Ο γρήγορος ύπνος πριν το μεσημέρι κρύβει περισσότερους κινδύνους από όσους νομίζεις

Ένας σύντομος ύπνος πριν το μεσημέρι μπορεί να σας φαίνεται αθώος. Όμως μια μεγάλη, μακροχρόνια μελέτη δείχνει ότι, στους ηλικιωμένους, ίσως είναι ένα σημάδι που δεν πρέπει να αγνοείται. Ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 1.300 ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας για διάστημα έως και 19 ετών και παρατήρησαν ότι όσοι συνήθιζαν να κοιμούνται για λίγο πριν το μεσημέρι φάνηκαν να έχουν 30% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου, σε σύγκριση με όσους έπαιρναν τον υπνάκο τους νωρίς το απόγευμα.

Το εύρημα αυτό παρέμεινε σταθερό ακόμη και όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ποιότητα του νυχτερινού ύπνου, τα χρόνια προβλήματα υγείας, η κατάθλιψη, η φυσική δραστηριότητα, η αναπηρία και η φαρμακευτική αγωγή.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Harvard Medical School, του Mass General Brigham και του Rush University Medical Center. Ένα από τα στοιχεία που την κάνει να ξεχωρίζει είναι ότι δεν βασίστηκε σε αυτοαναφορές, αλλά σε δεδομένα από συσκευές καταγραφής δραστηριότητας στον καρπό, οι οποίες κατέγραψαν με ακρίβεια πότε, πόσο και πόσο συχνά κοιμόντουσαν οι συμμετέχοντες μέσα στην ημέρα.

Πώς μετρήθηκε ο υπνάκος το πρωί

Τα δεδομένα προήλθαν από το Rush Memory and Aging Project, μια μεγάλη μελέτη που ξεκίνησε το 1997 και παρακολουθεί ενήλικες άνω των 56 ετών από κοινότητες ηλικιωμένων στο βόρειο Ιλινόι. Από το 2005 και μετά, οι συμμετέχοντες φορούσαν για έως 14 ημέρες μια μικρή συσκευή στον καρπό του μη κυρίαρχου χεριού τους, η οποία κατέγραφε συνεχώς κίνηση και ακινησία, επιτρέποντας στους ερευνητές να εντοπίσουν μοτίβα ύπνου μεταξύ 9 το πρωί και 7 το απόγευμα.

Στην τελική ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 1.338 άτομα, με μέση ηλικία τα 81 έτη, εκ των οποίων το 76% ήταν γυναίκες. Σχεδόν όλοι (99%) κοιμούνταν έστω και λίγο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Κατά τη μέση παρακολούθηση των 8,3 ετών, 926 συμμετέχοντες (69%) απεβίωσαν.

Οι ερευνητές εξέτασαν τέσσερα χαρακτηριστικά του ημερήσιου ύπνου: τη συνολική διάρκεια, τον αριθμό των υπνάκων, τη μεταβλητότητα από μέρα σε μέρα και τη χρονική περίοδο που συγκεντρώνονταν οι περισσότεροι υπνάκοι. Με βάση αυτά, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: όσους κοιμούνταν για λίγο το πρωί, όσους κοιμούνταν για λίγο νωρίς το απόγευμα και όσους κοιμούνταν για λίγο αργά το απόγευμα.

Γιατί ξεχώρισε ο υπνάκος το πρωί

Σύμφωνα με τα ευρήματα, κάθε επιπλέον ώρα ύπνου κατά τις πρωινές ώρες συνδέθηκε με 13% υψηλότερο σχετικό κίνδυνο, ενώ κάθε επιπλέον υπνάκος μέσα στην ημέρα πρόσθετε άλλο ένα 7%. Οι πρωινοί υπνάκοι συνδέθηκαν με 30% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου σε σχέση με τους υπνάκους νωρίς το απόγευμα, ακόμη και μετά την πλήρη στατιστική προσαρμογή. Οι υπνάκοι αργά το απόγευμα δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντικές διαφορές.

Ένα στοιχείο που οι ερευνητές περίμεναν να παίξει ρόλο, η μεγάλη μεταβλητότητα στη διάρκεια των υπνάκων από μέρα σε μέρα, τελικά δεν συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο.

Πώς το εξηγεί η επιστήμη;

Οι επιστήμονες προτείνουν αρκετές υποθέσεις. Η υπνηλία το πρωί, μια ώρα που οι υγιείς άνθρωποι είναι συνήθως σε εγρήγορση, μπορεί να υποδηλώνει υποκείμενα προβλήματα υγείας, όπως διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού, καρδιαγγειακά ζητήματα που δεν έχουν ακόμη διαγνωστεί ή άλλες παθήσεις που δεν έχουν εκδηλωθεί πλήρως.

Οι διαταραχές του ύπνου και των κύκλων ύπνου-εγρήγορσης έχουν συνδεθεί με αυξημένη αρτηριακή πίεση, μειωμένη λειτουργία των αγγείων και εντονότερη αντίδραση στο στρες, παράγοντες που σχετίζονται με υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Υπάρχουν και περιορισμοί

Οι ερευνητές τονίζουν ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, επομένως δεν αποδεικνύει ότι ο υπνάκος πριν το μεσημέρι προκαλεί άμεσα υψηλότερη θνησιμότητα. Πιθανότερο είναι ότι ενδεχομένως θα μπορούσε να αποτελεί σύμπτωμα υποκείμενων προβλημάτων υγείας.

Μάλιστα, όταν από την ανάλυση αφαιρέθηκαν άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή ή άνοια, η σχέση μεταξύ της ώρας του σύντομου ύπνου και της θνησιμότητας εξασθένησε και έπαψε να είναι στατιστικά σημαντική, κάτι  που θα μπορούσε πιθανώς να υποδηλώνει ότι η γνωστική έκπτωση ίσως παίζει ρόλο.

* Πηγή: Vita