Ημέρα της μητέρας: Έχουν λόγο να γιορτάζουν οι μαμάδες στην Ελλάδα;

Η ημέρα της μητέρας, που παραδοσιακά γιορτάζεται τη δεύτερη Κυριακή του Μάη, μολονότι ξεκίνησε ως αντιπολεμική πρωτοβουλία, ανήκει πλέον στις κατεξοχήν εμπορευματοποιημένες επετείους. Σε αντίθεση με την 8η Μάρτη, την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας, που έχει ρίζες στη σοσιαλιστική διεθνή και διατηρεί μέχρι σήμερα  μαχητικό-φεμινιστικό πρόσημο, η ημέρα της μητέρας δεν γιορτάζεται με πορείες ή συλλογικές δράσεις.

Είναι μια μέρα που την περιμένουν με μεγαλύτερη προσμονή τα ανθοπωλεία, όπως και του Αγίου Βαλεντίνου, μήπως πουλήσουν κανένα λουλούδι παραπάνω σε μια εποχή που ο ρομαντισμός φθίνει.

Οι πωλήσεις καρτ ποστάλ, που επίσης φθίνουν την εποχή της ψηφιακής αλληλογραφίας, ίσως λάβουν μια μικρή τόνωση, έστω για μια μέρα. Αν και τα πιο συγκινητικά δώρα είναι συνήθως τα χειροποίητα. Ένα μπουκέτο αγριολούλουδα, άτσαλα δεμένο με κορδέλα, από κάποια αλάνα που γλίτωσε από την τσιμεντοποίηση, μια κάρτα ζωγραφισμένη με κηρομπογιά, ήταν συνήθως αρκετά για τις μαμάδες παλιότερων δεκαετιών. Εφόσον το δώρο συνοδευόταν από μια αγκαλιά, ένα φιλί και χρόνια πολλά από το αγαπημένο πλάσμα, οι μαμάδες έλιωναν, δεν χρειάζονταν περισσότερα.

Με λουλούδια κι αγκαλιές ή χωρίς, η ημέρα της μητέρας είναι μια αφορμή να δείξουμε στη μαμά μας ότι την αγαπάμε.

Η ισότητα παραμένει ζητούμενο

Αν αφήσουμε στην άκρη τα εθιμοτυπικά, η πραγματικότητα για τις μητέρες στην Ελλάδα δεν προσφέρεται για γιορτές και πανηγύρια. Με αφορμή τη φετινή ημέρα της μητέρας, Κυριακή 10 Μαΐου, η Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΝΥΠΕΚΚ), δημοσίευσε μια εκτενή ανάλυση για τις «8 θλιβερές πρωτιές των εργαζόμενων μητέρων στην Ελλάδα το 2026».

Οι ανισότητες δεν πλήττουν αποκλειστικά τις μαμάδες, αλλά όλες τις γυναίκες. Ειδικά για τις εργαζόμενες με παιδιά, τα εμπόδια και τα βάρη -στη δουλειά, το σπίτι, την κοινωνία- είναι δυσβάσταχτα.

Ακόμα και αν θεωρητικά οι αποκλεισμοί τείνουν να αρθούν, η ισότητα παραμένει ζητούμενο, όχι κεκτημένο.  Η ισότητα δεν αφορά μόνο τις αμοιβές, τις θέσεις στην επαγγελματική ιεραρχία και τις ευκαιρίες απασχόλησης, στις οποίες οι γυναίκες εξακολουθούν να είναι το δεύτερο φύλο. Η ισότητα αφορά και τον καταμερισμό της (συνήθως άμισθης) κοινωνικής – αναπαραγωγικής εργασίας. Όλων αυτών των καθηκόντων που αποκαλούμε «δουλειές του σπιτιού» και σπανίως μοιράζονται ισόποσα.

Η φροντίδα των παιδιών, των αδύναμων και των ηλικιωμένων, οι ευθύνες της γονεϊκότητας, το αδιάκοπο νοιάξιμο για τα μικρά και καθημερινά, που χωρίς αυτά δεν μπορείς να ζήσεις τα μεγάλα και τα σπουδαία, εξακολουθεί να πέφτει πρωτίστως στους ώμους των γυναικών.

Η «εξισορρόπηση προσωπικής και επαγγελματικής ζωής», που χρησιμοποιείται σαν φράση-καραμέλα, τείνει να γίνει συνώνυμη της εργασιακής απορρύθμισης. Τα δεκάωρα – δωδεκάωρα  και οι απλήρωτες υπερωρίες (με αντάλλαγμα ρεπό, αν και όποτε) παρουσιάζονται ως  οικειοθελής ευελιξία και «διευθέτηση του χρόνου εργασίας».

Ενώ η κυβέρνηση απορρίπτει μετά βδελυγμίας κάθε συζήτηση για μείωση του εργάσιμου χρόνου, καυχιέται ότι δήθεν θεσμοθέτησε την τετραήμερη απασχόληση, προς χάριν των γονέων, των μητέρων και της οικογένειας. Το πάγιο επιχείρημα της υπουργού εργασίας Νίκης Κεραμέως, είναι ότι τα ξεχειλωμένα ωράρια δίνουν στον εργαζόμενο γονέα την ευκαιρία «να δουλεύει Δευτέρα με Πέμπτη και την Παρασκευή να είναι με το παιδί του». Κι ας ξέρουμε ότι στην πράξη αυτό δεν ισχύει, αφού η Ελλάδα κάνει πρωταθλητισμό και στη δουλειά τα Σαββατοκύριακα.

Οκτώ θλιβερές «πρωτιές» για τις Ελληνίδες μητέρες

Η εικόνα στην Ελλάδα παραμένει ανησυχητική σε πολλαπλά μέτωπα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, του ΕΦΚΑ και της ΔΥΠΑ για το 2025-2026, όπως τα επεξεργάστηκε η ΕΝΥΠΕΚΚ.

Στην αγορά εργασίας: Η ανεργία στις γυναίκες (11,5%) παραμένει σχεδόν διπλάσια από εκείνη των ανδρών (6,9%) τον Μάρτιο 2026. Από τους συνολικά εγγεγραμμένους ανέργους στη ΔΥΠΑ, το 64,9% είναι γυναίκες. Παράλληλα, οι γυναίκες υπερεκπροσωπούνται στη μερική απασχόληση: 237.008 έναντι 179.837 ανδρών.

Στους μισθούς: Ο μέσος μηνιαίος μισθός των γυναικών στον ιδιωτικό τομέα ανέρχεται σε 1.179 ευρώ, έναντι 1.396 ευρώ για τους άνδρες — διαφορά 217 ευρώ. Οι γυναίκες εισπράττουν δηλαδή το 84,45% του μισθού των ανδρών συναδέλφων τους. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, το χάσμα φτάνει το 16,5% για ίση εργασία.

Στις συντάξεις: Οι γυναίκες συνταξιούχοι λαμβάνουν κατά μέσο όρο 281 ευρώ λιγότερα μηνιαίως από τους άνδρες στις συντάξεις γήρατος (20,5% χαμηλότερα), ενώ στις συντάξεις αναπηρίας η διαφορά φτάνει το 17,82%.

Στα όρια συνταξιοδότησης: Η Ελλάδα έχει τα υψηλότερα γενικά όρια συνταξιοδότησης στην Ευρώπη των 27 χωρών — αποτέλεσμα της κατάργησης από 1-1-2023 όλων των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, μέτρο που πλήττει κυρίως τις εργαζόμενες μητέρες.

Στα οικογενειακά επιδόματα: Από το 2012 και έως σήμερα, οι εργαζόμενες μητέρες του ιδιωτικού τομέα δεν λαμβάνουν οικογενειακό επίδομα.

Στις θέσεις ευθύνης: Μόνο το 25% των θέσεων διοικητικής ευθύνης στις ιδιωτικές επιχειρήσεις κατέχουν γυναίκες — έναντι 35% που είναι ο μέσος όρος στην ΕΕ, σύμφωνα με έρευνα της Grant Thornton για το 2024.

Μωρομάνες και «νταντάδες της γειτονιάς»

Οι παραπάνω ανισότητες δεν είναι αποκομμένες από τις αλλαγές στο δημογραφικό. Όταν το ενοίκιο για ένα σπίτι που να χωράει έστω τριμελή οικογένεια είναι σχεδόν όσο ο μέσος μισθός, η απόκτηση παιδιού παραπέμπεται στις καλένδες. Το 2025 καταγράφηκαν μόλις 66.532 γεννήσεις στην Ελλάδα, έναντι 122.914 θανάτων, ο χαμηλότερος αριθμός γεννήσεων στη νεότερη ιστορία της χώρας.

Σε ένα τέτοιο γκρίζο τοπίο, προγράμματα όπως το «Νταντάδες της Γειτονιάς», που υλοποιείται με κονδύλια του ΕΣΠΑ, προβάλλονται ως μέτρα στήριξης των νέων μαμάδων, που όλο και λιγοστεύουν.

Η πλατφόρμα για την υποβολή αιτήσεων ntantades.gov.gr, άνοιξε στις 27 Απριλίου και σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε πρόσφατα το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής, είχε από την πρώτη κιόλας εβδομάδα δεκάδες χιλιάδες επισκέψεις. Οι προσωρινές υποβολές στοιχείων ήταν πάνω από 8.000, όμως οι οριστικές υποβολές ήταν 125.

΄Άλλα 1300 άτομα ολοκλήρωσαν τη διαδικτυακή επιμόρφωση, μέσω του howto.gov.gr. Πρόκειται για ένα ταχύρρυθμο σεμινάριο, που σε μαθαίνει πώς να γίνεις νταντά, στο πιτς φιτίλι. Σε τρεις μόλις ώρες αποκτάς πιστοποιητικό, για να γραφτείς στο «μητρώο επιμελητών», όπως ονομάζεται η λίστα των υποψήφιων νταντάδων.

Τα χαρακτηριστικά του προγράμματος

Το πρόγραμμα έρχεται να απαντήσει στην έλλειψη δομών για τη στήριξη νέων γονέων, καθώς αφορά ηλικίες από 2 μηνών έως 2,5 ετών — το κενό δηλαδή που προηγείται της ένταξης στους βρεφονηπιακούς σταθμούς.

Προβλέπεται ενίσχυση 500 ευρώ ανά τέκνο, η οποία δίνεται στην οικογένεια με τη μορφή voucher. O επιμελητής αμείβεται στο τέλος του μήνα μέσω εργόσημου που καλύπτεται από το κράτος. Για μητέρες μερικής απασχόλησης, φοιτήτριες και άνεργες, η ενίσχυση διαμορφώνεται στα 300 ευρώ.

Η καινοτομία του προγράμματος είναι ότι επιμελητής μπορεί να είναι και άτομο του οικογενειακού περιβάλλοντος — παππούδες, γιαγιάδες, θείοι — εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις.

Για να εγγραφεί κάποιος στο Μητρώο επιμελητών, απαιτούνται: λευκό ποινικό μητρώο, πιστοποιητικό υγείας, γνώσεις πρώτων βοηθειών και τουλάχιστον απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Για όσους δεν διαθέτουν συναφή τίτλο σπουδών, προβλέπεται η δυνατότητα ολοκλήρωσης δωρεάν πιστοποιημένου προγράμματος εκπαίδευσης μέσω της πλατφόρμας howto.gov.gr.

Ανάσα ή μπάλωμα;

Το μέτρο δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να επιδοτεί, με ένα χαρτζιλίκι, την άμισθη εργασία των παππουδο-γιαγιάδων, που «κρατάνε τα παιδιά», για να μπορεί η μωρομάνα να βγει από το σπίτι.

Δεν πρόκειται για νέα πρωτοβουλία, αλλά για διεύρυνση πιλοτικού προγράμματος που ψηφίστηκε το 2021 και εφαρμόστηκε το 2022 σε κάποιους δήμους.

«Κωστής Χατζηδάκης: Οι νταντάδες της γειτονιάς δίνουν λύση στο δημογραφικό πρόβλημα», διαβάζουμε σε θριαμβευτικό δημοσίευμα της εποχής, σε φιλοκυβερνητικό μέσο. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο τίτλος αποδεικνύεται εσφαλμένα υπεραισιόδοξος.

Θα καταφέρουν οι νέες διευρυμένες νταντάδες αυτό που δεν κατάφεραν οι πιλοτικές;  Το να ανοίξουν δημόσιοι βρεφικοί σταθμοί και να αναβαθμιστούν αυτοί που υπάρχουν, προσλαμβάνοντας μόνιμο, εκπαιδευμένο προσωπικό, με αξιοπρεπείς μισθούς και όχι «εσπατζίδικα» μπαλώματα, φαίνεται δεν προκρίνεται ως λύση.

Για τις εργαζόμενες μητέρες που αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα χαμηλότερους μισθούς, υψηλότερη ανεργία, απουσία οικογενειακών επιδομάτων και τα μεγαλύτερα όρια συνταξιοδότησης στην Ευρώπη, ένα voucher 500 ευρώ για νταντά φαίνεται μάλλον ανεπαρκές απέναντι στο βάθος του προβλήματος.