Die Zauberflote / Levine – Κριτική

Από όλες τις όπερες του Mozart o ‘Μαγικός Αυλός’ είναι κατά κάποιον τρόπο η πιο παράξενη. Αυτό συμβαίνει γιατί από τη μια περιγράφει την ανάλαφρη σαν παντομίμα ιστορία δύο ερωτευμένων που βρίσκονται σε κίνδυνο, ενώ από την άλλη είναι μια σκοτεινή αλληγορία που έχει προκαλέσει μεγάλο προβληματισμό ως προς την απόδοση και την ερμηνεία της. Το έργο δεν διαδραματίζεται σε πραγματικό τόπο και χρόνο. Σε πολλά σημεία υπάρχουν αναφορές στην αρχαία Αίγυπτο, ενώ οι πρώτες παραγωγές του είχαν ισλαμικές επιρροές ως προς τα κοστούμια μαζί με νεοκλασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, κατάλληλα με το ύφος της εποχής.
Ο Mozart συνέθεσε το «Μαγικό Αυλό» το 1791, έπειτα από πρόταση του ηθοποιού, τραγουδιστή και ιμπρεσάριου -με τον οποίο ήταν στην ίδια τεκτονική στοά της Βιέννης- Emmanuel Schikaneder. Ο Schikaneder χρειαζόταν ένα νέο έργο για το Theater an der Wieden, το θέατρο που διηύθυνε σε κάποιο προάστιο της αυστριακής πρωτεύουσας. Η πρότασή του αυτή βρήκε τον Mozart σε αρκετά γόνιμη περίοδο. Την ίδια χρονιά συνθέτει μεταξύ άλλων το κοντσέρτο για πιάνο αρ. 27, το »Adagio & Rondo» για glass harmonica, ένα κουαρτέτο και το κουιντέτο σε Μι ύφεση μείζονα για έγχορδα, την Opera Seria «La Clemenza di Tito» και το »Requiem».
Δεδομένου ότι ο θίασος που θα παρουσίαζε το έργο αποτελούνταν κυρίως από ηθοποιούς που τραγουδούσαν παρά από τραγουδιστές, συμφωνήθηκε να συνθέσει ο Mozart ένα Singspiel στο οποίο ο Schikaneder -για λόγους οικονομίας- θα έγραφε το λιμπρέτο. Το Singspiel είναι το είδος της όπερας που αναπτύχθηκε στη Γερμανία το 18ο αιώνα, και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές στα τέλη του αιώνα αυτού. Ήταν γραμμένο σε γερμανική γλώσσα και τα θέματά του είχαν συνήθως κωμικό χαρακτήρα. Άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό από το οποίο προέρχεται και το όνομα Singspiel είναι ότι ανάμεσα στα μουσικά μέρη παρεμβάλλονταν μερικές φορές μεγάλα διαλογικά τμήματα.
Η πρεμιέρα του «Μαγικού Αυλού» δόθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου του 1791 στο Theater an der Wieden. Όταν ο Mozart πέθανε δύο μήνες μετά, σε ηλικία τριάντα τεσσάρων ετών, το έργο είχε ήδη γνωρίσει επιτυχία. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι ο Schikaneder έδωσε περισσότερες από διακόσιες παραστάσεις μέχρι το 1800.
Στην πρεμιέρα, ο Emmanuel Schikaneder έπαιξε το ρόλο του Παπαγκένο, το ρόλο της Βασίλισσας της Νύχτας έπαιξε η νύφη του Mozart, η εξαιρετική κολορατούρα Josefa Weber Hofer, και τον Ταμίνο υποδύθηκε ο τενόρος Benedikt Schack, ο οποίος ήταν επίσης πολύ καλός φλαουτίστας και έπαιζε το σόλο του φλάουτου στην άρια του Ταμίνο από σκηνής. Την ορχήστρα διηύθυνε ο ίδιος ο Mozart.
Η παράσταση του »Μαγικού Αυλού» που έχουμε στο DVD που παρουσιάζουμε εδώ δόθηκε το Φεβρουάριο του 1991 στη Metropolitan Opera και είχε όλα τα στοιχεία εκείνα που χαρακτηρίζουν τις υπερπαραγωγές της μεγάλης νεοϋορκέζικης όπερας, όπως μεγάλα ονόματα, εντυπωσιακά σκηνικά, πολύ καλή σκηνοθετική προσέγγιση. Η όλη σκηνοθετική σύλληψη και η τοποθέτηση της δράσης του έργου κινούνται στο πλαίσιο των παραδοσιακού ύφους ανεβασμάτων της όπερας. Πλούσια, πολύχρωμα και εντυπωσιακά σκηνικά δημιουργούν ένα φανταστικό πλαίσιο όπου διαδραματίζεται η υπόθεση του έργου, κάτι μεταξύ παραμυθιού και κινουμένων σχεδίων. Ο James Levine, επικεφαλής της ορχήστρας της Metropolitan Opera, δίνει μια ανάλαφρη, κεφάτη και γεμάτη ζωντάνια ανάγνωση της παρτιτούρας. Από πλευράς τραγουδιστών τα πράγματα είναι εξίσου εντυπωσιακά. Ο Francisco Araiza υποδύεται πολύ καλά τον ευγενή πρίγκιπα Tamino, ο Kurt Moll δίνει έναν πειστικό Sarastro, ο Heinz Zednik ένα χαρακτηριστικό Monostatos και ο Manfred Hemm έναν αφελή και κουτοπόνηρο Papageno. Εξίσου καλή η αθώα και ευαίσθητη Pamina της Kathleen Battle, ενώ η ισχυρή, γεμάτη ένταση Βασίλισσα της Νύχτας που ερμηνεύει η Luciana Serra είναι ένα από μεγάλα ατού της παράστασης.
Η μεταφορά στο ψηφιακό μέσο της πολύ καλής αυτής παράστασης του 1991 δεν ξεφεύγει από τα καθιερωμένα που χαρακτηρίζουν ένα μεγάλο αριθμό τέτοιων κυκλοφοριών, όπως η καλή έγχρωμη εικόνα (αν και 4:3) και ο εξίσου καλός -πλην όμως αποκλειστικά- στερεοφωνικός ήχος. Αποτελεί ωστόσο μια ιδιαίτερα αξιόλογη πρόταση για τους οπερόφιλους λάτρεις του Home Cinema.