Από το Hamnet στο H is for Hawk: Γυναίκες, γεράκια και η αθόρυβη ανατροπή των έμφυλων στερεοτύπων

Τα γεράκια επιστρέφουν δυναμικά στη μεγάλη οθόνη. Σε δύο πρόσφατες κινηματογραφικές μεταφορές λογοτεχνικών έργων, γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχικής και συναισθηματικής διαδρομής των πρωταγωνιστριών: της Άγκνες Σαίξπηρ στο Hamnet και της Χέλεν Μακντόναλντ στο H is for Hawk.

Στις ταινίες αυτές, τα αρπακτικά πουλιά δεν λειτουργούν απλώς ως σύμβολα ή αφηγηματικά μοτίβα. Αντίθετα, αποκτούν σύνθετο ρόλο, συνδέονται με το πένθος, τη γυναικεία εμπειρία, τη σχέση με τη φύση και την αναζήτηση της ταυτότητας. Στο Hamnet, τη διασκευή του μυθιστορήματος της Μάγκι Ο’Φάρελ από την Κλόε Ζάο, και στο H is for Hawk, βασισμένο στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της Μακντόναλντ, το γεράκι γίνεται φορέας συναισθημάτων και νοημάτων.

Παρότι οι δύο ιστορίες εκτυλίσσονται σε διαφορετικές εποχές —η μία στην ελισαβετιανή Αγγλία και η άλλη στον σύγχρονο κόσμο— η σχέση των γυναικών με τα αρπακτικά πουλιά έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Η έρευνα δείχνει ότι ήδη από τον Μεσαίωνα αυτή η σχέση ήταν πολύπλευρη και φορτισμένη με κοινωνικά και πολιτισμικά νοήματα. Τα γεράκια δεν ήταν απλώς πολυτελή αξεσουάρ, αλλά εργαλεία μέσα από τα οποία οι γυναίκες μπορούσαν να εκφράσουν εξουσία, κύρος και αυτονομία σε έναν κόσμο δομημένο γύρω από την ανδρική κυριαρχία.

Στη μεσαιωνική φαντασία, η εκπαίδευση ενός γερακιού —μια διαδικασία ισορροπίας ανάμεσα στον έλεγχο και την ελευθερία— συχνά παρομοιαζόταν με το παιχνίδι της ερωτοτροπίας. Η γερακοτροφία συνδέθηκε στενά με τον ρομαντισμό, κάτι που αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην τέχνη, τη λογοτεχνία και τα καθημερινά αντικείμενα της εποχής. Ταπισερί, εικονογραφημένα χειρόγραφα και διακοσμητικές θήκες καθρεφτών απεικονίζουν άνδρες και γυναίκες να κυνηγούν μαζί, συνοδευόμενοι από τα πτηνά τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι περίφημες Devonshire Hunting Tapestries του 15ου αιώνα, όπου ερωτευμένα ζευγάρια απεικονίζονται να περιδιαβαίνουν το τοπίο, ενώ τα γεράκια τους καταδιώκουν το θήραμα. Αντίστοιχα, μικρότερης κλίμακας αντικείμενα, όπως θήκες καθρεφτών του 14ου αιώνα, παρουσιάζουν εραστές έφιππους, με γεράκια στο χέρι — πιθανότατα δώρα αγάπης.

Στη λογοτεχνία, οι αναφορές σε γυναίκες που κρατούν γεράκια ή παρομοιάζονται με αυτά είναι πολυάριθμες. Παρότι το μοτίβο της «δαμασμένης» γυναίκας-γερακιού θα μπορούσε να διαβαστεί ως σύμβολο υποταγής, στην πράξη η γερακοτροφία πρόσφερε στις αριστοκράτισσες του Μεσαίωνα έναν τρόπο να δηλώσουν έλεγχο και ανεξαρτησία.

Γυναικεία ταυτότητα και εξουσία

Όταν οι γυναίκες της ανώτερης τάξης είχαν τη δυνατότητα να αναπαραστήσουν τον εαυτό τους, συχνά επέλεγαν να το κάνουν μέσω της εικόνας του αρπακτικού πουλιού. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στις προσωπικές σφραγίδες που χρησιμοποιούνταν για την επικύρωση επίσημων εγγράφων. Οι σφραγίδες αυτές λειτουργούσαν ως δήλωση ταυτότητας, κύρους και κοινωνικής θέσης.

Πολλές γυναίκες απεικονίζονται όρθιες ή έφιππες, κρατώντας υπάκουα γεράκια, σε στάσεις που αποπνέουν έλεγχο και αυτοπεποίθηση. Μέσα από αυτές τις εικόνες, οι μεσαιωνικές γυναίκες δήλωναν όχι μόνο την κυριαρχία τους πάνω στα πουλιά, αλλά και τη συμμετοχή τους σε έναν ευρύτερο κύκλο ισχυρών και κομψών γυναικών.

Τα ιστορικά αρχεία αποκαλύπτουν επίσης ότι βασίλισσες και ευγενείς δεν περιορίζονταν στη συμβολική διάσταση της γερακοτροφίας. Δημιουργούσαν και διαχειρίζονταν πάρκα και κυνηγότοπους, εκπαίδευαν οι ίδιες τα πουλιά τους και τα αντάλλασσαν ως πολύτιμα δώρα.

Παρότι τα μικρότερα αρπακτικά θεωρούνταν «κατάλληλα» για γυναίκες, πολλές φαίνεται πως αμφισβητούσαν αυτούς τους άγραφους κανόνες. Η κατοχή μεγαλύτερων και πιο απαιτητικών πουλιών λειτουργούσε ως έμπρακτη δήλωση ισχύος και φιλοδοξίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, γυναίκες αναγνωρίζονταν ως ειδικές στη γερακοτροφία, ενώ δεν έλειπαν και όσες βιοπορίζονταν από αυτήν. Η παρουσία τους σε ένα κατεξοχήν ανδροκρατούμενο πεδίο δείχνει ότι η γνώση και η δεξιοτεχνία μπορούσαν να ανοίξουν δρόμους πέρα από τα κοινωνικά όρια της εποχής.

Η γερακοτροφία αποτέλεσε επίσης πεδίο γυναικείας συντροφικότητας. Λογοτεχνικά έργα περιγράφουν ομάδες γυναικών να κυνηγούν μαζί, δημιουργώντας δεσμούς και κοινές εμπειρίες. Παράλληλα, τα αρπακτικά πουλιά λειτουργούσαν ως δώρα κύρους, ανταλλάσσονταν σε σημαντικές στιγμές και συνέδεαν γυναίκες και άνδρες μέσα από τελετουργίες εξουσίας και κοινωνικής αναγνώρισης.

Έτσι, η γερακοτροφία δεν υπήρξε ποτέ μια αποκλειστικά «θηλυκή» ή «ανδρική» πρακτική. Για τις γυναίκες του Μεσαίωνα, αποτέλεσε έναν τρόπο να κινηθούν ανάμεσα στους δύο κόσμους — να δηλώσουν ταυτόχρονα αυτονομία, κοινωνική θέση και συμμετοχή σε έναν χώρο εξουσίας που, θεωρητικά, δεν τους ανήκε.

*Mε πληροφορίες από: The Conversation