Πακιστάν: Ο επιδέξιος σχοινοβάτης της διπλωματίας – Βοηθά το Ιράν δίχως να προκαλεί τις αμερικανικές κυρώσεις

O αμερικανικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει διακόψει πλήρως τη ροή αγαθών προς και από τα λιμάνια του Ιράν. Είναι άλλη μια ισχυρή γροθιά της Ουάσιγκτον που ήρθε να προστεθεί στις κυρώσεις και στην ευρύτερη στρατηγική μέγιστης πίεσης. Το Πακιστάν όμως προχώρησε σε μια κίνηση εξαιρετικά ανακουφιστική για τη Τεχεράνη.

Στα τέλη Απριλίου, το Πακιστάν άνοιξε τις διαδρομές διαμετακόμισης από το Πακιστάν προς το Ιράν δίνοντας τη δυνατότητα να αμβλύνει τις επιπτώσεις της πολιτικής «μέγιστης πίεσης» της κυβέρνησης Τραμπ, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό.

Ειδικότερα, όπως φαίνεται στον χάρτη, πρόκειται για έξι διαδρομές διαμετακόμισης που συνδέουν τρία πακιστανικά λιμάνια -το Καράτσι, το Πορτ Κάσιμ και το Γκουαντάρ- με τα ιρανικά συνοριακά περάσματα στο Γκαμπντ και το Ταφτάν μέσω κομβικών σημείων στο Μπαλουχιστάν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο διάδρομος Γκουαντάρ-Γκαμπντ, ο συντομότερος από αυτούς τους δρόμους. Η ενεργοποίησή του μειώνει τον χρόνο μεταφοράς αγαθών από τα πακιστανικά λιμάνια προς τα ιρανικά σύνορα από περίπου 16-18 ώρες σε μόλις δύο έως τρεις ώρες, μειώνοντας πολύ σημαντικά το μεταφορικό κόστος και επιταχύνοντας τις χερσαίες εμπορικές ροές.

Εξετάζοντας τις συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης στις σχέσεις Πακιστάν-ΗΠΑ, ο επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν των ΗΠΑ, Τζιόρτζιο Καφιέρο, σημειώνει ότι οι νέοι αυτοί διάδρομοι εγείρουν αναπόφευκτα ευαίσθητα ζητήματα γύρω από τις αμερικανικές κυρώσεις που αποσκοπούν να στραγγαλίσουν πλήρως οικονομικά το Ιράν.

«Η κατάσταση, περιπλέκεται από την ανάπτυξη εκτεταμένων υποδομών από την πακιστανική κυβέρνηση για τη διευκόλυνση του εμπορίου με το βαριά κυρωμένο Ιράν» σημειώνει σε ανάλυσή του στο Responsible Statecraft. Το Ισλαμαμπάντ βρίσκεται αντιμέτωπο με την πρόκληση να διασφαλίσει ότι τα φορτία που προορίζονται για το Ιράν μέσω Πακιστάν συμμορφώνονται πλήρως με τις αμερικανικές κυρώσεις. Αυτό συνιστά πρόκληση που θα μπορούσε να εκτοξεύσει το κόστος συμμόρφωσης για τους Πακιστανούς».

Σύμφωνα με πακιστανικές διπλωματικές πηγές που μίλησαν στο The National, το Ισλαμαμπάντ υπολογίζει ότι η ισχυρή σχέση του με τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ, σε συνδυασμό με τον διαμεσολαβητικό ρόλο του Πακιστάν στη σύγκρουση, θα αποτρέψουν την Ουάσιγκτον από το να επιβάλει τιμωρητικά μέτρα κατά της χώρας. Αν ο Λευκός Οίκος πράγματι επιδιώκει αποκλιμάκωση του πολέμου, τότε η εχθρική στάση απέναντι στη χώρα που μεσολάβησε για την εκεχειρία του περασμένου μήνα και φιλοξένησε διαπραγματεύσεις θα φαινόταν αντιπαραγωγική.

«Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να εγκαταλείψει τη διαμεσολαβούμενη από το Πακιστάν επαφή με το Ιράν, παρά το πόσο εύθραυστη έχει καταστεί η εκεχειρία» υπογραμμίζει ο ειδικός.

Πολιτική εποικοδομητικής εμπλοκής

Αντί να θεωρείται «χειρονομία πολιτικής στρατοπέδων», η Arhama Siddiqa, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών της Ισλαμαμπάντ, δήλωσε στο Responsible Statecraft ότι πρόκειται περισσότερο για «ένα μέτρο που αποσκοπεί στη στρατηγική σημασία σε μια στιγμή περιφερειακής αναταραχής». Το Πακιστάν «στέλνει μήνυμα ότι μπορεί να λειτουργήσει ως σταθεροποιητική χερσαία γέφυρα όταν τα θαλάσσια σημεία συμφόρησης γίνονται ευάλωτα», είπε η Siddiqa.

Το Ισλαμαμπάντ ακολουθεί «πολιτική εποικοδομητικής εμπλοκής» με έναν άμεσο γείτονα του οποίου τα ενεργειακά συμφέροντα και οι περιφερειακές ανησυχίες ασφαλείας διαμορφώνουν διαρκώς τις διμερείς σχέσεις, εξήγησε η Siddiqa. Ωστόσο, οι εμπορικές αυτές διαδρομές προς το Ιράν δεν σημαίνουν ότι το Πακιστάν υιοθετεί όλες τις θέσεις της Τεχεράνης. Αντίθετα, αντανακλούν την πεποίθηση του Ισλαμαμπάντ ότι «η διαρκής διασυνδεσιμότητα, η διευκόλυνση του εμπορίου και η διπλωματική πρόσβαση αποτελούν καλύτερα εργαλεία επιρροής από την απομόνωση».

Προκειμένου να κατανοηθεί καλύτερα το πακιστανικό ρίσκο μιας τέτοιας ενέργειας, ο Καφιέρο υπενθυμίζει ότι το Ισλαμαμπάντ αντιμετωπίζει διαρκώς μεγάλες προκλήσεις ασφαλείας στα σύνορα με το Ιράν. Οι ένοπλες αυτονομιστικές ομάδες Βαλούχων συντηρούν επί μακρόν εντάσεις στην περιοχή του Μπαλουχιστάν -που εκτείνεται στο νότιο Αφγανιστάν, το νοτιοανατολικό Ιράν και το νοτιοδυτικό Πακιστάν- σκοτώνοντας δεκάδες Πακιστανούς και Ιρανούς άνδρες ασφαλείας, εκτοπίζοντας τοπικές κοινότητες και στοχοποιώντας κινεζικά συμφέροντα.

«Η ηγεσία του Ισλαμαμπάντ ελπίζει ότι η επιταχυνόμενη ανάπτυξη του Γκουαντάρ, που θα προκύψει από την αυξανόμενη διασυνδεσιμότητα με το Ιράν, θα δημιουργήσει οικονομικές ευκαιρίες ικανές να υπονομεύσουν τις ένοπλες οργανώσεις που εκμεταλλεύονται τις δυσκολίες της φτωχότερης και πιο ασταθούς επαρχίας του Πακιστάν».

Ενεργειακά σχέδια του Πακιστάν

Η ανάλυση του Καφιέρο βάζει στο κάδρο και τις ενεργειακές ανάγκες του Πακιστάν, το οποίο προσπαθεί ήδη από τη διάλυση της ΕΣΣΔ στις αρχές της δεκαετίας του 1990 να εισάγει ενεργειακούς πόρους από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας μέσω του Αφγανιστάν.

«Ωστόσο, δεκαετίες πολέμων, εξεγέρσεων και έλλειψης οικονομικών πόρων στο Αφγανιστάν εμπόδισαν αυτή την ιδέα να γίνει πραγματικότητα» σημειώνει ο επίκουρος καθηγητής, ενώ ακόμα και μετά το 2022, η διασυνοριακή βία έχει δηλητηριάσει τις διμερείς σχέσεις, Αφγανιστάν-Πακιστάν, γεγονός που καθιστούν μη ρεαλιστικά τα σχέδια ενεργειακής σύνδεσης Πακιστάν με την κεντρική Ασία.

Ως αποτέλεσμα, τόσο το Αφγανιστάν όσο και το Πακιστάν αναζητούν εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές μέσω του Ιράν.

Ενώ το περίκλειστο Αφγανιστάν αναζητά πρόσβαση στο παγκόσμιο εμπόριο μέσω των ιρανικών λιμανιών Τσαμπαχάρ και Μπαντάρ Αμπάς, «η απάντηση του Πακιστάν», σημείωσε ο Ιμπραχίμ Μπαχίς, αναλυτής του International Crisis Group, ήταν να προσπαθήσει να «συνδεθεί με την Κεντρική Ασία παρακάμπτοντας το Αφγανιστάν», με τη διαδρομή που επέλεξε το Ισλαμαμπάντ να περνά μέσω του Ιράν.

«Για το Πακιστάν, η λογική είναι σαφής. Δεδομένου ότι τα βόρεια σύνορά του με το Αφγανιστάν και τα νότια σύνορά του με την Ινδία είναι και τα δύο κλειστά, τα ιρανικά σύνορα παραμένουν η μόνη μεγάλη ανοιχτή πύλη της χώρας» τονίζει ο Καφιέρο.

Έτσι, καταλήγει ότι από την οπτική του Ισλαμαμπάντ, το άνοιγμα αυτών των εμπορικών διαδρομών προς το Ιράν αποτελεί κίνηση προς την περιφερειακή σταθεροποίηση και όχι πρόκληση προς την Ουάσιγκτον. «Αναγνωρίζοντας ότι η σύγκρουση και η αστάθεια στον Κόλπο και το Ιράν απειλούν τα οικονομικά, ενεργειακά και ασφαλείας συμφέροντα του Πακιστάν, η ηγεσία της χώρας επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας μεταξύ όλων των πλευρών, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει βασικούς παράγοντες -όπως οι ΗΠΑ, το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν- να αποφύγουν περαιτέρω στρατιωτικοποίηση της κρίσης».