Instruments de Musique du Monde Collection C.N.R.S. – Κριτική

Η έκδοση αυτή του γαλλικού «Μουσείου του Ανθρώπου», μας ξεναγεί στο γοητευτικό κόσμο των μουσικών οργάνων. Το CD περιλαμβάνει 36 αντιπροσωπευτικά ηχητικά παραδείγματα από μουσικά όργανα όλου του κόσμου, ταξινομημένα κατά οικογένειες, σύμφωνα με το επικρατέστερο, στο χώρο της εθνομουσικολογίας, σύστημα ταξινόμησης των Hornbostel – Sachs. Στο σύστημα αυτό τα μουσικά όργανα χωρίζονται σε οικογένειες ανάλογα με τη σύσταση του υλικού που πάλλεται και δημιουργεί τον ήχο. Έτσι έχουμε Χορδόφωνα, Μεμβρανόφωνα, Αερόφωνα και Ιδιόφωνα. Η πρώτη οικογένεια που φιλοξενείται, είναι τα «χορδόφωνα». Παρατίθενται παραδείγματα τόσο από τα πιο απλά και πρωτόγονα όργανα, όσο κι από πιο εξελιγμένους τύπους. Η «αρχέγονη» περίπτωση χορδοφώνου είναι ένα τόξο από την Κεντρική Αφρική. Ο μουσικός ακουμπάει τη χορδή στο στόμα του και τη χτυπάει συνέχεια. Το στόμα λειτουργεί ως αντηχείο και, αλλάζοντας τον όγκο της στοματικής κοιλότητας (όπως γίνεται στην περίπτωση του σφυρίγματος), μεταβάλλει το τονικό ύψος!… Τα χορδόφωνα χωρίζονται με τη σειρά τους σε υποκατηγορίες: λαούτα, κιθάρες, άρπες, λύρες. Στον τύπο του λαούτου έχουμε ένα ηχείο κι ένα ανεξάρτητο «μπράτσο», παράλληλα προς το οποίο είναι τεντωμένες οι χορδές (εδώ ανήκουν το λαούτο, το ούτι, ο ταμπουράς, η κιθάρα). Στις ηχογραφήσεις ακούμε έναν τύπο λαούτου από το Tchad κι έναν από το Azerbayjan. Άλλη κατηγορία είναι αυτή της κιθάρας, όπου έχουμε ηχείο σε σχήμα κουτιού και τις χορδές τεντωμένες σ’ όλο το μήκος του. (Τέτοια είναι το σαντούρι και το κανονάκι). Στο δίσκο ακούμε ένα ινδικό σαντούρι κι ένα ανάλογο όργανο από το Βιετνάμ. Η κατηγορία της άρπας (χαρακτηρίζεται από ένα ηχείο πάνω στο οποίο, με κάποια κλίση, είναι στερεωμένο το μπράτσο. Οι χορδές δένονται στο ηχείο και στο μπράτσο.) εκπροσωπείται από μια άρπα της Κεντρικής Αφρικής και μια της Γουινέας. Μια υποκατηγορία του λαούτου, η οποία συνδέεται με τον τρόπο που τίθενται σε παλμική κίνηση οι χορδές, είναι οι βιέλες. Στα όργανα αυτά οι χορδές τρίβονται μ’ ένα δοξάρι αντί να τσιμπιούνται ή να πλήττονται (στην οικογένεια αυτή ανήκει το βιολί και όλα τα όργανα με δοξάρι). Στο CD μπορούμε ν’ ακούσουμε παραδείγματα τέτοιων οργάνων από το Rajastan της Ινδίας. Η οικογένεια των «μεμβρανοφώνων» χωρίζεται με τη σειρά της σε υποκατηγορίες, που έχουν να κάνουν με τον αριθμό των μεμβρανών (μία ή δύο) και με το σχήμα του αντηχείου. Έτσι, έχουμε όργανα με μια μεμβράνη στηριγμένη σε πλαίσιο (π.χ. ντέφια), με δυο μεμβράνες στηριγμένες σε κύλινδρο (π.χ. νταούλια), με μια μεμβράνη στερεωμένη σε αντηχείο με σχήμα στάμνας (π.χ. τουμπελέκι) ή και σε ημισφαιρικό ηχείο (π.χ. συμφωνικά τύμπανα, ινδικά τάμπλα). Πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή των οργάνων, που η τάση του δέρματός τους μεταβάλλεται κατά το παίξιμο, αλλάζοντας έτσι τον παραγόμενο ήχο. Από τα ηχητικά παραδείγματα που μας ξεναγούν στο χώρο των μεμβρανοφώνων μπορούμε να πάρουμε μια γεύση από την ποικιλία ρυθμών, ηχοχρωμάτων και της πολυρυθμίας που μπορούν να παράγουν τα όργανα αυτά… Η τρίτη οικογένεια είναι τα «αερόφωνα». Εδώ ανήκουν τα όργανα που ο ήχος τους παράγεται από την παλλόμενη στήλη του αέρα που βρίσκεται στο εσωτερικό τους. Ένας βασικός παράγοντας που τα διαφοροποιεί είναι ο τρόπος με τον οποίο τίθεται σε παλμική κίνηση η στήλη αυτή του αέρα. Έτσι έχουμε την περίπτωση του απλού σωλήνα, όπου ο ήχος παράγεται με ειδική τοποθέτηση των χειλιών του μουσικού (περίπτωση στεριανής φλογέρας) ή την περίπτωση του σωλήνα με «τάπα» (σουραύλι, φλάουτο με ράμφος). Σε άλλες περιπτώσεις η ηχητική στήλη μπορεί να τίθεται σε παλμική κίνηση από ένα μονό επικρουστικό γλωσσίδι (περίπτωση κλαρίνου) ή από διπλό γλωσσίδι (περίπτωση όμποε, ζουρνά). Τέλος, μια άλλη υπο οικογένεια των αεροφώνων είναι οι τρομπέτες, όπου το ρόλο του γλωσσιδιού παίζουν τα παλλόμενα χείλη του εκτελεστή. Τα ηχητικά παραδείγματα μας βοηθάνε να πάρουμε μια γεύση απ’ όλες αυτές τις κατηγορίες: φλάουτα από το Rajastan, τρομπέτες από το Θιβέτ, λαϊκά κλαρινέτα της Μεσογείου… Τελευταία στην έκδοση φιλοξενείται η οικογένεια των «ιδιοφώνων». Όργανα που ο ήχος τους προέρχεται από την παλμική κίνηση του υλικού κατασκευής τους. Συχνά είναι πολύ απλά στη σύλληψή τους: δυο ξύλινες ράβδοι, μεταλλικοί δίσκοι, σείστρα… Με την ποικιλία τους δείχνουν την εφευρετικότητα των ανθρώπων στο να βγάλουν μουσικούς ήχους από υλικά του άμεσου περιβάλλοντός τους. Η έκδοση συνοδεύεται από ένα αναλυτικό μικρό βιβλίο, όπου πληροφορούμαστε για τα όργανα τόσο από το εισαγωγικό κείμενο, όσο και από τα εκτενή σχόλια και το φωτογραφικό υλικό που συνοδεύουν το κάθε κομμάτι. Τα κείμενα υπογράφει η Genevieve Dournon, διευθύντρια της συλλογής λαϊκών οργάνων στο Μουσείο του Ανθρώπου, στο Παρίσι. Πρόκειται για ένα δίσκο αναφοράς για το χώρο της οργανολογίας. Τα μουσικά παραδείγματα δεν μας δίνουν απλώς μια γεύση από την τεχνική και τις δυνατότητες των 36 διαφορετικών οργάνων που περιέχονται στην έκδοση, αλλά παράλληλα μας γοητεύουν με τη μουσικότητά τους. Όσοι λοιπόν θέλουν να γνωρίσουν το μαγικό κόσμο των οργάνων, η έκδοση αυτή είναι ο καλύτερος ξεναγός.