Οι ψηφιακοί στρατιώτες εφορμούν – Η νέα απειλή στρατιωτικοποίησης των παιδιών

Από τα πρώτα τους βήματά στη ζωή, οι Ισραηλινοί προετοιμάζονται  να κρατήσουν όπλo, αποκτώντας εξοικείωση με τη θανάτωση «αντιπάλων». Στις ζούγκλες της Αφρικής ή τις ερήμους της Μέσης Ανατολής πολλά παιδιά καταλήγουν στρατιώτες από νωρίς με AK-47, όντας θύματα στρατολόγησης παραστρατιωτικών ομάδων και όχι μόνο. Ενώ αυτά είναι γνωστά, μια νέα γενιά παιδιών παρασύρεται στον πόλεμο με διαφορετικό τρόπο, ακόμα πιο επικίνδυνο.

Μη κρατικές ένοπλες ομάδες -από την Αλ Σαμπάμπ έως τη Μπόκο Χαράμ, το ISIS και πέρα από αυτά- παρακολουθούν. Αυτές οι ομάδες αναγνωρίζουν εδώ και καιρό το τακτικό πλεονέκτημα των παιδιών: επηρεάζονται εύκολα, εκπαιδεύονται «φθηνά» και είναι ψυχολογικά εύπλαστα.

Ωστόσο, ο διευθυντής του Κέντρου για την Ειρήνη και Πρόληψη της Βίας, δρ. Τσάρλς Κινγκς Ράτο (Charles Kings Wratto), ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας διδάσκει ότι τα παιδιά μπορούν να είναι στρατιώτες δίχως να χρειάζεται πλέον να είναι παρόντες για να πολεμήσουν.

Στη Ρωσία, προγράμματα όπως η «Νεανική Στρατιά» ενσωματώνουν τακτική πειθαρχία με εκπαίδευση σε τεχνολογία drones, συνδυάζοντας πατριωτική διαπαιδαγώγηση με πρακτική στρατιωτική εκπαίδευση.

«Τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά μπορεί να μην πατήσουν ποτέ στο πεδίο μάχης· ωστόσο οι πράξεις τους μπορούν να είναι φονικές. Και ακριβώς λόγω αυτής της απόστασης -του ότι δεν βλέπουν τα βάσανα όσων βλάπτουν, παρά μόνο την «επιτυχία» της αποστολής- η ενσυναίσθηση εξαφανίζεται και η βία γίνεται μηχανική, ακόμη και διασκεδαστική» εξηγεί ο Ράτο σε ανάλυσή του στο Euobserver.

10χρονοι χειριστές drones

Σύμφωνα με τον ειδικό, αυτή η μετατόπιση σηματοδοτεί τη γέννηση των «ψηφιακών παιδιών-στρατιωτών», μιας νέας μορφής στρατιωτικοποίησης των εφήβων, για την οποία τα υφιστάμενα πλαίσια προστασίας των παιδιών δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένα.

«Οι ένοπλες ομάδες μπορούν τώρα να εκμεταλλευτούν τις ίδιες ψηφιακές υποδομές για να ριζοσπαστικοποιήσουν, να εκπαιδεύσουν και να «αναπτύξουν» παιδιά εξ αποστάσεως. Το κατώφλι της στρατολόγησης δεν ήταν ποτέ χαμηλότερο, και τα εργαλεία -τα smartphones, οι εφαρμογές παιχνιδιών, οι κρυπτογραφημένες πλατφόρμες- βρίσκονται ήδη στα χέρια των παιδιών».

Ένα παιδί μπορεί πλέον να εκπαιδευτεί διαδικτυακά να χειρίζεται drones, να παραβιάζει επικοινωνίες ή να ενισχύει εξτρεμιστική ιδεολογία, χωρίς να μπει ποτέ σε πεδίο μάχης.

Ο ρωσικός πόλεμος στην Ουκρανία έχει εισαγάγει πρωτοφανή επίπεδα τεχνολογικής καινοτομίας στον σύγχρονο πόλεμο και στον πυρήνα του βρίσκονται ανήλικοι που προετοιμάζονται για μελλοντικούς ρόλους μάχης, με πρόσχημα την εκπαίδευση, τον πατριωτισμό ή τη γοητεία της τεχνολογίας. Και στις δύο χώρες, παιδιά ακόμη και 10 ετών εκπαιδεύονται σε χειρισμό drones, χαρτογράφηση, αναγνώριση, κυβερνοεπιθέσεις (hacking) και επιτήρηση πεδίου μάχης.

Στην Ουκρανία, η πολεμική αναγκαιότητα έχει οδηγήσει σε προγράμματα που ενθαρρύνουν τα παιδιά να συνεισφέρουν τις δεξιότητές τους στην προσπάθεια άμυνας, άλλοτε χειριζόμενα drones επιτήρησης, άλλοτε γράφοντας κώδικα ή βοηθώντας στην κυβερνοάμυνα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, καθοδηγούνται άμεσα από ενήλικους στρατιώτες στη χρήση μικρών drones για να ρίχνουν εκρηκτικά στον εχθρό.

Φονιάδες από τον καναπέ

Ο Ράτο εξηγεί πως έτσι, ένας έφηβος στις ΗΠΑ ή την Ευρώπη,  θα μπορούσε να στρατολογηθεί για να χειρίζεται drones, να χακάρει συστήματα ή να διαδίδει προπαγάνδα από το δωμάτιό του, καθιστώντας την κατήχηση ευκολότερη, ταχύτερη και δυσκολότερη στον εντοπισμό. «Αυτό εκθέτει τα παιδιά σε νέες μορφές εκμετάλλευσης και τα κράτη σε νέες απειλές ασφαλείας, καθώς ένοπλες και εξτρεμιστικές ομάδες μπορούν πλέον να προκαλούν κυβερνοεπιθέσεις ή εσωτερική αποσταθεροποίηση, χρησιμοποιώντας ψηφιακά ριζοσπαστικοποιημένους νέους από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά» υπογραμμίζει.

Οι συνέπειες αυτού του αναδυόμενου μοτίβου δεν είναι μόνο επικίνδυνες, αλλά και εκτεταμένες προειδοποεί ο ειδικός. Για παράδειγμα, σε αντίθεση με το μοντέλο κινητοποίησης του πολέμου στη Συρία, όπου ένοπλες ομάδες καλούσαν ριζοσπαστικοποιημένους νέους να εγκαταλείψουν τη ζωή τους και να ταξιδέψουν στο εξωτερικό για να πολεμήσουν, αυτές οι ομάδες μπορούν τώρα να τους εκπαιδεύουν, να τους κατευθύνουν και να τους «οπλοποιούν» ακριβώς εκεί όπου βρίσκονται.

«Αυτό σημαίνει ότι, αντί απλώς να ενθαρρύνουν Δυτικούς εφήβους να σκίσουν τα διαβατήριά τους, οι εξτρεμιστικές οργανώσεις μπορούν πλέον να τους δίνουν εντολές να στρέφουν τις τεχνολογικές τους δεξιότητες εναντίον των χωρών καταγωγής ή διαμονής τους: να πετούν αναγνωριστικά drones ή να πλήττουν στόχους υψηλής αξίας, χωρίς να περάσουν ποτέ σύνορα» λέει προσθέτοντας πως πρωταρχικοί στόχοι για διαδικτυακό «grooming» και χειραγώγηση είναι οι απομονωμένοι ή θυματοποιημένοι (π.χ. μέσω bullying) έφηβοι σε τεχνολογικά προηγμένες κοινωνίες.

Νομικά ανυπεράσπιστα

Το πρόβλημα για τον Ράτο είναι ότι τα παγκόσμια πλαίσια προστασίας των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων των «Αρχών του Παρισιού» (2007) και του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου για τη Συμμετοχή Παιδιών σε Ένοπλες Συγκρούσεις, εστίασαν στη στρατολόγηση, την απαγωγή και την αποστράτευση, αλλά δεν λαμβάνουν υπόψη την ψηφιακή στρατιωτικοποίηση, όπου παιδιά μπορούν να στρατολογούνται μέσω αλγορίθμων ή να καλούνται από τις ίδιες τους τις κυβερνήσεις να συμβάλουν με τεχνικές δεξιότητες στην πολεμική προσπάθεια.

«Αυτό το κενό δεν αφήνει μόνο τα παιδιά απροστάτευτα· τα απευαισθητοποιεί και απέναντι στη βία».

Γι΄αυτό για τον ίδιο χρειάζεται η διεύρυνση του ορισμού των παιδιών-στρατιωτών. «Τα υπάρχοντα νομικά και πολιτικά πλαίσια πρέπει να εξελιχθούν ώστε να αναγνωρίζουν την ψηφιακή συμμετοχή σε εχθροπραξίες».

Επίσης, πρέπει να ενταχτεί η διαδικτυακή ασφάλεια του παιδιού στις πολιτικές ασφάλειας, ειρήνης και εκπαίδευσης. «Η πρόληψη πρέπει να επικεντρώνεται στην ενημέρωση και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Τόσο στον Παγκόσμιο Βορρά όσο και στον Παγκόσμιο Νότο, τα ευάλωτα παιδιά —όσα είναι απομονωμένα, δέχονται bullying ή είναι υπερεκτεθειμένα online— διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ριζοσπαστικοποίησης».

Τέλος χρειάζεται παρακολούθηση και ενίσχυση της διεθνούς λογοδοσίας για όλους όσοι εκμεταλλεύονται ψηφιακά παιδιά.

Αναρωτιέται κανείς, ποιά κράτη άραγε θα εισακούσουνε τέτοιες προειδοποιήσεις.