Ζεις τη ζωή σου ή τη σκηνοθετείς; Η γενιά που ξέχασε πώς να χτίζει αληθινές σχέσεις
Δισεκατομμύρια προβολές στο TikTok επιβεβαιώνουν μια τρομακτική κοινωνική μετάλλαξη: έχουμε σταματήσει να ζούμε τη ζωή μας και, αντίθετα, τη «σκηνοθετούμε». Πώς η εμμονή του να είμαστε το απόλυτο επίκεντρο του σύμπαντος, μετέτρεψε τους γύρω μας σε απλούς «κομπάρσους» της δικής μας ταινίας.
Κάποτε, το να βγεις για έναν καφέ, να διαβάσεις ένα βιβλίο στο μετρό ή να περπατήσεις στη βροχή ήταν απλές, καθημερινές στιγμές. Σήμερα, αυτές οι στιγμές δεν υφίστανται αν δεν «σκηνοθετηθούν» κατάλληλα. Τα social media έχουν εκπαιδεύσει μια ολόκληρη γενιά να βλέπει τον εαυτό της ως τον απόλυτο αστέρα μιας φανταστικής ταινίας, αγνοώντας επιδεικτικά τις ζωές των άλλων.
Αυτό που ξεκίνησε ως μια αθώα τάση ενδυνάμωσης –το λεγόμενο “Main Character Energy”– έχει πλέον εξελιχθεί σε μια βαθιά τοξική, ψυχολογική παγίδα.
Οι αριθμοί πίσω από την ψηφιακή αυταπάτη
Το φαινόμενο δεν είναι θεωρητικό· είναι μετρήσιμο και χαοτικό σε μέγεθος. Αν αναζητήσει κανείς το hashtag #maincharacter στο TikTok, θα βρει πάνω από 8 δισεκατομμύρια προβολές, ενώ το αντίστοιχο hashtag #NPC (Non-Playable Character, δηλαδή οι «κομπάρσοι» ενός βιντεοπαιχνιδιού που δεν έχουν δική τους βούληση) σπάει τα κοντέρ.
Οι χρήστες ανεβάζουν βίντεο όπου ρομαντικοποιούν τη ζωή τους, κινηματογραφώντας τον εαυτό τους με επική μουσική, ενώ κοροϊδεύουν ή αγνοούν τους ανθρώπους γύρω τους στο φόντο, υποβιβάζοντάς τους σε απλά «σκηνικά αντικείμενα». Σύμφωνα με αναλύσεις ειδικών, αυτή η τάση δεν είναι απλώς ένα trend, αλλά ένας μηχανισμός άμυνας σε έναν κόσμο που μοιάζει χαοτικός: «Αν δεν μπορώ να ελέγξω τον κόσμο, τουλάχιστον θα γίνω ο απόλυτος ελεγκτής της δικής μου ψηφιακής ταινίας».
Η δολοφονία της ενσυναίσθησης
Εκεί που τα νούμερα του TikTok δείχνουν διασκέδαση, η ψυχολογία βλέπει κίνδυνο. Όπως αναλύει εκτενώς το έγκριτο Psychology Today, η συστηματική υιοθέτηση αυτής της συμπεριφοράς οδηγεί σε αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «Σύνδρομο της Ψευδαίσθησης του Επίκεντρου».
Η βασική παρενέργεια είναι η ραγδαία πτώση της ενσυναίσθησης. Όταν θεωρείς ότι εσύ είσαι το μοναδικό άτομο με πραγματικά συναισθήματα, στόχους και βάθος, παύεις να αναγνωρίζεις το “Sonder” – την αντίληψη, δηλαδή, ότι κάθε τυχαίος περαστικός ζει μια ζωή το ίδιο περίπλοκη με τη δική σου. Οι άλλοι άνθρωποι σταματούν να είναι υποκείμενα με δικαιώματα και γίνονται αντικείμενα (NPCs) που υπάρχουν μόνο για να εξυπηρετούν το δικό σου «σενάριο» (είτε ως κοινό για να σε θαυμάσει, είτε ως εμπόδια για να ξεπεράσεις).
Πώς το TikTok μας έμαθε να βλέπουμε τους ανθρώπους σαν «ντεκόρ».
Η απόλυτη μοναξιά της «πρεμιέρας»
Η ειρωνεία αυτού του ψηφιακού ναρκισσισμού είναι η κατάληξή του. Οι μελέτες συνδέουν πλέον ευθέως την υπερβολική προσήλωση στην αυτο-προβολή με την αύξηση της κλινικής κατάθλιψης και της απομόνωσης.
Όταν βλέπεις τους άλλους ως κομπάρσους, είναι αδύνατον να χτίσεις αληθινές, ισότιμες σχέσεις. Η αληθινή ανθρώπινη επαφή απαιτεί ευαλωτότητα, τριβή και την παραδοχή ότι συχνά, στη μεγάλη εικόνα, δεν είμαστε παρά μια μικρή κουκκίδα. Όσο επιμένουμε να ζούμε σε ένα διαρκές, σκηνοθετημένο «κοντινό πλάνο», τόσο περισσότερο θα καταλήγουμε μόνοι μας, παίζοντας σε μια ταινία που τελικά δεν παρακολουθεί κανείς.
Οι περισσότεροι πιστεύουμε πως όταν ένα ζευγάρι παίρνει διαζύγιο κάτι πολύ σημαντικό έχει διαταράξει τη ζωή τους. Ο ψυχολόγος John Gottman έχει άλλη άποψη, όμως
Ο «Αυτόχειρας» του Νικολάι Έρντμαν σε σκηνοθεσία του Θανάση Θεολόγη κάνει πρεμιέρα στις 17 Απριλίου. Παραστάσεις κάθε Σάββατο και Κυριακή στο θέατρο Αλκμήνη.