Καισαριανή: Ο Guardian για τις φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 – «Τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους»

Διεθνή απήχηση έχουν προκαλέσει οι ιστορικές φωτογραφίες που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές κάποιων από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν από τους ναζί την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή.

Στο άρθρο με τίτλο «Τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους», η βρετανική εφημερίδα The Guardian, συνομιλεί με τον 96χρονο συγγραφέα και αντιστασιακό Βαγγέλη Σακκάτο. Στο εκτενές ρεπορτάζ που φιλοξενεί, αναφέρει ότι οι φωτογραφίες «δίνουν πρόσωπο» στους ανθρώπους που οδηγήθηκαν στην εκτέλεση και επισημαίνει τη σημασία τους για την αποτύπωση των ναζιστικών θηριωδιών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

«Οι φωτογραφίες καταγράφουν τους άνδρες να περπατούν με το κεφάλι ψηλά προς το πεδίο βολής στην Αθήνα, κοιτάζοντας χωρίς φόβο την κάμερα. Είναι γνωστό ότι πήγαν στο θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια σε μια τελευταία πράξη αντίστασης» σημειώνεται χαρακτηριστικά.

Καισαριανή: Το άρθρο του Guardian

O Guardian αναφέρει: «Στο γραφείο του, γεμάτο βιβλία, ο Βαγγέλης Σακκάτος παρατηρούσε τις εικόνες των ανδρών που είχαν παραταχθεί μπροστά σε εκτελεστικό απόσπασμα. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς του 1944 τον στοίχειωναν από τότε που ήταν παιδί.

«Ο ηρωισμός τους ήταν βγαλμένος από μύθο», είπε ο βετεράνος αριστερός, ρίχνοντας, με ένα μείγμα οργής και δέους, το βλέμμα του στις φωτογραφίες που τις τελευταίες ημέρες κυριαρχούν στον ελληνικό Τύπο. «Τα χρόνια μπορεί να πέρασαν, αλλά δεν έχω ξεχάσει.»

Στα 96 του, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα ερχόταν η στιγμή που θα μπορούσε να «δώσει πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που έμελλε να καταγραφεί ως μία από τις χειρότερες θηριωδίες της ναζιστικής Κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με ριπές πολυβόλου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, μόλις ενάμιση χιλιόμετρο από το διαμέρισμά του στον πρώτο όροφο, σκοτώθηκαν ως αντίποινα για τη θανατηφόρα επίθεση εναντίον Γερμανού στρατηγού, ο οποίος έπεσε σε ενέδρα κομμουνιστών ανταρτών λίγες ημέρες νωρίτερα.

Οι φωτογραφίες δείχνουν τους άνδρες να περπατούν προς το σκοπευτήριο της Αθήνας με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας αγέρωχα την κάμερα. Λέγεται πως οδηγήθηκαν στον θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια, σε μια ύστατη πράξη αντίστασης.

«Αυτό ακούγαμε πάντα», λέει ο Σακκάτος, που για χρόνια αγωνίστηκε μαζί με άλλους αριστερούς για την ανέγερση μνημείου στη μνήμη τους. «Και τώρα βλέπουμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας».

Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, όταν οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στο eBay από τον Tim de Craene, έναν Βέλγο συλλέκτη που ειδικεύεται σε αναμνηστικά του Τρίτου Ράιχ, δεν ήταν γνωστό αν οι εικόνες αυτές υπήρχαν. Ελλείψει εικαστικών αποδεικτικών στοιχείων, η μαρτυρία για τις τελευταίες στιγμές των κομμουνιστών βασίστηκε στα σημειώματα που οι άνδρες είχαν πετάξει από τα φορτηγά καθώς τους οδηγούσαν στο θάνατο από το στρατόπεδο στα Χαϊδαρίου, στα δυτικά προάστια της ελληνικής πρωτεύουσας, όπου κρατούνταν πολιτικοί κρατούμενοι.

Την Παρασκευή, μετά από ημέρες διαμαρτυριών που ακολούθησαν την εμφάνιση των φωτογραφιών, το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι είχε υπογράψει μια προκαταρκτική συμφωνία με τον De Craene για την αγορά των φωτογραφιών και ότι ο τελευταίος τις είχε αποσύρει από την πώληση.

Λίγα γεγονότα έχουν χαραχθεί τόσο βαθιά στη συλλογική μνήμη ενός έθνους που υπέστη περισσότερα από τρία χρόνια γερμανικής κατοχής. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς – κορύφωση της κομμουνιστικής αντίστασης κατά των ναζί – ενέπνευσαν ποιητές, ζωγράφους, σκηνοθέτες και τραγουδοποιούς.

«Άλλο να ακούς για το θάρρος τους και άλλο να το βλέπεις», λέει ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του ΚΚΕ που ξεναγεί επισκέπτες στο σκοπευτήριο και το μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής. «Ξέρουμε πλέον ότι στάθηκαν μπροστά στο απόσπασμα με υπερηφάνεια, υψώνοντας τις γροθιές τους. Το προηγούμενο βράδυ είχαν φροντίσει να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβήθηκαν τον θάνατο· τον είδαν ως τιμή».

Οι εκτελέσεις έγιναν λίγους μήνες πριν την αποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από την Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1944. Ο Χόιερ, που υπηρετούσε στη χώρα από το 1943, θεωρείται ότι ανήκε σε μονάδα του υπουργείου Προπαγάνδας του Γκέμπελς, που κατέγραφε τη ζωή στις κατεχόμενες περιοχές. «Οι εικόνες μάς επιτρέπουν να δούμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και μέσα από τα μάτια του κατακτητή», ανέφερε σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Η συλλογή εκτιμάται ότι περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες, ορισμένες με τη χειρόγραφη σημείωση «Aten 1.5.44». Ιστορικοί επισημαίνουν ότι η ανακάλυψή τους θα ενισχύσει την έρευνα για τα ναζιστικά εγκλήματα και θα αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τον εμφύλιο πόλεμο του 1946-49 που ακολούθησε την απελευθέρωση.

Για δεκαετίες, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) ήταν εκτός νόμου και η μνήμη γεγονότων όπως οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς παρέμενε απαγορευμένη, εν μέρει επειδή η πρόσβαση σε χώρους όπως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν περιορισμένη. Μέχρι την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974, διαδοχικές δεξιές κυβερνήσεις περιθωριοποιούσαν τον ρόλο που διαδραμάτισε η αριστερά στην Αντίσταση κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τις τελευταίες ημέρες, συγγενείς θυμάτων που αναγνώρισαν προγόνους τους στις φωτογραφίες έχουν βγει δημόσια, ζητώντας να αναγνωριστούν επιτέλους τα γεγονότα αυτής της τραυματικής περιόδου.

«Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες», δηλώνει ο Κωστής Καρπόζηλος, καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. «Οι εικόνες αυτές θα ανοίξουν τον δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για πολύ καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του Εμφυλίου».

Ενδεικτικός του κλίματος έντασης ήταν ο βανδαλισμός της μαρμάρινης πλάκας που τιμά τη μνήμη των 200 από ακροδεξιούς μέσα σε λίγες ώρες από τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Την Παρασκευή, το μνημείο μπροστά στον τοίχο όπου εκτελέστηκαν οι άνδρες είχε καλυφθεί από σωρό κόκκινων γαρυφάλλων, ένδειξη – όπως σημειώνουν αρμόδιοι – της αυξημένης προσέλευσης πολιτών που θέλησαν να αποτίσουν φόρο τιμής.

«Υπήρξε τεράστια συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτές τις εικόνες», εξηγεί ο Αναστάσης Γκίκας από το Τμήμα Ιστορίας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος. «Δεχόμαστε καταιγισμό τηλεφωνημάτων από απογόνους των νεκρών συντρόφων μας που ζητούν να επιστρέψουν οι φωτογραφίες στην Ελλάδα. Εδώ ανήκουν και εδώ πρέπει να εκτεθούν δημόσια, ώστε να μπορούν όλοι να τις δουν».

Πηγή: Guardian