίο τον αποκλειστικό έλεγχο του τελικού προϊόντος έχει ο σκηνοθέτης, όχι ως τεχνίτης αλλά πλέον ως δημιουργός.

Οι ταινίες που προκρίνονται για προβολή στο 12ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, το 1971, προκαλούν την οργισμένη αντίδραση του υποψιασμένου, πλέον, κοινού. Το επίπεδο των ταινιών δεν φτάνει τις προσδοκίες των θεατών, ενώ πολλές άλλες ταινίες κόβονται από την προκριματική επιτροπή και την λογοκρισία. Η διεξαγωγή της εκδήλωσης γίνεται σε βαριά ατμόσφαιρα και πολλοί δημοσιογράφοι κάνουν λόγο για «φεστιβάλ της οργής». Μεγάλη εξαίρεση ανάμεσα στις διαγωνιζόμενες ταινίες η Ευδοκία του Αλέξη Δαμιανού, η οποία, ωστόσο, αγνοείται, από πλευράς βραβείων. Από την άλλη, το Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση, επιτυγχάνει μια χρυσή ισορροπία μεταξύ εμπορικότητας και ποιοτικότητας.

Ο ίδιος ο ελληνικός κινηματογράφος έχει, όμως, αρχίσει πλέον να ασθενεί, όπως δείχνει και η εμφανής πλέον πτώση των εισιτηρίων. Η εμπορική συνταγή του παρελθόντος δεν φαίνεται πια να επαρκεί. Στο 13ο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου αρχίζει να διαφαίνεται μια στροφή προς την «ποιότητα», όπως και να εννοήσουμε τον όρο αυτό. Το σίγουρο είναι ότι αυξάνονται οι εκπρόσωποι του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, οι οποίοι αδιάφοροι, κατά το δυνατόν, για την ασήμαντη ούτως ή άλλως εμπορική τους επιτυχία, κάνουν ταινίες που τραβούν το ενδιαφέρον των διανοούμενων και της πολιτικοποιημένης νεολαίας.

Η «σύγκρουση» μεταξύ νέου και παλιού κινηματογράφου γίνεται ακόμα εμφανέστερη την επόμενη χρονιά, το 1973. Ο εμπορικός κινηματογράφος πνέει πλέον τα λοίσθια. Οι εκπρόσωποί του απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά από το 14ο Φεστιβάλ, το οποίο κυριαρχείται από τις «φεστιβαλικές», λεγόμενες, ταινίες. Το κοινό αποδοκίμαζε έντονα κάθε τι που δεν ήταν άμεσα πολιτικό και παραληρούσε από ενθουσιασμό, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Σολδάτος, στην πρώτη τυχαία φωτογραφία του Βιετνάμ.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Νοέμβριο του 1973, η εμπειρία των γεγονότων του Πολυτεχνείου θα σφραγίσει και σε προσωπικό επίπεδο την ιστορία πολλών από τους πρωταγωνιστές του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου και θα επηρεάσει καταλυτικά την κατοπινή τους καλλιτεχνική πορεία. Ούτως ή άλλως, όμως, οι μέρες της Δικτατορίας ήταν πια μετρημένες.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ