Σαν σήμερα η Σφαγή του Kεντ – Ο Νιλ Γιάνγκ, το Ohio και μια προδομένη, ματωμένη επανάσταση

Σαν σήμερα, το μικρό κρατικό Πανεπιστήμιο Kεντ του Οχάιο, μάτωσε. Αν και το ξεκίνημα της εξέγερσης της αμερικανικής νεολαίας κατά του πολέμου στο Βιετνάμ έχει συνδεθεί με το Μπέρκλεϊ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, η εν ψυχρώ εκτέλεση τεσσάρων φοιτητών και ο σοβαρός τραυματισμός άλλων εννέα από την Εθνική Φρουρά της Πολιτείας Οχάιο ήταν και αυτή που πυροδότησε το εκρηκτικό αντιπολεμικό κίνημα των ΗΠΑ.

Η «Σφαγή του Kent State» είχε συμβεί, το αίμα είχε χυθεί και η οργή είχε ορίσει τη φοιτητική κοινότητα των Ηνωμένων Πολιτειών που πάλευε με νύχια και με δόντια ενάντια στην πολεμοκάπηλη μηχανή του προέδρου Νίξον.

Η Σφαγή οδήγησε σε αποχή τους φοιτητές όλων των Πανεπιστημίων, άλλαξε τη διάθεση της κοινής γνώμης και για πολλούς συνέβαλε στην πτώση του προέδρου Νίξον. Παράλληλα έδωσε σπόρο για να γεννηθεί ένα από τα πιο εμβληματικά τραγούδια διαμαρτυρίας όλων των εποχών.

Ήταν λίγο μετά από την 4η Μαΐου όταν Ντέιβιντ Κρόσμπι πλησίασε τον συνεργάτη του Νιλ Γιάνγκ. Στα χέρια του κρατούσε το τελευταίο τεύχος του περιοδικού Life.

Οι σοκαριστικές φωτογραφίες από τη δολοφονία των τεσσάρων φοιτητών κατά τη διάρκεια διαδήλωσης ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, προκάλεσαν στον Γιανγκ μια ακαριαία έκρηξη δημιουργικότητας.

Καθισμένος στη βεράντα του σπιτιού του μάνατζερ του στο Πεσκαντέρο της Καλιφόρνια, ο Γιανγκ άρπαξε την κιθάρα και έγραψε το Ohio. «Θυμάμαι να τρελαίνομαι στο τέλος του τραγουδιού, ήμουν τόσο συγκινημένος», είπε ο Κρόσμπι στον βιογράφο του Νιλ Γιανγκ Τζίμι ΜακΝτόνα. «Είχα φρικάρει γιατί το ένιωθα τόσο έντονα, ούρλιαζα: Γιατί; Γιατί;»

Ο Κρόσμπι και ο Γιανγκ πέταξαν αμέσως για το Λος Άντζελες για να συναντήσουν τον Γκράχαμ Νας και τον Στίβεν Στίλς, και το κουαρτέτο Crosby, Stills, Nash & Young (CSN&Y) ηχογράφησε το τραγούδι σε λίγες μόνο ηχογραφήσεις.

Η μπάντα παρέδωσε το single στον επικεφαλής της Atlantic Records, Αχμέτ Ερτεγκούν, ο οποίος έβαλε το σινγκλ σε παραγωγή χωρίς να χάσει χρόνο, κυκλοφορώντας το στην αγορά μέσα σε περίπου μια εβδομάδα, τυλιγμένο σε ένα εξώφυλλο που αναπαρήγαγε εμφατικά τμήμα της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Πολίτη που εγγυάται την ελευθερία του συναθροίζεσθαι. Σε μια εποχή πριν από το Διαδίκτυο, αυτό ήταν το πιο κοντινό που έφτασε ποτέ η μουσική βιομηχανία στην αμεσότητα μιας ειδησεογραφικής εκπομπής.

Το εμβληματικό σινγκλ των Crosby, Stills, Nash και Young είναι αναμφισβήτητα το τέλειο τραγούδι διαμαρτυρίας. Συγκινητικό, αξέχαστο και απόλυτα επίκαιρο το Ohio χαιρετήθηκε από σχεδόν κάθε μουσικοκριτικό. «Σχεδόν σίγουρα θα υπάρξει μια τάση προς πολύ πολιτικά προσανατολισμένες ποπ μπάντες στο πολύ κοντινό μέλλον» προέβλεψε λίγο μετά την κυκλοφορία του κομματιού διαμαρτυρίας ο Ρίτσι Γιορκ στο NME. «Ψυχαγωγία για τα επαναστατικά στρατεύματα, ας το πούμε έτσι».

Όμως, το Ohio αποδείχθηκε ότι σηματοδοτούσε το τέλος της γόνιμης περιόδου της πολιτικής τραγουδοποιίας που είχε ξεκινήσει με τον Μπομπ Ντίλαν, και όχι μια συναρπαστική αναγέννηση. Μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, ο ηγέτης τoυ κινήματος των Yippies (Youth International Party) Άμπι Χόφμαν είχε δηλώσει: «Οι ροκ μουσικοί είναι οι πραγματικοί ηγέτες της επανάστασης». Μέχρι το τέλος του 1970, αυτό αποδείχθηκε μια απελπιστική αυταπάτη.

Η σφαγή στο Kεντ γέννησε ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια διαμαρτυρίας αν και σήμανε το τέλος των ψευδαισθήσεων για τη ροκ μουσική ως ηγέτιδα δύναμη της επανάστασης

Είναι σχεδόν αδύνατο σήμερα να φανταστεί κανείς πόσο σοβαρά έλαβαν πολλοί αριστεροί ακτιβιστές την ιδέα της ανατροπής του κράτους και της δημιουργίας μιας νέας Αμερικής γράφει ο Ντόριαν Λίνσκι.

«Θέλαμε να ξαναγράψουμε την κοινωνία», θυμάται ο Μάικλ Ντέιβις από τους MC5, το συγκρότημα που ξεσήκωνε τα πλήθη στο Ντιτρόιτ. Νέες ριζοσπαστικές ομάδες όπως οι Weatherman προωθούσαν την ένοπλη εξέγερση, και η ροκ μουσική αντηχούσε το κάλεσμά τους.

Το 1969, οι Thunderclap Newman έφτασαν στο νούμερο 1 στο Ηνωμένο Βασίλειο με το Something in the Air, που φώναζε «Μοιράστε τα όπλα και τα πυρομαχικά… γιατί η επανάσταση είναι εδώ», ενώ οι Jefferson Airplane φώναζαν «Έχουμε επανάσταση, πρέπει να κάνουμε επανάσταση» στο hit τους Volunteers.

Χρειάστηκαν περίπου 18 μήνες – από τις αρχές του 1967 έως τα τέλη του 1969 – για να εξελιχθεί η ιδέα της «επανάστασης» από μια ψευδαίσθηση σε ένα μοντέρνο σύνθημα -πριν καταρρεύσει.

Το σημείο καμπής είχε έρθει τον Αύγουστο του 1968, όταν αντιπολεμικοί διαδηλωτές είχαν συγκρουστεί με την αστυνομία στους δρόμους του Σικάγου κατά τη διάρκεια της εθνικής συνέλευσης των Δημοκρατικών. Η συνέλευση, η οποία προτίμησε τον μη δημοφιλή αντιπρόεδρο Χιούμπερτ Χάμφρεϊ έναντι του Γιουτζίν Μακάρθι, κατέστρεψε την πίστη των νέων ακτιβιστών στο σύστημα της Ουάσιγκτον, ενώ η βία αποξένωσε ένα εκλογικό σώμα που ο αρθρογράφος Τζο Κραφτ χαρακτήρισε ως «μεσαία Αμερική».

Πολλοί Αμερικανοί προτιμούσαν τους βίαιους αστυνομικούς από τους μαλλιάδες που υμνούσαν τον Χο Τσι Μιν. «Μας μισούσαν. Μας έβλεπαν, όχι άδικα, ως μέρος ενός ριζοσπαστικού συνόλου που ήθελε πραγματικά να ανατρέψει τα πάντα. Το μεγαλύτερο μέρος της χώρας δεν ήθελε να ανατραπούν τόσα πολλά» είπε ο αντιπολεμικός ακτιβιστής Τοντ Γκίτλιν.

Αυτή η πόλωση οδήγησε στην τραγωδία του Kent State. Όταν ο Νίξον ανακοίνωσε την κλιμάκωση του πολέμου στην Καμπότζη, τα πανεπιστήμια «φλέγονταν».

Εκείνο το μεσημέρι της 4ης Μαΐου, 61 πυροβολισμοί σε μόλις 13 δευτερόλεπτα άφησαν πίσω τους τέσσερις νεκρούς: τον Μπιλ Σρέντερ, τη Σάντι Σόιερ, την Άλισον Κράουζε και τον Τζεφ Μίλερ.

«Οι τενεκεδένιοι στρατιώτες και ο Νίξον έρχονται, είμαστε πλέον μόνοι μας, αυτό το καλοκαίρι ακούω τα τύμπανα να χτυπάνε, τέσσερις νεκροί στο Οχάιο»

Στο Ohio, καμία λέξη και καμία νότα δεν πάει χαμένη. Ο Γιανγκ κατονομάζει με θάρρος τον Νίξον και τους «τενεκενδένιους στρατιώτες» της Εθνοφρουράς, ενώ το σπαρακτικό σόλο κιθάρας ενσαρκώνει όλη την οργή και το πένθος.

Βέβαια ο ίδιος δεν ήταν ούτε ριζοσπάστης ούτε ακτιβιστής. «Δεν ξέρω. Ποτέ δεν έχω γράψει κάτι παρόμοιο πριν… αλλά ορίστε, αυτό είναι», είχε πει στον Κρόσμπι. Η αδυναμία του να ενσωματώσει την οργή για πάντα στις μελωδίες του ήταν κοινή στην αριστοκρατία της ροκ.

Η Σφαγή των 4 του Kent απαιτούσε περισσότερη αγριότητα από όση μπορούσε να σηκώσει στους ώμους της η μουσική βιομηχανία και οι εκτελεστές της.

Η αντίδραση της δεξιάς μετά το περιστατικό στο Kent State ήταν σοκαριστική. «Το σκορ είναι τέσσερα/ Και την επόμενη φορά περισσότεροι» ήταν ένα σύνθημα που έκανε τον γύρο των δρόμων της πόλης του Οχάιο ενώ μια εθνική δημοσκόπηση διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί κατηγόρησαν τους φοιτητές για τους δικούς τους θανάτους.

Όταν περαιτέρω βία σάρωσε τις πανεπιστημιουπόλεις των ΗΠΑ σε αντίδραση στις δολοφονίες, και δύο μαύροι φοιτητές πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν στο Jackson State College στο Μισισιπή, οι Beach Boys απάντησαν με το δειλό Student Demonstration Time. «Ξέρω ότι όλοι έχουμε βαρεθεί τους άχρηστους πολέμους και τις φυλετικές διαμάχες», παρακάλεσε ο Mαικ Λαβ. «Αλλά την επόμενη φορά που θα γίνει μια εξέγερση, καλύτερα να μείνετε μακριά».

Το Ohio σίγουρα δεν άλλαξε τον κόσμο, παραμένει όμως ένα σπαρακτικό ντουκουμέντο μιας εποχής που οι νέοι ήθελαν να κατακτήσουν το φως ακόμη και αν οι κυρ Παντελήδες των ΗΠΑ σιωπούσαν

Μέσα στο χρόνο, η επαναστατική ενέργεια της αμερικανικής μουσικής δεν ενσωματώθηκε στη ροκ. Οι CSN&Y, όπως και οι περισσότεροι από τους συνομηλίκους τους, επιδίωξαν αυτό που το Newsweek περιέγραψε ως «μια απομάκρυνση από τη ροκ-ως-πολιτισμική-επίθεση» προς την «περισυλλογή, την εκτίμηση, τον εορτασμό».

Καθώς ο χρόνος περνούσε, η συμπυκνωμένη οργή του Ohio φαινόταν όλο και πιο αδύνατο να επαναληφθεί. «Είναι ένας διαφορετικός κόσμος τώρα από ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1960», δήλωσε ο Γιανγκ στο περιοδικό Uncut το 2008. «Και είμαι διαφορετικός άνθρωπος από ό,τι ήμουν στη δεκαετία του 1960. Δεν έχω καμία εσφαλμένη αντίληψη ότι ο επόμενος δίσκος μου θα αλλάξει τον κόσμο».

Το Ohio δεν άλλαξε τον κόσμο, αλλά, πλησιάζοντας στην 40ή επέτειό του, μοιάζει όχι απλώς με ένα κλασικό τραγούδι, αλλά με ένα ζωτικό ιστορικό ντοκουμέντο μιας εποχής που η πολιτική ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου.

Όταν ο Γιανγκ τραγούδησε ξανά το κομμάτι στην περιοδεία Freedom of Speech κατά του Μπους το 2006 εξήγησε: «Για χρόνια δεν μπορούσα να το τραγουδήσω γιατί ένιωθα ότι εκμεταλλευόμουν κάτι που συνέβαινε και ότι εκμεταλλευόμασταν τις ατυχίες κάποιου… για να δώσουμε στο κοινό ένα είδος νοσταλγίας… Σήμερα δεν είναι έτσι. Το τραγούδι είναι κομμάτι της ιστορίας. Αυτό κάνει η φολκ μουσική».

Αν και πολλοί εμπορικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί αρνήθηκαν να προσθέσουν το Ohio στο playlist τους, το τραγούδι, ένας ύμνος για το φοιτητικό κίνημα ενάντια στη μηχανή του πολέμου, ακούστηκε από κάθε κολεγιακό και πανεπιστημιακό σταθμό στον καιρό του.

Το Ohio δεν συμπεριλήφθηκε σε κάποιο άλμπουμ του συγκροτήματος, παρά μόνο στο διπλό live, Four Way Street (1971) και στη συλλογή So Far (1974).

Το Δεκέμβριο του 2004, επιλέχτηκε στην 395η θέση στον περίφημο κατάλογο του περιοδικού Rolling Stone με τα 500 κορυφαία τραγούδια όλων των εποχών.

Το Ohio σίγουρα δεν άλλαξε τον κόσμο, παραμένει όμως ένα σπαρακτικό ντουκουμέντο μιας εποχής που οι νέοι ήθελαν να κατακτήσουν το φως ακόμη και αν οι κυρ Παντελήδες των ΗΠΑ σιωπούσαν.

Αυτοί είναι οι στίχοι του:

Tin soldiers and Nixon coming,
We’re finally on our own.
This summer I hear the drumming,
Four dead in Ohio.

Gotta get down to it
Soldiers are cutting us down
Should have been done long ago.
What if you knew her
And found her dead on the ground
How can you run when you know?

Gotta get down to it
Soldiers are cutting us down
Should have been done long ago.
What if you knew her
And found her dead on the ground
How can you run when you know?

Tin soldiers and Nixon coming,
We’re finally on our own.
This summer I hear the drumming,
Four dead in Ohio.