Κι ο Κλήρος έπεσε στον Σμάιλι: αποκλειστικό film clip της ταινίας

Κι ο Κλήρος έπεσε στον Σμάιλι ή Tinker, Tailor, Soldier Spy: η ταινία έχει ήδη στο ενεργητικό της τρεις υποψηφιότητες για Όσκαρ: Α’ Ανδρικού Ρόλου για τον Γκάρι Όλντμαν, Διασκευασμένου Σεναρίου για τους Μπρίτζετ Ο’ Κόνορ και Πίτερ Στρόγκαν και Μουσικής για τον Αλμπέρτο Ιγκλέσιας.

Παρακολουθήστε αποκλειστικά από το in.gr ένα film clip της ταινίας, σχετικό με την επεξήγηση του πρωτότυπου τίτλου της (Tinker Tailor Soldier Spy)

Βρισκόμαστε στο 1973. Ο Ψυχρός Πόλεμος συνεχίζει να φθείρει τις διεθνείς σχέσεις. Οι Μυστικές Υπηρεσίες της Βρετανίας μοχθούν να μείνουν ένα βήμα μπροστά από τις ομόλογες ξένες υπηρεσίες και να κρατήσουν τη Βρετανία ασφαλή. Ο επικεφαλής του Σέρκους, γνωστός και ως Έλεγχος, παίρνει προσωπικά την απόφαση να στείλει τον αφοσιωμένο επιτελή Τζιμ Πριντό στην Ουγγαρία. Όταν όμως, η αποστολή του Τζιμ θα πάρει δυσάρεστη τροπή και θα βαφτεί με αίμα, ο Έλεγχος αναγκάζεται να αποσυρθεί από το Σέρκους, μαζί με το δεξί του χέρι, τον Τζορτζ Σμάιλι (Γκάρι Όλντμαν), έναν επαγγελματία πράκτορα με οξυμένες αισθήσεις.

Αποξενωμένος από την μονίμως απούσα σύζυγό του, Άνν, ο Σμάιλι πολύ σύντομα καλείται να συναντήσει τον ανώτατο αξιωματούχο του Γουάιτχολ Όλιβερ Λέικον.

Σκοπός της συνάντησης, είναι η μυστική επανένταξή του στην οργάνωση, καθώς υπάρχουν έντονες υποψίες και φόβοι ότι ένας διπλός πράκτορας που δουλεύει για λογαριασμό των Σοβιετικών έχει διεισδύσει βαθιά στο περιβάλλον του Σέρκους απειλώντας την ασφάλεια της Βρετανίας.

Με την υποστήριξη του νεότερου πράκτορα Πίτερ Γκίγιαμ, ο Σμάιλι ελέγχει διεξοδικά τις δραστηριότητες της οργάνωσης τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Προσπαθώντας να εντοπίσει τον «τυφλοπόντικα», ο Σμάιλι «στοιχειώνεται» από τις επαφές που είχε πριν από πολλές δεκαετίες με τον σκοτεινό Ρώσο κατάσκοπο Κάρλα.

Τα ίχνη του «τυφλοπόντικα» παραμένουν στην αφάνεια, μέχρι τη στιγμή που ο εν ενεργεία πράκτορας Ρίκι Ταρ επικοινωνεί αιφνίδια με τον Λέικον. Ενώ βρισκόταν σε μυστική αποστολή στη Τουρκία, ο Ρίκι ερωτεύτηκε μια δυστυχισμένη από το γάμο της, γυναίκα, την Ιρίνα, που ισχυρίζεται ότι γνωρίζει κρίσιμες πληροφορίες.

Σε ανύποπτο χρόνο, ο Σμάιλι πληροφορείται ότι ο Έλεγχος είχε περιορίσει τη λίστα των υπόπτων σε πέντε μόνο άνδρες: τον φιλόδοξο Πέρσι Αλελάιν, γνωστό και ως «μάστορα», τον γεμάτο αυτοπεποίθηση Μπιλ Χέιντον, γνωστό και ως «ράφτη», τον Ρόι Μπλαντ ή αλλιώς «στρατιώτη», τον τυπικό Τόμπι Εστερχέιζ, γνωστό και ως «κατάσκοπο» και τον ίδιο τον Σμάιλι.

Πριν ακόμα αποκαλυφθεί η αλήθεια, το τίμημα σε συναισθηματικό αλλά και σωματικό επίπεδο που θα κληθούν να πληρώσουν οι παίκτες που έχουν αναμειχθεί σε αυτό το διεθνές παιχνίδι κατασκόπων, θα κλιμακωθεί…

Πώς προέκυψε ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας (Tinker Tailor Soldier Spy);

Ο πρωταγωνιστής και προτεινόμενος για Όσκαρ Α’ Ανδρικού Ρόλου Γκάρι Όλντμαν αποκαλύπτει «Ο πρωτότυπος τίτλος του μυθιστορήματος προέρχεται από ένα παιδικό τραγουδάκι: «γανωτής, ράφτης, στρατιώτης, ναύτης, πλούσιος, φτωχός, ζητιάνος, κλέφτης». Κάποιες από αυτές τις ιδιότητες αναφέρονται ως κωδικοί για τους ύποπτους. Σχεδόν όλοι και όλα έχουν ένα κωδικό όνομα.»
Η Μπρίτζετ Ο’Κόνορ και ο Πίτερ Στόχαν διατήρησαν αρκετούς από τους κωδικούς που χρησιμοποίησε ο Τζον Λε Καρέ στο μυθιστόρημά του. Για να μνημονεύσουμε απλά δύο, στην ταινία απαντώνται οι «Μητέρες» και οι «κυνηγοί σκαλπ».

Ο σκηνοθέτης Τομάς Άλφρεντσον λέει…

Ο Τζον Λε Καρέ ήταν πάρα πολύ σαφής ως προς το πώς ήθελε να είναι η κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματός του από την πρώτη κιόλας συνάντησή μας. Χαρακτηριστικά μου είχε πει «Σε παρακαλώ, δεν θέλω να είναι μια κατά λέξη μεταφορά του μυθιστορήματος ούτε ένα ακόμα remake της τηλεοπτικής μίνι σειράς. Και το βιβλίο και η μίνι σειρά υπάρχουν ήδη. Δεν πρόκειται να ανακατευτώ σε τίποτα, αλλά αν έχεις την οποιαδήποτε απορία, μπορείς να μου τηλεφωνήσεις ανά πάσα στιγμή.» Νομίζω ότι έκανα ακριβώς αυτό που μου είπε.
Εννοείται ότι δεν μπορείς να μεταφέρεις κάθε λεπτομέρεια ενός βιβλίου 349 σελίδων στον κινηματογράφο, αλλά μπορείς να πάρεις συγκεκριμένα θέματα, σκηνές και στιγμές από αυτό και να προσπαθήσεις να περιγράψεις αυτό που εσύ φαντάζεσαι.
Το «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι» νομίζω ότι αποτελεί μια ταινία που μιλάει για την πίστη και τα ιδανικά, αξίες πάρα πολύ σημαντικές, ίσως επειδή στις μέρες μας σπανίζουν.

Από το παρελθόν στο σήμερα

Δεν είναι πολλοί οι συγγραφείς που έχουν τη βαθιά γνώση του κόσμου της κατασκοπίας που χαρακτηρίζει τον Τζον Λε Καρέ, μια και διετέλεσε ο ίδιος μέλος των βρετανικών MI5 και ΜΙ6, και εργάστηκε ως μυστικός πράκτορας κατά την κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου στα μέσα του 20ού αιώνα. Ο Τζορτζ Σμάιλι είναι ίσως ο διασημότερος ήρωας της πένας του. Τον γνωρίσαμε πρώτη φορά το 1961, όταν ο συγγραφέας δημοσίευσε το πρώτο μυθιστόρημά του, Τελευταία Κλήση (Call for the Dead), και έκτοτε τον έχουμε δει να επιστρέφει σε αρκετά από τα δημοφιλέστερα έργα του Λε Καρέ.

Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται και το –κατά πολλούς- καλύτερο μυθιστόρημά του, Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι (Tinker Tailor Soldier Spy) που δημοσιεύτηκε το 1974 και έχει αναγνωριστεί από κοινό και κριτικούς ως ένα πραγματικό αριστούργημα του κατασκοπευτικού μυθιστορήματος. Η σκιώδης προσωπικότητα του Σμάιλι, καθώς και ο σκοτεινός κόσμος στον οποίο έζησε και εργάστηκε, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς άλλους συγγραφείς του είδους. Το Τείχος του Βερολίνου τελικά έπεσε και ο Ψυχρός Πόλεμος εν τέλει έληξε… Τις δύο δεκαετίες που ακολούθησαν αυτών των γεγονότων, υπήρξαν πολλοί δημιουργοί που θέλησαν να προσεγγίσουν την παράνοια και την ένταση εκείνης της εποχής με μια άλλη πιο δροσερή και αντικειμενική ματιά.

Κάπως έτσι ο σεναριογράφος Πίτερ Μόργκαν πρότεινε την κινηματογραφική μεταφορά του «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι». Ο Λε Καρέ παρατηρεί σχετικά, «Κερδίζω το ψωμί μου και φτιάχνω το όνομά μου γράφοντας βιβλία. Αυτό λέει η καρδιά μου. Το μεγαλύτερο ποσοστό του κόσμου όμως, δεν διαβάζει, συνεπώς αν μπορώ να τους δώσω πρόσβαση στις ιστορίες μου μέσα από κάποιο άλλο μέσο, τότε πραγματικά χαίρομαι. Κι αν αυτό το μέσο τους εμπνεύσει τόσο ώστε να τους οδηγήσει στο να αγοράσουν το βιβλίο, τότε χαίρομαι διπλά.
Είναι σπουδαίο πράγμα να συνεργάζεσαι με δημιουργικούς ανθρώπους και να τους παρακολουθείς εκ του μακρόθεν να δουλεύουν με ένα διαφορετικό μέσο.

Ο Λε Καρέ θυμάται, «Με τον Άλεκ Γκίνες κι ένα υπέροχο καστ που απαρτιζόταν από την αφρόκρεμα του Βρετανικού Εθνικού Θεάτρου, η τηλεοπτική μεταφορά –κατά έναν περίεργο τρόπο- κατέληξε να είναι μια ιστορία αγάπης με φόντο την υπό κατάρρευση Βρετανία. Απέπνεε μια υπέροχη νοσταλγία… Ακόμα και οι πιο ποταποί, φαύλοι χαρακτήρες ήταν κατά κάποιο τρόπο αγαπητοί. Η σημερινή κινηματογραφική μεταφορά είναι απαλλαγμένη από το συναίσθημα, είναι πιο σέξι, πιο σκληρή και πιο ωμή. Έτσι έπρεπε να είναι.

Ήθελα να δώσω πρόσβαση στο κοινό σε έναν μυστικό κόσμο. Οι ήρωες εξακολουθούν να είναι απλοί άνθρωποι που διάγουν την προσωπική και επαγγελματική τους ζωή.

Η ιστορία εστιάζει στον Σμάιλι. Επιστρέφοντας στην ενεργό δράση μετά από μια πρόωρη και ανεπιθύμητη συνταξιοδότηση, χρησιμοποιεί όλες του τις ικανότητες και γνώσεις προκειμένου να ξεσκεπάζει τον Ρώσο «τυφλοπόντικα» που τρύπωσε βαθιά στην ΜΙ6, τη Βρετανική Υπηρεσία Πληροφοριών, γνωστή στον κόσμο και ως Σέρκους.

«Αυτό που παραμένει εξίσου επίκαιρο σήμερα όπως και πριν από 30 χρόνια – και θα εξακολουθήσει να είναι επίκαιρο και σε εκατό χρόνια από τώρα – είναι το πόσο εύκολα ο άνθρωπος μπορεί να προδώσει την εμπιστοσύνη του άλλου,» λέει ο Λε Καρέ. «Για μένα, αυτός ο μυστικός κόσμος αποτελούσε και μια μεταφορά του πραγματικού κόσμου στον οποίο ζούμε όλοι εμείς. Εξαπατά ο ένας τον άλλο, εξαπατούμε τον εαυτό μας. Κατασκευάζουμε ιστορίες και υποκρινόμαστε ότι ζούμε αντί να ζούμε πραγματικά.» Ο Σλόβο προσθέτει, «Επειδή ακριβώς θίγει ο θέμα της προδοσίας, της απάτης, της ειλικρίνειας και της ανεντιμότητας, η ιστορία περιγράφει πώς όλοι κοιτάμε και κρίνουμε τη ζωή των άλλων τη στιγμή που αδυνατούμε να είμαστε ειλικρινείς σε ό,τι αφορά τη δική μας ζωή. Και αυτό πιστεύω ότι είναι ένα θέμα που αγγίζει τον καθένα μας.»

Οντας ο Σμάιλι. Ποιοι ηθοποιοί προηγήθηκαν του Γκάρι Όλντμαν;

Παρά το γεγονός ότι ο εκλιπών Σερ Άλεκ Γκίνες έχει συνδεθεί με τον συγκεκριμένο ρόλο, ο Λε Καρέ μας θυμίζει ότι υπήρχαν και πολλοί άλλοι Τζορτζ Σμάιλι. «Τον ενσάρκωσε ο Τζέιμς Μέισον,» αποκαλύπτει ο συγγραφέας.

Ο χαρακτήρας όμως, μετονομάστηκε για τις ανάγκες του The Deadly Affair, που αποτέλεσε την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος Η Τελευταία Κλήση, τo 1967. Εκτός από τον Γκίνες, τον Σμάιλι ενσάρκωσαν πολλοί σπουδαίοι ηθοποιοί όπως ο Ντένχολμ Έλιοτ, και σε cameo εμφανίσεις o Ρούπερτ Ντέιβις και ο Άρθουρ Λόου. Για την κινηματογραφική ταινία Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι, το δύσκολο έργο να ενσαρκώσει τον θρυλικό κατάσκοπο ανέλαβε ο Γκάρι Όλντμαν.

Ο παραγωγός της ταινίας, λέει χαρακτηριστικά, «Ο Γκάρι Όλντμαν μπορεί καθαρίζοντας τα γυαλιά του να σε εντυπωσιάσει εξίσου με κάποιον άλλο που επιτίθεται. Είναι ίσως ο καλύτερος της γενιάς του και χαίρει του σεβασμού των συναδέλφων του.»

Ο Άλφρεντσον προσθέτει, «Όταν μου είπαν ότι σκέφτονταν τον Γκάρι για τον ρόλο, ενθουσιάστηκα! Ο άνθρωπος στην καριέρα του έχει ενσαρκώσει απίστευτα πολλούς διαφορετικούς ρόλους. Έχει την ποιότητα του μεγάλου σταρ, αλλά είναι εξαιρετικός χαμαιλέοντας. Δεν έχει τη φωνή που θα αναγνώριζες και με κλειστά μάτια. Ακόμα και με την πιο αμυδρή έκφραση, καταφέρνει να σκιαγραφήσει κι ένα διαφορετικό κομμάτι της ψυχοσύνθεσης του Σμάιλι. Όταν απλά υψώνει έστω και λίγο τη φωνή του, η εντύπωση που προκαλεί είναι απίστευτη. Σαν ηθοποιός επιλέγει να δουλεύει με ταπεινότητα και χωρίς προφανή τρόπο. Και αυτό είναι υπέροχο να το βλέπεις.»

Ο Λε Καρέ, που θεωρούσε τον Γκίνες ως έναν εξαιρετικά στενό του φίλο λέει, «ομολογώ ότι με τον Άλεκ ταυτιζόμουν. Ταυτίζομαι όμως και με τον Γκάρι, αλλά με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Και οι δύο για μένα αποτελούν ιερά τέρατα στον τομέα τους. Αυτό που σου περνάει ο Γκάρι είναι ότι ως ηθοποιός έχει εξαιρετικό αυτοέλεγχο. Καταφέρνει να πάει τον εαυτό του εκεί που ο ίδιος θέλει. Με τον Γκάρι καταφέρνεις να βιώσεις τον πόνο που νιώθει ο Σμάιλι, να μοιραστείς τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει, τον κίνδυνο του να είναι αυτός που είναι. Η προσέγγισή του είναι πολύ πιο ακριβής. Είναι ένας πιο σκληρός Σμάιλι. Καταφέρνει να σου περάσει τη μοναξιά του και να σου μεταδώσει την ωμότητά του. Η ερμηνεία του με συγκλονίζει.»

Τι λέει όμως ο ίδιος ο Γκάρι Όλντμαν;

Ο Όλντμαν λέει, «Ήταν μεγάλη τιμή για μένα το γεγονός ότι μου πρότειναν να συμμετέχω στην ταινία, πολλώ δε μάλλον που μου πρότειναν τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο Σμάιλι ξεπηδά από τις προσωπικές εμπειρίες του Τζον Λε Καρέ όπως και όλοι οι υπέροχα περίπλοκοι χαρακτήρες του. Η Βρετανία έχει μεγάλη παράδοση στον χώρο της Αντικατασκοπίας, και η προσωπική μου άποψη είναι ότι είναι και πολύ καλή. Το θέμα είναι ότι ανέκαθεν μας έδιναν μια πιο ρομαντική οπτική και ο Λε Καρέ έδειξε την πραγματικότητα. Ελπίζω η ταινία αυτή να ενθαρρύνει τον κόσμο να ανακαλύψει τα μυθιστορήματά του.»

«Ο Τζορτζ Σμάιλι είναι ένας υπέροχος χαρακτήρας και ένας υπέροχος ρόλος για έναν ηθοποιό. Είναι ταυτόχρονα πολλά πράγματα. Έχει λεπτούς τρόπους, είναι ευφυής και πονηρός. Είναι δεινός γνώστης της κατασκοπίας και ξέρει να χειραγωγεί την γραφειοκρατία με τέτοιο τρόπο ώστε να εξυπηρετεί τους σκοπούς του. Ο Σμάιλι έχει απίστευτη μνήμη. Δεν του ξεφεύγει τίποτα. Έχει την ικανότητα να εντοπίζει τις αδυναμίες και τα ευάλωτα σημεία της ανθρώπινης φύσης. Έχει πολύ βαθιά ηθική και μπορεί να αναγνωρίσει αλλά και να καταλάβει στη σκοτεινή, ανήθικη και φαύλη πλευρά αυτού που κάνει.»

Όπως και στο μυθιστόρημα, ο Σμάιλι του Όλντμαν στοιχειώνεται από μια βουβή μελαγχολία, που οφείλεται όχι μόνο στη δουλειά του αλλά και στην προσωπική του ζωή. Ο Όλντμαν λέει χαρακτηριστικά «Μια κριτική που διάβασα για το μυθιστόρημα – στο The Spectator νομίζω – έλεγε ότι ο Σμάιλι είναι εξαιρετικός κατάσκοπος, αλλά μισός άνθρωπος. Ο Λε Καρέ περιγράφει τον Σμάιλι ως έναν μάλλον κοντό άνδρα, όχι ιδιαίτερα γοητευτικό και υπέρβαρο… Όταν τον συνάντησα μου είπε «Πλέον είναι δικός σου. Κάν’τον όπως θέλεις.»
Μετά από συζητήσεις επί συζητήσεων με τον συγγραφέα, ο Όλντμαν παραδέχεται ότι «πήρα αρκετά πράγματα βλέποντας τον ίδιο τον Λε Καρέ. Νομίζω ότι και ο Άλεκ Γκίνες το έκανε αυτό! Επίσης, έφαγα αρκετά και πήρα λίγο βάρος…»

Μετά την πρώτη τους σύντομη συνάντηση με τον Άλφρεντσον για να συγκρίνουν τις σημειώσεις τους σε επίπεδο χαρακτήρα, ο Όλντμαν επεδίωξε να συναντηθούν πολλές φορές πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα. Ο σκηνοθέτης λέει, «συζητούσαμε για τη μορφή του Σμάιλι, για το αν θα φορούσε ρολόι ή όχι. Αποφασίσαμε ότι δεν φοράει μανικετόκουμπα γιατί αυτό θα σήμαινε κάτι.»
Προκειμένου να μεταμορφωθεί σε Σμάιλι, ο Όλντμαν ξεκίνησε από την κορυφή. Για να μην φορέσει περούκα, έκανε ντεκαπάζ στα μαλλιά του και γκρίζες ανταύγειες.

Ο Όλντμαν, ο Άλφρεντσον και η ενδυματολόγος Τζάκλιν Ντουράν συζήτησαν πολλές ώρες μέχρι να καταλήξουν ποιος θα ήταν ο κατάλληλος σκελετός γυαλιών για τον Σμάιλι. Τελικά, όπως θυμάται η Ντουράν «Ο Γκάρι πήγε και βρήκε ένα συγκεκριμένο ζευγάρι γυαλιά και μας το έφερε. Ο Τομάς το λάτρεψε κι έτσι καταλήξαμε. Βέβαια, φτιάξαμε κι ένα ακριβές αντίγραφό τους σε περίπτωση που καταστρέφονταν.»
Ο Άλφρεντσον λέει «Ο Γκάρι είναι πολύ ανοιχτός στις νέες ιδέες αλλά στη δουλειά εμπιστεύεται κυρίως το ένστικτό του. Αν κάτι νιώσει ότι δεν είναι σωστό, θα σου το πει. Είναι πάντα προετοιμασμένος. Σου έδινε πάντα την εντύπωση ότι ‘χανόταν’ μέσα στον ρόλο και αυτό ήταν συναρπαστικό να το βλέπεις.»

Ο Μπένεντικτ Κάμπερμπατς, που πρωταγωνιστεί δίπλα στον Όλντμαν στον ρόλο του Πίτερ Γκίγιακ, θεωρεί ότι ήταν απίστευτη βοήθεια για το υπόλοιπο καστ. «Δεν κάνει τίποτα το πομπώδες», λέει ο ηθοποιός. «Υπάρχει μια σκηνή όμως, όπου ο Σμάιλι θυμάται μια παλιά τους συνάντηση. Ήταν τόσο καλή η ερμηνεία του, που δυσκολεύτηκα να κρατηθώ στον ρόλο. Πραγματικά με εντυπωσίασε! Ο Γκάρι μεταμορφώθηκε κυριολεκτικά σε Σμάιλι.» Ο Όλντμαν λέει, «έχω ενσαρκώσει πολλούς εξωστρεφείς χαρακτήρες, συνεπώς για μένα ήταν πραγματικά απολαυστικό να ενσαρκώνω έναν τόσο στατικό και σιωπηλό χαρακτήρα. Ο Σμάιλι δεν είναι άνθρωπος που εκδηλώνεται. Είναι ένα πιόνι σε μια παρτίδα σκάκι, όπου όλοι παρατηρούν τις κινήσεις των άλλων.

Ο Κόσμος του Σέρκους

Το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι διαδραματίζεται στο κέντρο και τα περίχωρα του Λονδίνου, μιας και ο φακός ακολουθεί τον Σμάιλι. Πέραν του Λονδίνου, χρησιμοποιήθηκε και ένα μικρό στούντιο στο Μιλ Χιλ του Βόρειου Λονδίνου, το Inglis Barracks, όπου στήθηκε το αρχηγείο του Σέρκους και όλα τα υπόλοιπα σκηνικά για τις εσωτερικές σκηνές. Τα εξωτερικά γυρίσματα των σκηνών του Τζιμ Πριντό και του Ρίκι Ταρ πραγματοποιήθηκαν στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας και στην Κωνσταντινούπολη της Τουρκίας – εκεί ο Ρίκι θα ερωτευτεί και την δυστυχισμένη από το γάμο της Ιρίνα.

Διαβάστε περισσότερα…