Eνεργειακή ακρίβεια και ενεργειακή φτώχεια: Διπλό πρωτάθλημα για την Ελλάδα

Θλιβερές πρωτιές στην ενεργειακή ακρίβεια και την ενεργειακή φτώχεια σημειώνει η Ελλάδα, όπως μας θυμίζουν δύο νέες αναλύσεις-  παρεμβάσεις που δημοσιεύθηκαν σήμερα.

Η πρώτη έχει πολιτικό χαρακτήρα, καθώς προέρχεται από το Ινστιτούτο Τσίπρα. Συνοδεύεται από προτάσεις για την ενεργειακή θωράκιση των νοικοκυριών, που έχουν ως στόχο τη μείωση των τελικών λογαριασμών ενέργειας από 30% ως 40%.

Η δεύτερη προέρχεται από την ερευνητική ομάδα Greece In Figures – Η Eλλάδα σε αριθμούς, και εξηγεί με στατιστικά δεδομένα και γραφήματα το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας στη χώρα μας.

Οι δύο αναλύσεις, που διαβάζονται συνδυαστικά, αποκτούν δραματικά επίκαιρο χαρακτήρα, εν μέσω της νέας ενεργειακής κρίσης.

Τσουχτερός λογαριασμός

Όπως διαπιστώνει στην τελευταία του παρέμβαση το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο «λογαριασμός» της ενεργειακής κρίσης μπορεί να κοστίσει στο μέσο ελληνικό νοικοκυριό 2.000 ευρώ επιπλέον, εντός του 2026. Οι απώλειες που έχουν «κλειδώσει», με βάση τις τρέχουσες τιμές,  ανέρχονται σε 400 ευρώ ετησίως για κάθε νοικοκυριό.

Αν σε αυτό το ποσό προσθέσουμε τις εισοδηματικές απώλειες από τις επακόλουθες αυξήσεις τιμών και σε άλλα μη ενεργειακά αγαθά και υπηρεσίες, η συνολική επιβάρυνση ξεπερνάει κατά πολύ τις ονομαστικές αυξήσεις μισθών, π.χ. τα 40 ευρώ μικτά στον κατώτατο.

Όλα αυτά, δρουν σωρευτικά σε μια προβληματική κατάσταση, που προϋπήρχε της ενεργειακής κρίσης. Όταν ήδη ένα στα πέντε νοικοκυριά στην Ελλάδα υποφέρει από ενεργειακή φτώχεια, αδυνατώντας να εξασφαλίσει συνθήκες θερμικής άνεσης, αναρωτιόμαστε τι θα συμβεί από εδώ κι εμπρός – και τι συμβαίνει ήδη.

Οι τιμές οικιακού ρεύματος στην Ελλάδα αυξήθηκαν 7% τον Απρίλιο – πηγή: HEPI

Πρωταθλητές στις αυξήσεις στο ρεύμα

Προς το παρόν, οι επιπτώσεις του νέου κύματος ενεργειακής ακρίβειας είναι πιο ορατές στις τιμές των καυσίμων, που έχουν αυξηθεί από 18% ως 20% για τη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης αντίστοιχα, το τελευταίο δίμηνο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών, οι καταναλωτές στην Ελλάδα πλήρωσαν πάνω από 400 εκατομμύρια ευρώ επιπλέον σε καύσιμα, από την αρχή του πολέμου στο Ιράν.

Τον Απρίλιο η Ελλάδα κέρδισε την πρωτιά και στις ανατιμήσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα.  Σύμφωνα με τον Δείκτη Τιμών Οικιακής Ενέργειας (Ηouse Energy Price Index – HEPI), τα νοικοκυριά στην Αθήνα πλήρωσαν 7% ακριβότερα τους λογαριασμούς ρεύματος, έναντι 3% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Ο μηναίος δείκτης ΗΕPI συντάσσεται από ένα κονσόρτιουμ ενεργειακών αναλυτών, με τη συμμετοχή ρυθμιστικών οργανισμών, και μετράει τις τιμές ενέργειας σε 33 ευρωπαϊκές αγορές.

Πώς ορίζεται η ενεργειακή φτώχεια

Ένα νοικοκυριό είναι ενεργειακά φτωχό όταν δεν έχει πρόσβαση σε βασικές ενεργειακές υπηρεσίες, όπως η θέρμανση, η ψύξη, ο φωτισμός και η λειτουργία οικιακών συσκευών, σε επίπεδο που να εξασφαλίζει ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο και υγεία. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, το φαινόμενο προκύπτει από έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως τα χαμηλά εισοδήματα, οι υψηλές ενεργειακές δαπάνες και η χαμηλή ενεργειακή απόδοση των κατοικιών.

Όπως αποδεικνύουν τα γραφήματα του Greece In Figures, η Ελλάδα το 20225 είχε το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών που αδυνατούν να διατηρήσουν το σπίτι τους επαρκώς ζεστό τον χειμώνα, με 18%, σε όλη την ΕΕ. Αμέσως πιο κάτω από εμάς είναι η Λιθουανία, με 17%, ενώ Βουλγαρία, Ισπανία και Πορτογαλία μοιράζονται την τρίτη θέση με 16%.

Για την ΕΕ ο μέσος όρος αδυναμίας επαρκούς θέρμανσης ανέρχεται στο 9,2%, με βάση τα στοιχεία του 2024 – εν αναμονή των νέων συγκεντρωτικών ερευνών για το 2025.

Αν η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της θερμοκρασίας, κάνουν πιο υποφερτή τη χειμωνιάτικη ενεργειακή φτώχεια, ισχύει το ακριβώς αντίθετο για τους ζεστούς μήνες. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Greenpeace και του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου (ΕΠΑΚ), πάνω από ένα στα τρία νοικοκυριά στη χώρα μας (34%), δεν μπορεί να κρατήσει το σπίτι του επαρκώς δροσερό το καλοκαίρι. Για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες το ποσοστό αγγίζει το 50%.

Ποιους πλήττει περισσότερο η ενεργειακή φτώχεια

Η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα εμφανίζει σημαντικές διαφοροποιήσεις, ανάλογα με τον τύπο των νοικοκυριών και το εισόδημα.

Τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά καταγράφουν συστηματικά τα υψηλότερα ποσοστά αδυναμίας επαρκούς θέρμανσης, με τιμές που ξεπερνούν το 26% το 2025. Η ευαλωτότητα αυτή συνδέεται κυρίως με το ότι το κόστος ενέργειας επιβαρύνει αποκλειστικά ένα άτομο, χωρίς δυνατότητα κατανομής των εξόδων.

Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά εμφανίζουν και τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά, τα οποία σε ορισμένα έτη ξεπερνούν ακόμη και το 30–40%, καταδεικνύοντας την ιδιαίτερη πίεση που δέχονται οι μονογονεϊκές οικογένειες.

Τα μη-μονοπρόσωπα νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά και τα μη-μονοπρόσωπα νοικοκυριά χωρίς εξαρτώμενα παιδιά εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά σε σχέση με τις προηγούμενες κατηγορίες, ωστόσο παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, γύρω στο 17–19% το 2025, γεγονός που δείχνει ότι η ενεργειακή φτώχεια επηρεάζει ευρύτερα τον πληθυσμό.

Για τους οικονομικά ευάλωτους, τα ποσοστά ενεργειακής φτώχειας είναι υπερδιπλάσια από τον μέσο όρο. ¨Ερευνα του ΕΚΠΟΙΖΩ σε ευάλωτα νοικοκυριά της Αττικής διαπίστωσε ότι το 55% ως 60% αντιμετωπίζουν θερμική δυσφορία, με υψηλότερα ποσοστά το καλοκαίρι.

Η ενεργειακή φτώχεια ανά περιφέρεια

Η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα παρουσιάζει έντονες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις, με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ περιφερειών.

Το 2025, οι υψηλότερες τιμές καταγράφονται σε περιφέρειες όπως τα Ιόνια Νησιά (25,8%), η Δυτική Ελλάδα (30,4%) και η Κεντρική Μακεδονία (22,1%), όπου το ποσοστό των νοικοκυριών που δηλώνουν αδυναμία επαρκούς θέρμανσης παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Επίσης, το Νότιο Αιγαίο και η Πελοπόννησος εμφανίζουν σταθερά αυξημένα επίπεδα, κοντά ή πάνω από το 20%.

Αντίθετα, χαμηλότερα ποσοστά παρατηρούνται σε περιφέρειες όπως η Θεσσαλία (10,8%), η Στερεά Ελλάδα (11,3%) και η Κρήτη (12,3%).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Αττικής, η οποία, αν και συγκεντρώνει μεγάλο πληθυσμό, κινείται γύρω στο 17,4% το 2025, παραμένοντας κοντά στον εθνικό μέσο όρο. Παράλληλα, περιφέρειες όπως η Δυτική Ελλάδα εμφανίζουν έντονες διακυμάνσεις μέσα στην πενταετία, με πολύ υψηλές τιμές το 2021 και 2025.