Το «μεγάλο άλμα» της Κίνας προς τον ελεγχόμενο καπιταλισμό

91

Λίγα μόλις χρόνια μετά το θάνατο του Μάο, το 1976, όλοι συνειδητοποιούσαν στην Κίνα την ανάγκη οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Είχε ήδη γίνει φανερό ότι η αγροτική παραγωγή ήταν στάσιμη, η βιομηχανία σε πολύ χαμηλά επίπεδα και το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού δεν είχε σημειώσει σημαντική βελτίωση. Η Κίνα με λίγα λόγια, δεν μπορούσε να φτάσει τις υπόλοιπες αναπτυσσόμενες χώρες.

Ξένοι μελετητές σημειώνουν ότι οι πρώτες προσπάθειες μεταρρυθμίσεων έγιναν προκειμένου να βελτιωθεί η εικόνα του Κομμουνιστικού Κόμματος μετά την τραυματική εμπειρία της Πολιτιστικής Επανάστασης.

Το «Μεγάλο Αλμα προς τα Εμπρός» στον τομέα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων έγινε από τον Ντενγκ Ξιάο Πινγκ. Αρχικά η προσπάθεια έγινε με δειλά βήματα. Από το 1985, όμως, οι αλλαγές έγιναν με γοργότερους ρυθμούς: η κυβέρνηση υπέγραψε μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τους παραγωγούς, στις πόλεις οι τιμές των προϊόντων καθορίζονταν βάσει της προσφοράς και της ζήτησης, ενώ οι παραγωγοί αποκτούσαν πλέον το δικαίωμα να πουλήσουν το «πλεόνασμα», αυξάνοντας έτσι το εισόδημά τους, αλλά και την αγοραστική τους δύναμη.

Στα χωριά οι κάτοικοι άρχισαν να ασχολούνται με μικρού μεγέθους επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα πολλοί ήταν εκείνοι που εγκατέλειπαν τις αγροτικές περιοχές και αναζητούσαν εργασία στις μεγάλες πόλεις. Μια άλλη απόφαση-«κλειδί» στο πλαίσιο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων ήταν η Κίνα να γίνει μέρος της παγκόσμιας οικονομίας. Στόχος, η ενθάρρυνση των ξένων επενδύσεων και η ενίσχυση του εξωτερικού εμπορίου.

Η λεγόμενη «Πολιτική των Ανοιχτών Θυρών» ήταν πρωτόγνωρη, όχι μόνο για τα δεδομένα της Μαοϊκής Κίνας, αλλά και για τα δεδομένα αιώνων κυριαρχίας αυτοκρατόρων. Ο ρόλος του κράτος στη λειτουργία των επιχειρήσεων περιορίστηκε, ενώ έκαναν την εμφάνισή τους και μεικτές επιχειρήσεις (Κινέζοι και ξένοι επενδυτές).

Στη δεκαετία του 1980, η Κίνα μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια μεικτή οικονομία με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ να φτάνει τα 228 δολάρια (με τιμές του 1986).

Στη δεκαετία του 1990 σημειώθηκε η μεγάλη αλλαγή στην οικονομία με το κράτος να θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία οικονομίας της αγοράς.

Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε σε συγκεκριμένες περιοχές της επικράτειας, λόγω των γεωγραφικών συνθηκών και με κριτήριο κυρίως την ευκολία πρόσβασης. Οι περιοχές αυτές αποτελούσαν το λεγόμενο «Χρυσό Τρίγωνο» της Κίνας.

Για παράδειγμα, η περιοχή γύρω από το Δέλτα του Ποταμού Γιανγτζέ, με πληθυσμό 400 εκατομμυρίων, δέχθηκε 3,3 δις. δολάρια σε επενδύσεις τη δεκαετία του 1980, ενώ το ίδιο ποσό επενδύθηκε αργότερα μέσα σε μία μόνο χρονιά, το 1992.

Πιο συγκεκριμένα, η πόλη Σεντζέν, από ένα μικρό χωριό μεταμορφώθηκε σε μια μητρόπολη 10 εκατομμυρίων κατοίκων.

Η πόλη της Σαγκάης κυριολεκτικά μεταμορφώθηκε. Έργα υποδομών δις. δολαρίων, τεράστιοι ουρανοξύστες, αυτοκινητόδρομοι, αεροδρόμια, γέφυρες και … Χρηματιστήριο.

Ακόμα και σε πολιτικό επίπεδο, τη δεκαετία του 1990, η Κίνα συμφώνησε στην επιστροφή του Χονγκ Κονγκ και του Μακάο, βελτιώθηκαν σημαντικά οι σχέσεις με τις ΗΠΑ (παρά το αγκάθι των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων), ενώ έγινε προσπάθεια (με μεγαλύτερο κόστος) να βελτιωθούν οι σχέσεις και με την Ιαπωνία.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ το 2006 έφτασε τα 8.000 δολάρια ενώ το 70% του πλούτου της χώρας παράγεται από τον ιδιωτικό τομέα.

Υπάρχει όμως και η άλλη όψη των πολιτικών αυτών: ακόμα πιο έντονες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες μεταξύ των ευνοημένων περιοχών και του καθυστερημένου εσωτερικού της χώρας και διαφθορά, η οποία σε πολλές περιπτώσεις άγγιζε και τα ίδια τα μέλη του ΚΚ. Παράλληλα, οι Αρχές είχαν να αντιμετωπίσουν ζητήματα που κάποτε θα περιέγραφαν ως «γάγγραινα του δυτικού πολιτισμού», ανάμεσά τους την αυξανόμενη εγκληματικότητα και την άνοδο του πληθωρισμού. Η Κίνα μπορεί να θεωρείται η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, ωστόσο –σύμφωνα με εκτιμήσεις- τουλάχιστον το 10% του πληθυσμού της ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας…

A.Ρουμπάνης

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ