Ενας καλός φίλος δεν ξεχνάει ποτέ μια ατάκα: «Το παρελθόν διδάσκει». Και έχει δίκιο. Μόνο που στη χώρα μας δεν είναι αρκετοί εκείνοι που επιλέγουν να αξιοποιήσουν τα «μαθήματα» του παρελθόντος… Αλλά, ας ξεκινήσουμε να λέμε μια ιστορία με «παθήματα» που δεν έγιναν ποτέ «μαθήματα» για το πολιτικό προσωπικό. Η Τράπεζα της Ελλάδος ανέθεσε τον Απρίλιο του 2010 στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής – το ΕΛΙΑΜΕΠ όπως είναι ευρύτατα γνωστό – την εκπόνηση μελέτης με θέμα την «αξιολόγηση των επιδράσεων που έχουν ασκήσει και θα ασκήσουν στην πορεία της ελληνικής οικονομίας οι πολιτικές που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ». Στο εισαγωγικό σημείωμα της έκθεσης που κυκλοφορεί τον Απρίλιο του 2014 διαβάζω σχετικά με τη μελέτη και τους υπεύθυνους για τις ομάδες των ερευνητών – συγγραφέων: «Τη διεύθυνση και την ευθύνη του Πρώτου Μέρους» της μελέτης, το οποίο αφορούσε την αξιολόγηση των προγραμματικών περιόδων από το 1988 μέχρι το 2011, είχε ο Γιώργος Γλυνός. Το έργο αυτό αποτέλεσε την τελευταία προσφορά του. Ο Γιώργος Γλυνός απεβίωσε τον Μάιο του 2013, μετά από μακρά ασθένεια».

Δύο τεχνοκράτες με γνώση

Ο οικονομολόγος Γιώργος Γλυνός – σύμβουλος πρωθυπουργών, όπως ο Γ. Παπανδρέου και ο Λ. Παπαδήμος, αλλά και θεμελιωτής της Task Force στην Ελλάδα – φεύγει από τη ζωή μόλις στα 64 του χρόνια. Οπως γράφεται σε εφημερίδες της εποχής ο Γλυνός είχε υποστεί καρδιακό επεισόδιο το φθινόπωρο του 2011 κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το ελληνικό haircut. Ο ίδιος, σύμφωνα με το πλούσιο βιογραφικό του, εργάστηκε στην ΤτΕ (1976-1983) και στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στην ΕΕ (1983-1988). Από το 1989 μέχρι το 2006 εργάστηκε στην κομισιόν σε γραφεία Επιτρόπων ως μέλος και ως διευθυντής και στις Γενικές Διευθύνσεις, Περιφερειακής Πολιτικής και Διεύρυνσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ανάπτυξη σημαίνει γνώση και καινοτομία

Επιμονή στις μεταρρυθμίσεις

Να αλλάξουμε την ατζέντα

 

Τα κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα του αφορούν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και στις σχέσεις της Ελλάδας με την ΕΕ, ιδιαίτερα στους τομείς της μακροοικονομικής και νομισματικής πολιτικής, της περιφερειακής πολιτικής και της πολιτικής της διεύρυνσης προς την Τουρκία.

Τα «Γενικά Συμπεράσματα» του Πρώτου Μέρους είναι αναρτημένα και στον δικτυακό τόπο του ΕΛΙΑΜΕΠ (http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2012/10/study-a2.pdf ). Τη σκυτάλη στη διεύθυνση του Δεύτερου Μέρους της μελέτης, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2012 και αφορούσε την ανάλυση των παραμέτρων της διαπραγμάτευσης για το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2014-2020, είχε ο Αχιλλέας Μητσός. Ο τελευταίος διαθέτει πλούσια γνώση και του περιβάλλοντος των Βρυξελλών αλλά και της ελληνικής πραγματικότητας. Γενικός γραμματέας Ερευνας και Τεχνολογίας για ένα μικρό χρονικό διάστημα (2010-2011) έστειλε με «συνοπτικές διαδικασίες» την παραίτησή του στην τότε υπουργό Παιδείας Αννα Διαμαντοπούλου. Εκείνα τα χρόνια παίρνει και μια «καλή δόση» από τη λειτουργία του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου (καθηγητής Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Τα προηγούμενα χρόνια ζει στις Βρυξέλλες. Από το 2000 μέχρι το 2006 ήταν γενικός διευθυντής της ΕΕ, αρμόδιος για θέματα επιστήμης, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Διετέλεσε προηγουμένως διευθυντής στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρμόδιος για το ανθρώπινο ερευνητικό δυναμικό (1996), για την επαγγελματική κατάρτιση (1993), για το συντονισμό των διαρθρωτικών ταμείων (1987) και διευθυντής του Γραφείου του επιτρόπου Γρηγόρη Βάρφη (1985).

Η αναφορά στα βιογραφικά των δύο βασικών συντελεστών της μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ – κατόπιν ανάθεσης από την Τράπεζα της Ελλάδος – κάθε άλλο παρά τυχαία είναι… Δύο τεχνοκράτες με γνώση της ελληνικής και κοινοτικής πραγματικότητας με πολιτικό αισθητήριο και με μία μετριοπαθή – σχεδόν ανεξίθρησκη – προσέγγιση των δημόσιων πραγμάτων καταλήγουν με τις ομάδες των συνεργατών τους σε συμπεράσματα που θα έπρεπε να έχουν κτυπήσει προ πολλού το καμπανάκι του συναγερμού για αλλαγή πορείας.

Τα συμπεράσματα της μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ και της Τράπεζας της Ελλάδος που κυκλοφορεί το 2014 συναντούν κατά έναν παράξενο τρόπο τα συμπεράσματα μιας συλλογικής έκδοσης, την ευθύνη της επιμέλειας της οποίας έχουν 4 ακαδημαϊκοί, μεταξύ αυτών και ένας νομπελίστας, που βρίσκονται τον τελευταίο καιρό στο προσκήνιο της δημοσιότητας.

Ο δρόμος της ανάπτυξης είναι εφικτός

Πριν από λίγες ημέρες έγραφα στο in.gr: «Πέρα από τη Λιτότητα». Και από κάτω, ο υπότιτλος: «Για μια νέα δυναμική στην ελληνική οικονομία». Το εξώφυλλο που παραπέμπει στο απέραντο μπλε του Αρχιπελάγους και στο ταξίδι μιας ολόκληρης χώρας που αναζητά τον νέο προορισμό της συμπληρώνεται από τα ονόματα των επιμελητών του συλλογικού τόμου: Δημήτρης Βαγιανός, Νίκος Βέττας, Κώστας Μεγήρ, Χριστόφορος Πισσαρίδης. Οι «4» υπογράφουν και τον πρόλογο. Διάβασα τον πρόλογο και συγκράτησα στη σκέψη μου τις τελευταίες γραμμές και το περιεχόμενό τους. Στις διαδηλώσεις της αντι-παγκοσμιοποίησης σε αρκετές πρωτεύουσες της Δύσης οι συμμετέχοντες – κυρίως μέλη οργανώσεων της άκρας Αριστεράς – φώναζαν το σύνθημα: Ενας άλλος κόσμος είναι εφικτός!

Οι επιμελητές – όλοι τους εξέχοντα μέλη της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας – επιλέγουν να αντιπαραθέσουν ένα δικό τους σύνθημα: Ενας δρόμος υψηλής ευημερίας και ανάπτυξης είναι εφικτός!

Τα ονόματα των επιμελητών έπαιξαν δυνατά στα media με αφορμή την απόφαση της κυβέρνησης να συγκροτήσει μια Επιτροπή για την εκπόνηση του νέου Σχεδίου Ανάπτυξης για την Ελληνική Οικονομία. H Επιτροπή, όπως επισημάνθηκε από αρκετές πλευρές, «αποτελείται από οικονομολόγους που συνδυάζουν επιστημονική εξειδίκευση, διεθνή καταξίωση, γνώση της αγοράς και εμπειρία σε θέματα σχεδιασμού οικονομικής πολιτικής».

Πρόεδρος είναι ο Χριστόφορος Πισσαρίδης (καθηγητής της LSE και του Πανεπιστημίου Κύπρου, Βραβείο Nobel Οικονομικών 2010) και αναπληρωτής του ο Νίκος Βέττας (γενικός διευθυντής ΙΟΒΕ, καθηγητής ΟΠΑ). Λοιπά μέλη της με συντονιστικό ρόλο είναι οι Δημήτρης Βαγιανός (καθηγητής στην LSE) και Κωσταντίνος Μεγήρ (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Yale).

Χ. Πισσαρίδης

 

Από τον πρόλογο στον συλλογικό τόμο του 2017 συγκρατώ ένα χρήσιμο απόσπασμα: «(…) η μετουσίωση των απαραίτητων μεταρρυθμιστικών τομών σε ένα συνεκτικό πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής απαιτεί κατάλληλη προτεραιοποίηση, εξειδίκευση και αμοιβαία διασύνδεση.

H επιτυχής εφαρμογή στην πράξη πολλών δομικών μεταρρυθμίσεων διευκολύνεται επίσης ιδιαίτερα όταν το μακροοικονομικό και το επενδυτικό περιβάλλον σταδιακά βελτιώνονται. Αιτία είναι ότι τότε δημιουργείται ο απαραίτητος χώρος ώστε να λειτουργήσουν τα οικονομικά κίνητρα, για τις κοινωνικές ομάδες και τις επιχειρήσεις που επηρεάζονται, και να εκδηλωθεί μια νέα δυναμική για επενδύσεις. O σχετικός κίνδυνος είναι, βέβαια, ότι χωρίς σταθερή πολιτική καθοδήγηση και κοινωνική συναίνεση μια βραχυχρόνια αύξηση των εισοδημάτων μπορεί να παρερμηνευθεί ως έλλειψη ανάγκης για τομές στη δομή της οικονομίας και λόγος για εφησυχασμό».

Ν. Βέττας

Η στενή διασύνδεση των μεταρρυθμίσεων κάτω από σταθερή πολιτική καθοδήγηση με την αναπτυξιακή προοπτική αποτελεί το σημείο κλειδί για την επιτυχία οποιουδήποτε προγράμματος στην οικονομία. Μια επισήμανση που φαίνεται να αποτελεί κοινό τόπο ανάμεσα στους οικονομολόγους, στους επιχειρηματίες και τους μάνατζερς αλλά και στα πολιτικά στελέχη που παίζουν ρόλο στη διαμόρφωση και την εφαρμογή δημόσιων αναπτυξιακών πολιτικών.

Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Διαβάζω στη μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ με την Τράπεζα της Ελλάδος το 2014: Η «ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας» εμφανίζεται ως πρώτη μεταξύ των ένδεκα προτεραιοτήτων, όπου χαρακτηριστικά περιλαμβάνονται ακόμη δύο προτεραιότητες συνδεδεμένες άμεσα με εκφάνσεις της γνώσης – η εκπαίδευση και οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας. Σε αντίθεση με την πρακτική που ακολουθήθηκε στην Ελλάδα (όπως και σε άλλες χώρες, αν και όχι σε όλες), η Επιτροπή, σε όλα τα κείμενα τα σχετικά με τις προϋποθέσεις ανάκαμψης της οικονομίας, έτσι και στην πρόταση για την πολιτική συνοχής τη νέα περίοδο, τονίζει τη σημασία της έμφασης στην καινοτομία, την τεχνολογική ανάπτυξη και την έρευνα. Το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εμφανίζονται να υιοθετούν αυτή την προσέγγιση.

Η θέσπιση προτεραιοτήτων, οι οποίες μάλιστα δεν αποτελούν απλώς κατευθυντήριες γραμμές, αλλά έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχρεωτικό χαρακτήρα για τα κράτη, συνοδεύεται, όπως ήδη αναφέρθηκε, από πολλαπλή διεύρυνση της αρχής της αιρεσιμότητας. Ορος για τη χρηματοδότηση στον τομέα της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας είναι η ικανοποίηση των παρακάτω κριτηρίων:

  • «έξυπνη εξειδίκευση» (smart specialization),
  • υιοθέτηση ενός συγκεκριμένου εθνικού πλαισίου για τους διαθέσιμους πόρους για την έρευνα και την καινοτομία και
  • υιοθέτηση ενός πολυετούς εθνικού σχεδίου για την προώθηση των έργων που αφορούν τις μεγάλες ερευνητικές ευρωπαϊκές υποδομές.

Αν κανείς κοιτάξει με κριτική ματιά πίσω στον χρόνο θα διαπιστώσει ότι από τις επισημάνσεις της μελέτης του 2014 ελάχιστα πράγματα έγιναν ή πήραν τον δρόμο της υλοποίησής τους. Πολλά από αυτά θα τα ξανακούσουμε σύντομα… Τα 32 δισ. ευρώ του νέου ενιαίου Ταμείου Ανάκαμψης που προορίζονται για τη χώρα μας αποτελούν μια διαρκή πρόκληση αλλά και προφανή πειρασμό. Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί – οικονομολόγοι – θα έχουν τον πρώτο ρόλο στην κατεύθυνση διαμόρφωσης των δημόσιων πολιτικών που θα χρειαστεί να αποτελέσουν ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τη μόχλευση των διαθεσίμων πόρων. Με άλλα λόγια, δεν πρέπει να πάει ούτε ένα ευρώ χαμένο… Η ευκαιρία δεν πρέπει να περάσει και να μην αξιοποιηθεί για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας μας.

Εντολή ευθύνης για τα επόμενα βήματα

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μιλώντας σε πρόσφατη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου έδωσε τα δεδομένα και το πλαίσιο αλλά και την εντολή ευθύνης για τα επόμενα βήματα: «Η Ελλάδα θα λάβει από αυτό το πρόγραμμα μία χρηματοδότηση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ …Είναι μία μεγάλη ευκαιρία να μεταμορφώσουμε την πατρίδα μας και να τα χρησιμοποιήσουμε για να μετασχηματίσουμε το αναπτυξιακό μας μοντέλο, όπως ακριβώς έχουμε δεσμευτεί ότι θα κάνουμε. Το νέο ταμείο, όμως, αυξάνει και τις δικές μας ευθύνες. Είναι πάρα πολύ σημαντικό τα κεφαλαία αυτά να πιάσουν τόπο. Είναι απολύτως επιβεβλημένο να μην κολλήσουν στη γραφειοκρατία.

Ούτε να περάσουν τις δυσκολίες που διαχρονικά πέρασαν προγράμματα ΕΣΠΑ. Για αυτό θα χρειαστεί προσεκτικός κεντρικός σχεδιασμός, για να μπορέσουμε να τα αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σε ένα άρθρο που διάβαζα σήμερα το πρωί, διάβασα μία ενδιαφέρουσα φράση, και την αναφέρω γιατί νομίζω ότι περιγράφει σε μία πρόταση αυτό το οποίο δεν πρέπει να κάνουμε με αυτό το μεγάλο πακέτο: Δεν θα σκορπίσουμε τα χρήματα στους τέσσερις ανέμους με την ανεμελιά του νεόπλουτου. Αυτή, νομίζω, η φράση θα πρέπει να περιγράφει τον τρόπο και την ευθύνη την οποία πρέπει όλοι να δείξουμε για την αξιοποίηση αυτού του πολύ σημαντικού ευρωπαϊκού κεφαλαίου, το οποίο τίθεται στη διάθεση της χώρας μας».

 

 

 

Γράψτε το σχόλιο σας