1960-1966

37

Ο κινηματογράφος είναι λοιπόν μια βιομηχανία. Από την αρχή υπήρξε μια βιομηχανία αρκετά -και κατά περιόδους πολύ- ανθηρή, γι αυτό και κατά την διάρκεια της δεκαετίας του πενήντα το Υπουργείο Βιομηχανίας αποφάσισε να βρει κάποιους τρόπους προώθησής της. Αποδεχόμενο τις προτάσεις κάποιων σημαίνοντων κινηματογραφικών κριτικών της περιόδου εκείνης, το Υπουργείο αποφάσισε να οργανώσει κάποια εκδήλωση, δίκην εμπορικής εκθέσεως, στην οποία να παρουσιάζεται το σύνολο, αν ήταν δυνατόν, της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής. Οι πρώτες εκείνες συζητήσεις που αφορούσαν την διεξαγωγή μιας τέτοιας εκδήλωσης στην Ρόδο, δεν ευόδωσαν. Η πρώτη απτή ευκαιρία δόθηκε το 1960, όταν επ ευκαιρία του εορτασμού των 25 ετών διοργάνωσης της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, ανατέθηκε στην Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία «Τέχνη» η διοργάνωση κάποιων καλλιτεχνικών εκδηλώσεων κατά την διάρκεια της έκθεσης τον Σεπτέμβριο. Το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης είχε γεννηθεί.

Στην αρχή ονομάστηκε Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου και παρά τις απαισιόδοξες προβλέψεις πολλών, τα πήγε πολύ καλά. Από την πρώτη στιγμή ο χαρακτήρας της εκδήλωσης ορίστηκε ως διαγωνιστικός. Υποβάλλονταν για προβολή όλες οι ταινίες της τρέχουσας παραγωγής, και δίνονταν βραβεία στις καλύτερες από αυτές σύμφωνα με κριτήρια κατά το δυνατόν αδιάβλητα. Εξάλλου το κοινό μπορούσε να παρακολουθήσει το ίδιο τις ταινίες και διαμόρφωνε την δική του γνώμη. Στην πρώτη εκείνη εβδομάδα συμμετείχαν με ταινίες τους ονόματα όπως ο Νίκος Κούνδουρος, ο Ντίνος Κατσουρίδης, ο Γρηγόρης Γρηγορίου, ακόμα και ο Νίκος Τσιφώρος.

Η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου άρχισε να βρίσκει τον δρόμο της την επόμενη χρονιά, καθώς απόκτησε τον δικό της κανονισμό, ανάλογο εκείνων των μεγάλων διεθνών φεστιβάλ. Σε μια εκδήλωση, βεβαίως, που κάποιοι βραβεύονται και κάποιοι όχι, είναι φυσικό να υπάρχουν και δυσαρεστημένοι. Από την πρώτη στιγμή ακούστηκαν αντιρρήσεις για την μεθοδολογία πρόκρισης των ταινιών καθώς και για τα κριτήρια βράβευσης. Ειδικά εκείνη την χρονιά έκαναν για πρώτη, και φυσικά όχι για τελευταία, χρονιά την εμφάνισή τους κάποια «μικροπροβληματάκια» με την λογοκρισία.

Το 1962 βρίσκει την Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου κατοχυρωμένη και τυπικά με νόμο του κράτους. Επρόκειτο, σύμφωνα με την κοινή απόφαση των υπουργών Βιομηχανίας, Οικονομικών και Προεδρίας, για μιαν «επίδειξι Ελληνικού Κινηματογράφου» που διοργανώνεται «κατά Σεπτέμβριον εκτάστου έτους». Η αρμοδιότητα της «Εβδομάδας» πέρασε από την Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης στο ίδιο το Υπουργείο Βιομηχανίας και ορίστηκε ότι στην δεκαεξαμελή κριτική επιτροπή θα συμμετέχουν δέκα πρόσωπα οριζόμενα από το Υπουργείο και άλλα έξι οριζόμενα από τα κινηματογραφικά σωματεία.

Οι επόμενες χρονιές προχωρούν χωρίς απρόοπτα. Το 1963 είναι η χρονιά που οι ελληνικές ταινίες αρχίζουν να «σπάνε» τα ταμεία της εποχής. Ο κόσμος αρχίζει να αντιλαμβάνεται το σινεμά σαν μια ευχάριστη ψυχαγωγική διέξοδο και το εντάσσει σιγά σιγά στην καθημερινότητά του. Στην Τέταρτη Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου, ωστόσο, αυτή η πραγματικότητα δεν αντικατοπτρίζεται πολύ καθαρά. Συμμετέχουν λίγες μόνο ταινίες και αυτές, με την εξαίρεση των Μικρών Αφροδιτών του Νίκου Κούνδουρου, δεν ανήκουν στις εμπορικές επιτυχίες της χρονιάς. Στο πλαίσιο της ίδιας εβδομάδας, ωστόσο, θα μπορούσε κανείς να δει τον Τζέιμς Πάρις να μοιράζει στους καλεσμένους κοκακόλες, μπύρες, πούρα, τσιγάρα και σπίρτα, καλλιτεργώντας εντέχνως τον μύθο μιας παραμυθένιας ελληνικής βιομηχανίας του θεάματος αμερικανικών προδιαγραφών.

Η μετέωρη αυτή κατάσταση επιτείνεται την επόμενη χρονιά, το 1964, που βρίσκει την φυσιογνωμία της Εβδομάδας Ελληνικού Κινηματογράφου να ακροβατεί μεταξύ της ελπίδας για εμπορικότητα, αφενός, και της διάθεσης να μετασχηματιστεί σε τόπο έκφρασης των προβληματισμών «της νεολαίας». Οι προβολές μεταφέρονται για πρώτη φορά στην αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών όπου θα παρέμεναν για αρκετά χρόνια ακόμα. Σε μια εποχή που ο «εμπορικός» κινηματογράφος συνεχίζει την δική του, ανοδική πορεία, και οι συμμετέχοντες στην Εβδομάδα προσπαθούν να διαμορφώσουν την δική τους, φρέσκια οπτική γωνία, τα φώτα της δημοσιότητας προσελύουν η Ελένη Ανουσάκη και τα σκάνδαλα (ή οι διαψεύσεις περί σκανδάλων) που την περιβάλλουν, και η Κορίνα Τσοπέη, με το στέμμα της Μις Υφήλιος που φοράει.

Στο μεταξύ η Ελλάδα βράζει. Οι πολιτικές εξελίξεις από το 1964 που ανέβηκε στην εξουσία η Ένωση Κέντρου μέχρι τα γεγονότα του Ιουλίου του 1965 είναι ραγδαίες. Ο κόσμος ανησυχεί και πολλοί προβλέπουν ότι η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε γενικότερη πολιτειακή εκτροπή. Το ενδεχόμενο μιας δικτατορίας είναι πλέον ορατό.

Στην 6η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου που πραγματοποιείται το φθινόπωρο του 1965, πάντως, τα «έκτροπα» είναι κινηματογραφικής φύσεως. Η προκριματική επιτροπή απορρίπτει σωρηδόν ταινίες λέγοντας, δικαιολογούμενη, ότι διάλεξε «ανάμεσα σε εμπορεύσιμα έργα τα όλιγότερο κακά φτιαγμένα, αυτά που δεν ξεγελάνε τον αγοραστή», και κάποιοι μεγάλοι παραγωγοί απειλούν να αποχωρήσουν επειδή η προβολή των ταινιών τους δεν κληρώθηκε ευνοϊκά.

Την επόμενη χρονιά τα πράγματα στην Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου έδειξαν να αλλάζουν. Η εκδήλωση μετονομάστηκε σε Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου και απέκτησε ολοκληρωμένο κανονισμό. Οι ταινίες που συμμετείχαν έφεραν την σφραγίδα μιας ανανέωσης τόσο στην νοοτροπία και τους στόχους τους όσο και στην παραγωγή. Για πρώτη φορά οι Έλληνες κινηματογραφιστές έδειχναν να κινούνται έχοντας κάποιο συγκεκριμένο «όραμα» ανανέωσης παρά με τον αποσπασματικό και ασυνεχή τρόπο του άμεσου παρελθόντος. Ανάμεσα στις σημαντικές συμμετοχές εκείνης της χρονιάς θα μπορούσε κανείς να αναφέρει το Πρόσωπο με Πρόσωπο του Ροβήρου Μανθούλη, την Εκδρομή του Τάκη Κανελόπουλου, το Μέχρι το πλοίο του Αλέξη Δαμιανού, τον Θάνατο του Αλέξανδρου του Δημήτρη Κολλάτου, ή το Με την λάμψη στα μάτια του Πάνου Γλυκοφρύδη.

Τα πολιτικά και πολιτιστικά πράγματα της Ελλάδας έμελλε, ωστόσο, να αλλάξουν σύντομα. Η δικτατορία την οποία όλοι σχεδόν περίμεναν, επιβλήθηκε τελικά τον Απρίλιο του 1967. Επρόκειτο να διατηρηθεί επί εφτά χρόνια για να βάλει, όπως και η ίδια ικανοποιημένη παραδεχόταν, πολλά πράγματα σε γύψο. Ένα από αυτά ήταν ο ίδιος ο ελληνικός κινηματογράφος.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ