Graceland: The African Concert – Κριτική

Επιδεικνύοντας καλλιτεχνικό πνεύμα ανήσυχο και πολύπλευρο, ο Paul Frederick Simon, που γεννήθηκε στο Newark της Πολιτείας New Jersey στις 13 Οκτωβρίου 1941, απασχόλησε τη μουσική επικαιρότητα με πολλές και ποικίλες αφορμές, από το ξεκίνημα της δεκαετίας του ΄60 μέχρι και τις ημέρες μας.
Παγκόσμια επιτυχία και προβολή γνώρισε για πρώτη φορά σε συνεργασία με τον Art Garfunkel, προτείνοντας μια λυρική folk-rock τραγουδοποιία με στίχους έντονου πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού, η οποία υπήρξε σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνη για τη διαμόρφωση του ιδεαλιστικού χαρακτήρα της μουσικής της δεκαετίας του ΄60, μαζί βέβαια με το αντίστοιχο έργο του Bob Dylan και του John Lennon, μεταξύ άλλων.
Η προσωπική καριέρα, την οποία ακολούθησε μετά τη διάλυση των Simon & Garfunkel, χάρισε στον Paul Simon μια νέα κορύφωση δημοτικότητας στο μέσο της δεκαετίας του ΄70, με αντιπροσωπευτικό άλμπουμ της περιόδου εκείνης το «Still Crazy After All These Years». Στη συνέχεια δοκίμασε τις δυνάμεις του στην ηθοποιία και τη σύνθεση κινηματογραφικής μουσικής, με πιο αξιόλογο καρπό τη συμμετοχή του στο φιλμ «One Trick Pony» (1980), του οποίου συνέθεσε και το σάουντρακ.
Το πρώτο μισό της δεκαετίας του ΄80 ήταν για τον Simon μια περίοδος αναζήτησης καλλιτεχνικής κατεύθυνσης και πειραματισμού με τεχνοτροπίες τραγουδοποιίας, που οδήγησε, το 1986, στην κυκλοφορία του «Graceland», του πιο επιτυχημένου άλμπουμ της σόλο καριέρας του, που μάλιστα διακρίθηκε με βραβείο Grammy ως «άλμπουμ της χρονιάς».
Ο πυρήνας της έμπνευσης του «Graceland» δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού που πραγματοποίησε ο Simon στη Νότια Αφρική το 1985, μαζί με το μηχανικό ήχου Roy Halee. Η γνωριμία και η συνεργασία του με ντόπιους μουσικούς οδήγησαν στη δημιουργία μιας σειράς έντονα ρυθμικών τραγουδιών, που συνδύαζαν την ευαισθησία της τραγουδοποιίας του Simon με τη νοτιοαφρικανική μουσική παράδοση, θέτοντας το σπόρο από τον οποίο βλάστησαν όλοι οι μεταγενέστεροι καρποί του στιλ που έγινε γνωστό ως world fusion.
Την κυκλοφορία αυτού του άλμπουμ-ορόσημου, που δικαίως θεωρείται μια από τις πιο εύστοχες πολιτιστικές ανταλλαγές στην ιστορία της pop μουσικής, ακολούθησε μια περιοδεία του Simon με συμμετοχή πολυάριθμου επιτελείου συνεργατών, τελευταίος σταθμός της οποίας ήταν η Harare, στα νότια σύνορα της Ζιμπάμπουε, το εγγύτερο σημείο που μπορούσε να φτάσει κανείς στη Νότια Αφρική το 1987, με δεδομένη την τότε ισχύ του διεθνούς αποκλεισμού του κράτους ως αντίδραση για την καταπίεση των έγχρωμων κατοίκων από το καθεστώς του Apartheid.
Η μαγνητοσκόπηση της συναυλίας εκείνης, σε σκηνοθεσία του Michael Lindsay-Hogg, κυκλοφόρησε αρχικά σε βιντεοκασέτα, ακολούθως σε LaserDisc και πρόσφατα σε DVD, συνιστώντας ένα σημαντικό οπτικοακουστικό ντοκουμέντο εκείνης της έντονα καλλιτεχνικά και πολιτικά φορτισμένης εποχής. Η έγχρωμη εικόνα και ο στερεοφωνικός ήχος δεν θα προβληματίσουν, αν και είναι ευνόητο ότι δεν αποτελούν την καλύτερη δυνατή επιλογή για τη λεπτομερή ανάδειξη των τεχνολογικών δυνατοτήτων μιας σύγχρονης εγκατάστασης οικιακού κινηματογράφου.
Επί της ηλιόλουστης σκηνής τον Simon πλαισιώνουν τόσο Αμερικανοί μουσικοί όσο και Νοτιοαφρικανοί καλλιτέχνες, όπως ο Hugh Masekela, η Miriam Makeba και το σύνολο Ladysmith Black Mambazo, όλοι τους αυτοεξόριστοι από την πατρίδα τους λόγω του Apartheid. Τόσο οι ερμηνευτές όσο και το κοινό των 45.000 ατόμων (το οποίο αποτελείται κυρίως από έγχρωμους αλλά και από λευκούς) είναι φανερό ότι απολαμβάνουν από καρδιάς την κεφάτη, πολυρρυθμική συναυλία, αν και τα πολιτικά μηνύματα δεν λείπουν: ο Masekela απαιτεί με το τραγούδι του την απελευθέρωση του Nelson Mandela, του ηγέτη που την εποχή εκείνη είχε συμπληρώσει δύο δεκαετίες στη φυλακή, και σε μια άλλη στιγμή μιμείται το σφύριγμα των τρένων που μεταφέρουν εργάτες από τη Ζάμπια και τη Ναμίμπια για να δουλέψουν στα ορυχεία χρυσού της Νότιας Αφρικής σε συνθήκες σκλαβιάς.
Εμβόλιμα στα τραγούδια το βίντεο παρουσιάζει σύντομες σε διάρκεια μαγνητοσκοπήσεις τοπίων φυσικής καλλονής της Ζιμπάμπουε, όπως οι καταρράκτες Βικτόρια και ο ποταμός Ζαμπέζι.
Λίγα χρόνια αργότερα, ο Paul Simon θα επιχειρούσε να επαναλάβει το πείραμα, τη φορά αυτή με τη μουσική της Bραζιλίας και το άλμπουμ «The Rhythm Of The Saints» (1989), ένα πόνημα επίσης επιτυχημένο αλλά όχι με την ακτινοβολία και το ειδικό βάρος του «Graceland».