Εδώ Λιλιπούπολη/Οι εκπομπές – Κριτική

«Εδώ Λιλιπούπολη, εδώ Λιλιπούπολη. Σας μιλάει ο δημοσιογράφος Μπρίνης». Έτσι άρχιζε η θρυλική εκείνη εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος, που αποτέλεσε ορόσημο της ελληνικής ραδιοφωνίας, την εποχή που διευθυντής του Τρίτου ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις. Κάθε μέρα ξεδιπλωνόταν ένας ολόκληρος κόσμος γεμάτος φαντασία, ποίηση και μουσική αλλά και καυστική σάτιρα, από τα πυρά της οποίας δεν γλίτωναν ούτε πρόσωπα ούτε θεσμοί. Στα πέντε CD που περιλαμβάνει η εν λόγω έκδοση, διασώζονται ολόκληρες εκπομπές της Λιλιπούπολης και μας ταξιδεύουν στο μαγικό κόσμο της ουτοπίας.
Η Λιλιπούπολη ήταν μια παιδική (και όχι παιδιάστικη) εκπομπή, καμωμένη «για παιδιά και έξυπνους μεγάλους», η οποία λατρεύτηκε, αλλά και πολεμήθηκε. Ίσως γιατί, όπως σημειώνει ο Χατζιδάκις, «πρώτη φορά κάποιοι μιλούσαν στα παιδιά υπεύθυνα, με καθαρή ποιητική γλώσσα, θίγοντας θέματα που βασανίζουν και πονάν τον τόπο, κι όχι σαν εκπαιδευτικοί ή γονείς ανόητοι, που συμπεριφέρονται στα παιδιά λες και αποτείνονται σε υποανάπτυκτους και ατελείς οργανισμούς, με θέματα ανώδυνα και γλώσσα απονεκρωμένη και συμβατική». Είχε μέσα της το πνεύμα της ανατροπής, που πήγαζε από τη νεανική ζωντάνια και τη δημιουργικότητα των συντελεστών της. Η εκπομπή θύμιζε σε πολλά σημεία μιούζικαλ, καθώς η πρόζα εναλλασσόταν με το τραγούδι. Πράγματι, καθετί στη Λιλιπούπολη, τα πρόσωπα, οι τοποθεσίες, τα χρώματα, είχε και το τραγούδι του: επαναστατικό θούριο για τον καταπιεσμένο και υπερπροστατευόμενο Παπαγάλο, χασάπικο για το «παιδί του λαού», τον Δυστροπόπιγγα, βαλς για τον Πρίγκιπα, αιθέριες μελωδίες για τον άσπρο Γιαουρτοπόταμο, ρομαντική διάθεση για το ροζ χρώμα.
Πολλά από τα τραγούδια της εκπομπής έχουν κυκλοφορήσει σε δίσκους. Αξίζει να προσέξει κανείς τους καταπληκτικούς στίχους της Μαριανίνας Κριεζή. Λιτοί και ταυτόχρονα περιεκτικοί, χαρακτηρίζονται από την αίσθηση της οικονομίας και του μέτρου. Μπορεί κανείς να τους προσεγγίσει και να τους χαρεί σε πολλά επίπεδα, από μια φευγαλέα ακρόαση έως μια βαθύτατη σπουδή και ανάλυση. Η μουσική από την άλλη, επενδύει υποδειγματικά τα ποιητικά αυτά διαμαντάκια, υπογραμμίζοντας την ποιητική τους ατμόσφαιρα. Οι συνθέτες τους (Ν.Κυπουργός, Δ.Μαραγκόπουλος, Λ.Πλάτωνος, Ν.Χριστοδούλου) πέρα από το ταλέντο τους, είχαν στη διάθεσή τους οργανικά σύνολα, ορχήστρες και χορωδίες, μα, πάνω από όλα, την ένθερμη υποστήριξη του Μάνου Χατζιδάκι.
Στα πέντε αυτά CD, που περιέχουν ολόκληρες εκπομπές της θρυλικής ραδιοφωνικής σειράς, έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε και συνθέσεις του Νίκου Χριστοδούλου, που δεν είχαν περιληφθεί στην έκδοση των τραγουδιών που είχε διευθύνει ο Μάνος Χατζιδάκις. Ακούγοντας κανείς τις παλιές αυτές εκπομπές, ξαφνιάζεται με την ευρηματικότητα, τη φαντασία και την τόλμη τους. Οι παραλληλισμοί με την Αθήνα της εποχής, βέβαια, κάθε άλλο παρά τυχαίοι είναι. «Το Πόρτο Λίλι» σημειώνει ο Νίκος Δήμου (Επίκαιρα, 1979) «θα μπορούσε να είναι ο Πειραιάς, το βουνό Λιλιμπάγια ο Όλυμπος. Στην εξουσία είναι το κόμμα της «Χαρχουδικής Δημοκρατίας». Έχει εκλεγεί με δημοκρατικές εκλογές, ωστόσο όμως συνωμοτεί να εγκαταστήσει πραξικοπηματικά τη μοναρχία, βάζοντας στο θρόνο τον Πρίγκιπα της Χιονάτης». (Ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε ακόμη στην πρώτη φάση της Μεταπολίτευσης). «Ο δήμαρχος Χαρχούδας εξαπατά τους πολίτες με διάφορες σατανικές παγίδες: Eφορίες, Tράπεζες, Aσφαλιστικές εταιρίες και άλλα ηχηρά παρόμοια που φαινομενικά τους εξυπηρετούν, ενώ στην πραγματικότητα τους ληστεύουν. […] Μέσα σ’ όλα τα άλλα ο Χαρχούδας φτιάχνει και ξαναφτιάχνει την κεντρική «Λεωφόρο Γαλάζιας Πεταλούδας» για να υποδεχθεί πρίγκιπες και μεγιστάνες». (Κάθε ομοιότητα με την «εν μια νυκτί» κατασκευή της λεωφόρου Συγγρού είναι συμπτωματική…)
Ακούστε στους δίσκους τον Παπαγάλο να μαθαίνει καλούς τρόπους, αποκαλύπτοντας την αγένεια των δασκάλων του, ακούστε έναν πραγματικό ύμνο στον έρωτα μέσα από το «Χρυσαλιφούρφουρο», παρακολουθήστε τα τερτίπια της εξουσίας μέσα από τον Χαρχούδα. Άνθρωποι που κυκλοφορούν γύρω μας, που υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντα έχουν τη θέση τους στη Λιλιπούπολη: ο αγαθός επιστήμονας, η ψηλομύτα μικροαστή, ο λαϊκός τύπος, το καταπιεσμένο παιδί. Όλοι μαζί περιδιαβαίνουν τα λαγκάδια της Λιλιπούπολης και διασχίζουν τη λεωφόρο της Ασημένιας Τσιπούρας, και από εκεί με ένα καΐκι, τον Φύστικο, καταλήγουν στο Φεγγαρονήσι, για να γιορτάσουν τη γιορτή της Αστροφεγγιάς. Πραγματικά παράξενη αυτή η πόλη! Μια πανδαισία από ήχους, χρώματα, ποίηση και φαντασία. Μια πόλη που μπορεί να την επισκεφθεί μόνον όποιος είναι άξιος να δει τον κόσμο πέρα από τις συμβάσεις που εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε. Το μανιφέστο του Παπαγάλου «Ως πότε παπαγάλοι θα ζούμε στα κλουβιά» ηχεί επίκαιρο, γιατί «κλουβιά», πάσης φύσεως, πάντοτε υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντα. Όπως πάντα θα υπάρχουν και φωνές όπως αυτές των δημιουργών της Λιλιπούπολης. Τις ακούει άραγε κανείς;