Μία και ενιαία η υγεία για ανθρώπους ζώα και περιβάλλον

Το 70–90% του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων αποδίδεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ το 20% των καρκίνων σχετίζεται με τη διατροφή.

Το 75% των λοιμωδών νοσημάτων είναι ζωονόσοι και πάνω από το 70% αυτών προέρχονται από την άγρια πανίδα. Παρόλα αυτά, πάνω από 1 εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση.

Από ζωονόσους προσβάλλονται κάθε χρόνο περισσότεροι από 1 δισ. άνθρωποι, από τους οποίους τουλάχιστον τα 2 εκατ. πεθαίνουν. Χαρακτηριστικά, η COVID-19 αποτέλεσε την 3η αιτία θανάτου στην ΕΕ το 2021, ενώ προκάλεσε συρρίκνωση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 4,3% το 2020.

Τουλάχιστον το 15% της θνησιμότητας στην Ευρώπη οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Όμως η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους σε ετήσια βάση μεταξύ των ετών 2030–2050.

Πρέπει να οριοθετηθεί η κοινή αντιμετώπιση της «Ενιαίας Υγείας» και να ενισχυθούν τα συστήματα παρακολούθησης δημόσιας υγείας για πρόληψη κινδύνων υγείας και διατροφικών και περιβαλλοντικών κινδύνων

H πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας δρ Μαρία Λινού

Ενιαία υγεία με επιστημονική τεκμηρίωση

Στη συμβολή της επιστημονικής έρευνας για την αντιμετώπιση των απειλών υγείας σε ανθρώπους, ζώα αλλά και στον πλανήτη στον οποίο όλοι ζούμε μαζί, είναι αφιερωμένη η φετινή καμπάνια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ)  για την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας. στο πλαίσιο του προγράμματος για την «Ενιαία Υγεία».

Η καμπάνια θέτει σε προτεραιότητα την επιστημονική τεκμηρίωση με δεδομένα για την προστασία της υγείας, ιδίως σε ότι αφορά τη δημόσια υγεία, αλλά και την αναζήτηση επιστημονικών λύσεων για την υποστήριξη της υγείας από τώρα και στο εξής.Για την επίτευξη του στόχου, είναι απαραίτητη η διατομεακή συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, επιστημονικής κοινότητας, επαγγελματιών υγείας και πολιτών.

Η έναρξη της καμπάνιας του ΠΟΥ εγκαινιάστηκε με Σύνοδο για την Ενιαία Υγεία που ολοκληρώνεται σήμερα στη Λυών της Γαλλίας και η οποία εστίασε στην αλληλεξάρτηση του οικοσυστήματος υγείας ανθρώπων, ζώων και φυτών και στην ανάγκη για συντονισμένες και τεκμηριωμένες επιστημονικά δράσεις απέναντι στις απειλές υγείας, με διεπιστημονική προσέγγιση στην αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής, βιώσιμη τροφική αλυσίδα και υγεία που συνδέεται με το περιβάλλον. Στόχος είναι η δημιουργία βιώσιμων και δίκαιων συστημάτων υγείας για τους ανθρώπους, τα ζώα και τον πλανήτη.

Στην κατεύθυνση αυτή πρέπει να οριοθετηθούν οι βασικές αρχές και μια κοινή αντιμετώπιση της «Ενιαίας Υγείας», να ενισχυθούν τα συστήματα παρακολούθησης της δημόσιας υγείας για την πρόληψη κινδύνων υγείας, αλλά και διατροφικών και περιβαλλοντικών κινδύνων που μπορεί να έχουν αντίκτυπο στους πληθυσμούς, την αναγνώριση της σημασίας της έρευνας και καινοτομίας, και τη διακρατική συνεργασία.

Για την αντιμετώπιση τόσο των λοιμώξεων, όσο και των μη μεταδιδόμενων νόσων χρειάζεται παρακολούθηση των ζωικών αποθεμάτων, της μικροβιακής αντοχής, την ανάπτυξη βιώσιμης τροφικής αλυσίδας και αντιμετώπιση της έκθεσης σε περιβαλλοντικούς ρύπους.

Η υγεία είναι μία

«Σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από παγκόσμιες υγειονομικές προκλήσεις, όπως οι πανδημίες και η κλιματική κρίση,  η αντιμετώπιση της υγείας σαν μίας και ενιαίας αποτελεί μονόδρομο για ένα ασφαλές και βιώσιμο μέλλον», τόνισε η Πρόεδρος Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας δρ Μαρία Λινού, μιλώντας στο in.gr για την ενιαία υγεία.

Όπως σημείωσε, η πρωτόγνωρη  εμπειρία της πανδημίας, έχει προκαλέσει σε παγκόσμιο επίπεδο, ένα κύμα νέων απόψεων, αντιλήψεων και προτάσεων με θεσμικούς παράγοντες διεθνούς εμβέλειας και τελείως διαφορετικής προέλευσης – πέραν των κυβερνήσεων, να ασχολούνται με την νέα σχέση ανθρώπου, ζώων, περιβάλλοντος. Ερευνητές από όλο τον πλανήτη, αναζητούν εργαλεία, πρακτικές και εναλλακτικές προσεγγίσεις για να απαντήσουν στις παγκόσμιες προκλήσεις.

« Η  Ενιαία Υγεία είναι μια παγκόσμια στρατηγική που  αναγνωρίζει ότι η υγεία και η ευζωία ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος είναι συνδεδεμένες και αλληλεξαρτώμενες.

Το φυσικό περιβάλλον αλλάζει, ο δεσμός ανθρώπου και ζώων αυξάνεται, όπως επίσης και τα ταξίδια και οι μετακινήσεις, ενώ η πρόσβαση σε ασφαλή τρόφιμα και καθαρό νερό αποτελεί προτεραιότητα και όλα αυτά με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης να γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς. Η υγεία ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος είναι ανάγκη να διαφυλαχθεί και να ισορροπήσει, περισσότερο από ποτέ. Η Ενιαία Υγεία αποτελεί μονόδρομο για την  αντιμετώπιση παλαιών και νέων απειλών δημόσιας υγείας. Μία από τις σοβαρότερες απειλές για την παγκόσμια υγεία αποτελεί η μικροβιακή αντοχή  που αυξάνεται και χαρακτηρίζεται ως «σιωπηλή» πανδημία», σημείωσε η κ. Λινού.

Χρόνια νοσήματα

Η κ. Λινού τόνισε πως εξίσου ανησυχητική, είναι και η αύξηση των νοσημάτων που σχετίζονται με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, όπως η παχυσαρκία.

Όπως είπε χαρακτηριστικά, μελέτες έχουν δείξει αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας σε κατοικίδια, ανάλογη με την αύξηση της νόσου στους ανθρώπους. Επίσης έχει διαπιστωθεί ότι η καθιστική ζωή, η υπερκατανάλωση τροφής και η έλλειψη άσκησης επηρεάζουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τα ζώα, οδηγώντας σε μεταβολικά νοσήματα όπως ο σακχαρώδης διαβήτης.

Και αντίστροφα, μελέτες δείχνουν ότι οι κηδεμόνες σκύλων με σακχαρώδη διαβήτη είναι περισσότερο πιθανό να εμφανίσουν και αυτοί σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Ανθεκτικές λοιμώξεις στο περιβάλλον

«Η μικροβιακή αντοχή είναι η ικανότητα των μικροβίων να αναπτύσσουν αντίσταση απέναντι στα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την εξουδετέρωσή τους. Με άλλα λόγια, φάρμακα που κάποτε ήταν αποτελεσματικά για τη θεραπεία λοιμώξεων, δεν είναι πια.

Η ανάπτυξη της αντοχής είναι ένα φυσικό βιολογικό φαινόμενο και ανθεκτικά βακτήρια βρίσκονται παντού στο περιβάλλον.

Ωστόσο, η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση αντιμικροβιακών σε ανθρώπους, ζώα και φυτά ευνοεί τον πολλαπλασιασμό των ανθεκτικών μικροργανισμών και επιταχύνει την ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής. Οι ανθεκτικές λοιμώξεις έχουν αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, καθιστώντας ορισμένες ασθένειες πολύ πιο δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να θεραπευτούν», ανέφερε η κ. Λινού.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η μικροβιακή αντοχή  ήταν άμεσα υπεύθυνη για 1,27 εκατ. θανάτους ανθρώπων παγκοσμίως το 2019. Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι δυσοίωνες αν δεν ληφθούν άμεσα σημαντικά μέτρα για τον περιορισμό του προβλήματος.

Μικροβιακή αντοχή στα ζώα

Αθέατο, αλλά σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που απαιτεί άμεση προσοχή, είναι η μικροβιακή αντοχή στα ζώα, επεσήμανε η κ. Λινού και εξήγησε ότι η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία και στα ζώα συντροφιάς οδηγεί στην ανάπτυξη ανθεκτικών βακτηρίων, τα οποία μπορούν να μεταφερθούν στον άνθρωπο μέσω της τροφικής αλυσίδας, της άμεσης επαφής ή του περιβάλλοντος. Βακτηρίδια, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτηρίδιο, μπορούν να μολύνουν τα τρόφιμα σε κάποιο στάδιο της τροφικής αλυσίδας.

Αυτά τα βακτήρια κατά κανόνα υπάρχουν στα παραγωγικά ζώα που θεωρούνται υγιείς φορείς, αλλά μπορούν να γίνουν ανθεκτικά μετά από χρήση κοινών αντιβιοτικών. Τα ανθεκτικά βακτήρια, αλλά και τα γονίδια που «μεταφέρουν» την ανθεκτικότητα διασπείρονται από τα παραγωγικά ζώα στον άνθρωπο μέσω της κατανάλωσης ζωικών προϊόντων.

Τρόπο μετάδοσης αποτελεί και η άμεση επαφή με ζώα στο αγρόκτημα ή στο σπίτι, στην περίπτωση των ζώων συντροφιάς. Επιπλέον, τα λύματα από κτηνοτροφικές μονάδες ή κλινικές μπορούν να μολύνουν το έδαφος και το νερό, συμβάλλοντας στην περαιτέρω διασπορά ανθεκτικών μικροβίων στο περιβάλλον.

Σημείωσε ακόμη ότι σε ότι αφορά τα παραγωγικά ζώα, γίνονται εδώ και χρόνια προσπάθειες σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο για την ορθολογική χρήση αντιβιοτικών, μέσα από την εφαρμογή κατευθυντήριων οδηγιών και καλών πρακτικών για τη σωστή διάγνωση, με την τήρηση των κανόνων υγιεινής και βιοασφάλειας, καθώς και με τους εμβολιασμούς και τις εναλλακτικές μεθόδους αντιμετώπισης προβλημάτων υγείας των ζώων.

Ζώα συντροφιάς

Εκτός από τα παραγωγικά ζώα, έμφαση πρέπει να δοθεί και στα ζώα συντροφιάς, καθώς αυξάνονται τα νοικοκυριά που τα υιοθετούν, ενώ το πρόβλημα των αδέσποτων ζώων στους δρόμους ή στα καταφύγια παραμένει άλυτο και η ανάγκη για υπεύθυνη κηδεμονία και φροντίδα των κατοικιδίων αποτελεί προτεραιότητα.

«Ζούμε σε στενή επαφή με τα κατοικίδιά μας και μπορεί αυτή η επαφή να έχει οφέλη στην σωματική, ψυχική και κοινωνική υγεία μας, αλλά μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, καθώς η μετάδοση ανθεκτικών παθογόνων μεταξύ ανθρώπων και ζώων (και αντίστροφα) αποτελεί πρόβλημα.

Με βάση τα σημερινά δεδομένα για τα παραγωγικά ζώα, η επίπτωση της  μετάδοσης αντοχής από τα ζώα στον άνθρωπο φαίνεται σχετικά μικρή. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό και αδράνεια, αντίθετα χρειάζεται ενίσχυση της προσπάθειας καταπολέμησης της μικροβιακής αντοχής μέσω της Ενιαίας Υγείας. Γιατί μπορούμε να βρεθούμε ξαφνικά μπροστά σε μια νέα απειλή δημόσιας υγείας όταν διαταράσσεται η ισορροπία αυτού του τριπτύχου.

Είναι η ώρα λοιπόν για εγρήγορση και τομές στην πολιτεία και την κοινωνία. Ενημέρωση, εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση της επιστημονικής κοινότητας και των πολιτών,  διεπιστημονικές συνεργασίες και πολιτική δέσμευση για την εφαρμογή της Ενιαίας Υγείας στην αντιμετώπιση σοβαρών απειλών δημόσια υγείας, όπως είναι η μικροβιακή αντοχή», κατέληξε η κ. Λινού.