Αναστάσιος Πεπονής: Συνεπής πορεία

Στις 12 Δεκεμβρίου 1994 υπέβαλε αιφνιδίως την παραίτησή του από τη θέση του υπουργού Προεδρίας ο Αναστάσιος Πεπονής (1924-2011), ένας πολιτικός που με το ήθος του και το έργο του άφησε πίσω του —κατά γενική ομολογία— σημαντική παρακαταθήκη όσον αφορά το δημόσιο βίο της χώρας μας.

Η έκρηξη-παραίτηση του Πεπονή, όπως ο ίδιος σημείωνε στη σχετική τρισέλιδη επιστολή του προς τον τότε πρωθυπουργό, Ανδρέα Παπανδρέου, ήταν μια έμπρακτη διαμαρτυρία για το γεγονός ότι ο νόμος 2190/94, ο περίφημος «νόμος Πεπονή» (με αυτόν θεσπίστηκε το ΑΣΕΠ και εισήχθη ένα νέο σύστημα προσλήψεων στο Δημόσιο, με αντικειμενικά κριτήρια), «βάλλεται διαστρεβλωτικά και υπονομεύεται με πολλούς τρόπους».

Στην ίδια επιστολή παραίτησης ο Πεπονής διατύπωνε την πικρία του, επειδή «διακεκριμένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ» δεν είχαν στηρίξει το νόμο του, και επέκρινε δημοσίευμα εφημερίδας που με «μεθοδευμένη επίκληση στοιχείων» οδηγούσε σε παραπληροφόρηση σχετικά με την εφαρμογή του συστήματος των προσλήψεων.

«ΤΑ ΝΕΑ», 13.12.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Επίσης, υπεραμυνόταν του νόμου του, κάνοντας λόγο για «εφαρμογή μιας συγκεκριμένης πολιτικής εξυγίανσης και λειτουργικού εκσυγχρονισμού της Δημόσιας Διοίκησης», και υπογράμμιζε ότι «παράθυρα ο ν. 2190/94 δεν έχει».

Προς το τέλος της επιστολής του ο Πεπονής σημείωνε τα εξής (ασφαλώς ασυνήθιστα για την πολιτική ζωή της χώρας μας):

«Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οφείλω να αποδεχθώ την εις βάρος του υπουργείου Προεδρίας ανισότητα των όρων. Αποδέχομαι την αδυναμία μου να μετακινηθώ από το πεδίο της τεκμηριωμένης αντιπαράθεσης στο γήπεδο των εντυπώσεων. Γι’ αυτό Σας υποβάλλω την παραίτησή μου. Δεν βρίσκω άλλο τρόπο διαμαρτυρίας, ούτε ως πολιτικός ούτε ως πολίτης.

Είναι σαφές ότι δεν πρόκειται βέβαια για παραίτηση διαφωνίας, ενδοκυβερνητικής ή εσωκομματικής. Επιτρέψτε μου την παράκληση να θεωρήσω την αποδοχή της παραίτησής μου ως δεδομένη».

«ΤΑ ΝΕΑ», 13.12.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο αείμνηστος Ανδρέας Παπανδρέου δεν είχε κατορθώσει να πείσει τον Πεπονή να ανακαλέσει την παραίτησή του, κι έτσι είχε αναγκαστεί να προβεί στο διορισμό του αντικαταστάτη του.

Στο φύλλο των «Νέων» που είχε κυκλοφορήσει την επομένη της παραίτησης Πεπονή, την Τρίτη 13 Δεκεμβρίου 1994, γινόταν λόγος για «ακραία πολιτική πράξη», καθώς και για «μοναδική πολιτική ευθιξία, που ξεπερνάει τα όρια».

Πάντως, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε δηλώσει, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Η σημερινή πολιτική πράξη του Αναστάση Πεπονή τιμά τον ίδιο και τη συνεπή του πορεία. Ο Αναστάσης Πεπονής —στο πλαίσιο του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ— συνέβαλε στη μεταρρύθμιση και τον εκσυγχρονισμό της Δημόσιας Διοίκησης, επιφέροντας θαρραλέες και μεγάλες τομές».

Πέραν της προαναφερθείσης πράξης του, τον ιδιάζοντα χαρακτήρα και την ισχυρή προσωπικότητα του Αναστασίου Πεπονή φανερώνουν και όσα αναφέρονταν σε ένα άρθρο που είχε δημοσιευτεί στα «Νέα» λίγα χρόνια αργότερα, το Μάιο του 1999.

Στο δημοσίευμα αυτό, που έφερε την υπογραφή του δημοσιογράφου και συγγραφέα Γιάννη Ε. Διακογιάννη (1957-2006), ο Πεπονής —αξίζει να προσθέσουμε εδώ ότι, εκτός από την πολιτική δράση του, άσκησε τη δικηγορία και κατέλιπε συγγραφικό έργο— χαρακτηριζόταν ως «ένας πεισματάρης με αρχές».

«ΤΑ ΝΕΑ», 17.5.1999, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ιδού ένα τμήμα όσων είχε γράψει τότε ο Διακογιάννης για τον Πεπονή:

Αν σε κάτι συμφωνούν όλοι οι βουλευτές για τον πρώην υπουργό Αναστάσιο Πεπονή, είναι ότι «έχει αρχές, τις οποίες ποτέ δεν παρακάμπτει», αλλά ταυτόχρονα, λένε, είναι ένας δύσκολος άνθρωπος, δίνοντας την εντύπωση μερικές φορές του sui generis.

Η αλήθεια είναι ότι «όταν παλεύεις χωρίς να προδίδεις τις ιδέες σου, κινδυνεύεις να κατηγορηθείς ως ιδιότροπος, σχολαστικός, κολλημένος σε απόψεις και οράματα», παρατηρεί παλιός κοινοβουλευτικός και προσωπικός φίλος του.

Ο ίδιος ο κ. Πεπονής δεν θεωρεί ότι οι όροι «ιδιότροπος» ή «σχολαστικός» ή «εργασιομανής» τού ταιριάζουν, κυρίως όταν αυτοί ακούγονται ακριβώς επειδή συνεχίζει αταλάντευτα να παλεύει ώστε να μην καταργηθεί ο νόμος που φέρει και το όνομά του και αφορά στις αξιοκρατικές προσλήψεις στο Δημόσιο και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα.

Προ ημερών, όταν ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Ευάγγελος Γιαννόπουλος τού επετέθη στη Βουλή λέγοντας ότι ο νόμος αυτός πολλές φορές γίνεται τροχοπέδη για τον εκσυγχρονισμό του Δημοσίου, αφού καθυστερούν και χρόνια κάποιες απαραίτητες προσλήψεις, δεν θέλησε να αντεπιτεθεί.

«Τι νόημα έχει να κάνω δηλώσεις και να απαντήσω…» ήταν η αντίδρασή του, όταν φίλος του τον ρώτησε αν θα απαντήσει στον κ. Γιαννόπουλο. «Όλοι γνωρίζουν ότι ο νόμος αυτός είναι ένα σημαντικό βήμα για να σταματήσουν τα ρουσφέτια και επιτέλους για να διορίζονται οι άξιοι στο Δημόσιο. Αν τώρα χρειάζονται κάποιες άλλες μεταρρυθμίσεις για την επίσπευση αυτών των προσλήψεων, χωρίς φυσικά να καταστρατηγηθεί ο νόμος, αυτό μπορούμε να το συζητήσουμε. Όμως αυτό είναι τελείως διαφορετικό από το να τον καταργήσουμε».

Ο κ. Πεπονής, βουλευτής για πολλά χρόνια στην Α’ Αθήνας, έχει μία μακρά οικογενειακή πολιτική παράδοση, που τον στηρίζει ψυχολογικά πολλές φορές στις ρήξεις του και στις αντιστάσεις που προβάλλει.

Ίσως μία από τις άγνωστες στο ευρύ κοινό πτυχές της πολιτικής του καριέρας που τον σημάδεψε είναι η σύγκρουσή του με τον Νικόλαο Πλαστήρα, που φωτίζει ιδιαίτερα τον χαρακτήρα του, το πείσμα και τις ιδέες του.

Επικεφαλής —αρχές της δεκαετίας του ’50— της Νεολαίας της ΕΠΕΚ, ήρθε σε ρήξη με τον αρχηγό του για την υπόθεση Μπελογιάννη.

«Δεν είναι δυνατόν να εκτελεσθεί ο Μπελογιάννης και να το χρεωθεί η δημοκρατική παράταξη. Εσείς έχετε ένα πρόγραμμα για ειρήνευση», είχε πει το ’52 στον Πλαστήρα, τον οποίο επισκέφθηκε στο πρωθυπουργικό γραφείο, στο μέγαρο της σημερινής Βουλής.

Η ενέργειά του εκείνη δεν στέφθηκε από επιτυχία. Ο Αναστάσιος Πεπονής καθαιρέθηκε και διαγράφηκε μαζί με άλλους, ενώ μία εβδομάδα αργότερα έγινε η εκτέλεση των τεσσάρων, δηλαδή των Μπελογιάννη, Μπάτση, Αργυριάδη και Καλούμενου. Αργότερα, έλεγε σε φίλους του, δικαιώθηκε, αλλά φυσικά ήταν πλέον πολύ αργά.

Η πορεία του στην Ένωση Κέντρου, στη δικτατορία, στην Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις (στη μεταπολίτευση) και στο ΠΑΣΟΚ ουσιαστικά ήταν ευθύγραμμη, χωρίς εκπλήξεις για όσους γνωρίζουν τον χαρακτήρα του.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου, γνωρίζοντας την καθαρή του στάση απέναντι στην αποστασία το 1965, όταν πέτυχε να μεταδοθεί από κρατικό ραδιόφωνο η τελευταία ομιλία του Γέρου της Δημοκρατίας, του εμπιστεύθηκε στη δύσκολη περίοδο 1989-93, στην περίοδο δηλαδή των διώξεων του ιδρυτή και άλλων στελεχών του ΠΑΣΟΚ, την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση του κόμματος.

Και αργότερα, όταν πέρασε τις… εξετάσεις, ο Αναστάσιος Πεπονής ήταν ο πρώτος που δέχθηκε την πρόταση από τον Ανδρέα Παπανδρέου να γίνει πρόεδρος της Βουλής. Όμως, ο πρώην υπουργός, όπως λένε συνεργάτες του, αρνήθηκε ευγενικά την πρόταση.