H… πολυεθνική Fiat Auto, το νέο αίμα και η σχεδίαση του μέλλοντος

H παγκοσμιοποίηση δεν θα μπορούσε να είναι άγνωστη έννοια στην αυτοκινητοβιομηχανία και μάλιστα σε κατασκευαστές που στοχεύουν ψηλά. Και δεν θα ήταν υπερβολή εάν ισχυριζόμασταν ότι κατέχει πρωτεύουσα θέση στα σχέδια ανάπτυξης των υπευθύνων των κατασκευαστικών εταιρειών, πολύ περισσότερο μάλιστα από όσο θα περιμέναμε.

Πάρτε για παράδειγμα τη Fiat: ιταλική εταιρεία, περήφανη για την καταγωγή της, οι υπεύθυνοι της οποίας θέλουν να πιστεύουν πως τα μοντέλα τους ξεχωρίζουν για το ταμπεραμέντο και τη φινέτσα τους.

Ωστόσο, αν ρίξουμε μια ματιά στην ηγετική ομάδα σχεδιασμού της θα διαπιστώσουμε, ίσως με έκπληξη, ότι ένας Ισπανός, o Ηumberto Rodriguez -υπεύθυνος σχεδιασμού προϊόντων στη Fiat Auto-, προΐσταται ενός Έλληνα, (Aνδρέας Zαπατίνας), ενός Γερμανού, (Wolfgang Egger) και ενός Αμερικανού (Mike Robinson).

O τελευταίος θα τεθεί επικεφαλής του σχεδιαστικού κέντρου της Fiat από την 1η Ιουνίου, έπειτα από πέντε χρόνια θητείας στη Lancia. Νεότερο δείγμα της δουλειάς του αποτελεί η Thesis, το πολυτελές τετράθυρο μοντέλο της ιταλικής εταιρείας που παρουσιάστηκε στη Διεθνή Έκθεση Αυτοκινήτου στη Γενεύη.

Ο W.Egger, το δεξί χέρι του Walter de Silva από την εποχή που εργάζονταν μαζί για την Alfa Romeo, ακολούθησε τον Ισπανό σχεδιαστή στη Seat. Ωστόσο, το 2001 φαίνεται πως σήμανε η ώρα της επιστροφής του, καθώς έρχεται να καταλάβει τη θέση που αφήνει ο M.Robinson στη Lancia.

O Έλληνας Ανδρέας Ζαπατίνας ακολούθησε με τη σειρά του τον Chris Bangle, όταν αποχώρησε από τη Fiat για να μεταπηδήσει στην ΒΜW. Όμως, δύο χρόνια αργότερα επέστρεψε και αυτός στην Ιταλία, μόνος του αυτήν τη φορά, για να αναλάβει καθήκοντα διευθυντή στο σχεδιαστικό κέντρο της Alfa Romeo στη θέση του W.De Silva.

Oρισμένοι αναλυτές ίσως να θεωρούν προσβλητικό το γεγονός ότι η ιταλική σχεδιαστική φιλοσοφία καθορίζεται από ξένους. Όμως ο πρόεδρος τoυ ομίλου Fiat, Paolo Cantarella, έχει διαφορετική άποψη.

Όταν ήταν επικεφαλής στη Fiat Auto, θέση την οποία κατέχει σήμερα ο Roberto Testore, είχε δηλώσει ότι δεν επιθυμεί να έχει εξελιγμένα σχεδιαστικά κέντρα διάσπαρτα στον κόσμο -τακτική την οποία ακολουθούν, για παράδειγμα, εταιρείες, όπως η BMW, με studio στη Γερμανία και τις HΠΑ ή η Toyota που διατηρεί παρόμοια κέντρα σχεδιασμού στην Ιαπωνία και τη Γαλλία.

Αντίθετα, ο P.Cantarella προτίμησε να φέρει το βουνό στο Μωάμεθ και να εντάξει στα σχεδιαστικά κέντρα της Fiat και της Lancia στο Τορίνο και της Alfa Romeo στο Mιλάνο μερικά από τα πιο φωτεινά μυαλά στο χώρο της σχεδίασης αυτοκινήτων, αδιαφορώντας για τον τόπο καταγωγής τους.

Παράλληλα όμως δεν έπαψε ποτέ να εμπιστεύεται τις εμπνεύσεις των ανεξάρτητων σχεδιαστικών οίκων που έχουν συσσωρευτεί γύρω από το Τορίνο, τους οποίους μάλιστα έχει χαρακτηρίσει ως πραγματικές δεξαμενές ιδεών. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο τώρα που οι πιο πολλοί έχουν περάσει από το στάδιο του παραδοσιακού σχεδιασμού στο χαρτί στις πλέον σύγχρονες μεθόδους σχεδίασης με τη βοήθεια της ψηφιακής τεχνολογίας.

Η Fiat ίσως αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα παγκοσμιοποίησης στο χώρο της σχεδίασης. Όμως τα πράγματα δεν είναι πολύ διαφορετικά, για παράδειγμα, στη Σουηδία, όπου ο Bρετανός Peter Horbury ηγείται της σχεδιαστικής ομάδας στη Volvo. Από την άλλη, και στη Saab o νέος υπεύθυνος σχεδιασμού είναι Γερμανός, ονόματι Michael Mayer.

Και αν πάμε ακόμη πιο μακριά, στην Ιαπωνία, θα δούμε το Γάλλο Olivier Boulay, ο οποίος σχεδίασε για λογαριασμό της Mercedes Benz την υπερπολυτελή Maybach, να αναλαμβάνει την καθοδήγηση του σχεδιαστικού τμήματος της Mitsubishi Motors. (To γεγονός ότι πρόκειται να τοποθετηθεί στη θέση αυτή ουσιαστικά κατ΄ εντολή της DaimlerChrysler -στην οποία παρεμπιπτόντως ανήκει περισσότερο από το ένα τρίτο της ιαπωνικής εταιρείας- είναι ένα άλλο ζήτημα).

Ωστόσο, η συγκεκριμένη τάση δεν ακολουθείται παντού. Οι επικεφαλής των αντίστοιχων τμημάτων των Renault, Citroen, Peugeot είναι Γάλλοι, ενώ στις γερμανικές εταιρείες σε αντίστοιχες θέσεις εργάζονται μόνο δύο ξένοι: o Aμερικανός Chris Bangle στην BMW και ο Ολλανδός Harm Lagaay στην Porsche. Mεταξύ τους ίσως να ήταν τώρα ακόμη ένας, ο Έλληνας σχεδιαστής Σωτήρης Κωβός, όμως η συνεργασία του με την Audi δεν ευοδώθηκε.

Ανεξάρτητα πάντως από το ποιος τίθεται επικεφαλής τους, τα σχεδιαστικά κέντρα είναι τα τμήματα που συγκεντρώνουν τους περισσότερους ξένους σε κάθε κατασκευαστική εταιρεία. Αυτό ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι οι σχεδιαστές, ιδιαίτερα όταν είναι νέοι, βρίσκονται σε συνεχή αναζήτηση. Ψάχνουν για μεγαλύτερες αμοιβές, περισσότερο υπεύθυνες θέσεις, νέες προκλήσεις και διαφορετικές συνθήκες εργασίας.

Θα αναφέρουμε ως παράδειγμα και πάλι το όνομα του Σωτήρη Κωβού, ο οποίος από την Peugeot και μετέπειτα τη Μazda μεταπήδησε στην Toyota και σχεδίασε για λογαριασμό της το Υaris Αυτοκίνητο της Xρονιάς για το 2000. Το Σεπτέμβριο του 2000, όμως, αποχώρησε για να ενταχθεί στο δυναμικό της Audi, όπου φαίνεται όμως πως βρήκε τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι ίσως περίμενε.

Αρκετοί πιθανόν να συμφωνήσουν ότι η σχεδίαση είναι ένας τομέας καλλιτεχνικής δημιουργίας που δεν γνωρίζει όρια, πόσο μάλλον αυτά που προσπαθούν να επιβάλουν οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Αυτός ίσως είναι ένας ακόμα λόγος που εξηγεί την κινητικότητα που παρατηρείται στα σχεδιαστικά τμήματα των αυτοκινητοβιομηχανιών.

Δεν πρέπει ωστόσο να παραβλέψουμε και το γεγονός ότι οι περισσότεροι νέοι σχεδιαστές είναι απόφοιτοι των ίδιων σχολών και γνωρίζονται αρκετά καλά. Η πιο φημισμένη σχολή στην Ευρώπη είναι το Royal College of Αrt και στις HΠΑ το Art Center College of Design στην Pasadena της California, η οποία όμως τα τελευταία χρόνια δείχνει να βρίσκεται στη σκιά του Center for Creative Studies στο Detroit. Οι συγκεκριμένες σχολές είναι και οι σημαντικότεροι προμηθευτές σε έμψυχο υλικό των μεγαλύτερων αυτοκινητοβιομηχανιών του κόσμου.

Οι απόφοιτοι των σχολών αυτών, λοιπόν, έχουν οργανωθεί σε μία ιδιαίτερα κλειστή όσο και άτυπη κλίκα. Συναντιούνται σε κάθε διεθνή έκθεση αυτοκινήτου και φροντίζουν να βρίσκονται σε επικοινωνία για πολλά χρόνια μετά. Σε ένα τέτοιο κλίμα, οι συχνές μετακινήσεις φαντάζουν φυσιολογικές, ενώ, όταν αλλάζει ο επικεφαλής μιας ομάδας, είναι εξίσου κατανοητό να επιθυμεί να έχει κοντά του τα μέλη που ο ίδιος προτιμά.

Εξαίρεση στον κανόνα αποτελεί ίσως η Mercedes-Benz, επικεφαλής του σχεδιαστικού κέντρου της οποίας παρέμεινε επί 25ετία ο Ιταλός Bruno Sacco, πριν αποσυρθεί το 1999. Το γεγονός αυτό ίσως και να εξηγεί την ομαλή, χωρίς εξάρσεις, σχεδιαστική συνέχεια που παρουσιάζουν τα μοντέλα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας στο πέρασμα των χρόνων.

Πέρα όμως από όλα αυτά, είναι κοινός τόπος πλέον ότι η σχεδίαση των σύγχρονων αυτοκινήτων εξαρτάται κυρίως από τις ανάγκες των αγοραστών και αυτό είναι στο μυαλό όλων των σχεδιαστών, ανεξαρτήτως εθνικότητας.

Κανένα μοντέλο μαζικής παραγωγής δεν πρόκειται να μπει σε κορνίζα στο σαλόνι του ιδιοκτήτη του, ωστόσο είναι πολλοί αυτοί που λένε ότι η πρώτη εντύπωση είναι που μετρά. Αυτό το γνωρίζουν επίσης πολύ καλά οι υπεύθυνοι των εταιρειών, ιδιαίτερα εκείνοι που βλέπουν μακρύτερα από τα σύνορα της πατρίδας τους.

auto.in.gr