Προκλήσεις προς ένα βιώσιμο Σύστημα Υγείας

Του Γιάννη Υφαντόπουλου

Η οικονομική βιωσιμότητα αποτέλεσε τον κύριο στόχο λειτουργίας των συστημάτων υγείας στην Ευρώπη διαθέτοντας το 10% του ΑΕΠ για την υγεία του πληθυσμού.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (27 Μαρτίου 2026), μετα από πολλά χρόνια υποχρηματοδότησης λόγω της οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010, και της υγειονομικής κρίσης του COVID-19, επιστέφει σε μια αναπτυξιακή πορεία με άνοδο των δαπανών υγείας από το 9,16% το 2021 στο 9,92% το 2024.

Η Ελλάδα μετα από πολλά χρόνια υποχρηματοδότησης του δημόσιου συστήματος υγείας πρέπει να επενδύσει σε πράσινες πρωτοβουλίες και να αποδείξει την οικονομική και κοινωνική αξία της βιωσιμότητας του. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι οι επενδύσεις σε ενεργειακά συστήματα διαχείρισης των νοσοκομείων, εξοικονομούν και απελευθερώνουν πόρους για τη φροντίδα και την ποιότητα υγείας των ασθενών. Συμβάλλουν επιπλέον στην κοινωνική βιωσιμότητα, διασφαλίζοντας μεγαλύτερη πρόσβαση των Ελλήνων στο σύστημα υγείας και ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού που έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες.

Τα τελευταία χρόνια ο επιστημονικός διάλογος έχει μετατοπιστεί από την στενή λογιστική έννοια της βιωσιμότητας σε μια περισσότερο ολιστική προσέγγιση που βασίζεται στον συνδυασμό της οικονομικής βιωσιμότητάς με το περιβάλλον και την κλιματική ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με τα πορίσματα ευρωπαϊκών μελετών, ο τομέας της υγείας ευθύνεται για το 5% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Η Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την μακροχρόνια βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και την αντιμετώπιση των υγειονομικών, οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων, επικεντρώνεται στο όραμα της δημιουργίας μιας «Ευρωπαϊκής Ένωσης Υγείας» με τη ταυτόχρονη χρηματοδότηση των προγραμμάτων EU4Health. Η Επιτροπή της ΕΕ-27 για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, προτείνει την ανάπτυξη του «Πράσινου Νοσοκομείου» μέχρι το 2050, με την υιοθέτηση των «πράσινων προμηθειών» στον ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό, και τη μετάβαση στην κυκλική οικονομία. Η ΕΕ μέσω της  «Φαρμακευτικής Στρατηγικής για την Ευρώπη» προωθεί την πράσινη παραγωγή φαρμάκων μειώνοντας τη ρύπανση από τα φαρμακευτικά κατάλοιπα και ενθαρρύνοντας τις οικολογικές συσκευασίες.

Το μέλλον της βιωσιμότητας του ελληνικού ΕΣΥ βρίσκεται στην υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης που αποβλέπει στην αρμονική ενσωμάτωση της οικονομίας, με το περιβάλλον και την κλινική αριστεία

Το σύστημα υγείας χρειάζεται τεχνολογίες αιχμής για βελτίωση της διαγνωστικής ακρίβειας και κλινικής αποτελεσματικότητας

Ταμείο Ανάκαμψης

Στην Ελλάδα το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με τον τίτλο  «Ελλάδα 2.0», αντιπροσωπεύει – μετα την ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) τη δεκαετία του 1980 – τη σημαντικότερη παρέμβαση στον Τομέα της Υγείας, με πολλές προκλήσεις για μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του Προγράμματος Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) διαθέτει 1,5 δις. ευρώ για την υγεία, με στόχο τη μετάβαση από ένα κατακερματισμένο, νοσοκομειοκεντρικό μοντέλο σε ένα ανθεκτικό, ψηφιακό και προσανατολισμένο στην πρόληψη σύστημα υγείας. Οι πρωτοβουλίες του RRF βασίζονται σε τρείς πυλώνες:

1) την «πράσινη» αναβάθμιση των υγειονομικών υποδομών

2) τον ψηφιακό μετασχηματισμό και

3) την επένδυση στην πρόληψη.

Η «Πράσινη αναβάθμιση» αποβλέπει στην κλινική και περιβαλλοντική αντικατάσταση των απαρχαιωμένων κτιριακών και τεχνολογικών εξοπλισμών με σύγχρονες τεχνολογίες αιχμής που βελτιώνουν την διαγνωστική ακρίβεια και την κλινική αποτελεσματικότητα. Πάνω από 80 νοσοκομεία και 156 κέντρα υγείας έχουν υποβληθεί σε εκτεταμένες ενεργειακές αναβαθμίσεις.

Ψηφιακός μετασχηματισμός

Ο Ψηφιακός μετασχηματισμός του ΕΣΥ, για την περίοδο 2025-2026, αποτελεί τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση μετάβασης, από ένα γραφειοκρατικό σε ένα διαφανές και αποδοτικό σύστημα υγείας. Οι κύριες ψηφιακές μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνουν:

1)Το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα Ραντεβού στα νοσοκομεία και κέντρα υγείας μέσω τηλεφωνικής γραμμής «1566».

2) το my Health App που αποτελεί τον ψηφιακό φάκελο όλων των πολιτών με αναφορές στις διαγνώσεις, συνταγογραφήσεις, και ιατρικές βεβαιώσεις.

3) Ο Εθνικός Ψηφιακός Φάκελος Υγείας με πλήρη αναφορά στο ιατρικό ιστορικό του ασθενούς και την απαιτούμενη διαδραστικότητα του φακέλου με όλες τις δομές υγείας.

4) Η πλήρης ψηφιοποίηση όλων των νοσοκομείων ώστε να επικοινωνούν ηλεκτρονικά.

5) Το Εθνικό Δίκτυο Τηλεϊατρικής που διασφαλίζει  τη γεωγραφική πρόσβαση και επικοινωνία μεταξύ των υγειονομικών δομών. Παρέχει επιπλέον, εξειδικευμένες υπηρεσίες υγείας σε κατοίκους απομακρυσμένων νησιών και ορεινών περιοχών μέσω ψηφιακών πλατφορμών.

Επένδυση στη πρόληψη

Τα Εθνικά Προγράμματα «Σπύρος Δοξιάδης» και «Προλαμβάνω» αποτελούν σημαντικές παρεμβάσεις για την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων καρκίνου του μαστού, καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, και καρκίνου του παχέος εντέρου.

Το μέλλον της βιωσιμότητας του ελληνικού ΕΣΥ βρίσκεται στην υιοθέτηση μιας ολιστικής προσέγγισης που αποβλέπει στην αρμονική ενσωμάτωση της οικονομίας, με το περιβάλλον και την κλινική αριστεία. Οι καθυστερήσεις των προηγούμενων χρόνων στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων δίνουν την ευκαιρία άμεσης μετάβασης από το χθες, σε νέες τεχνολογίες αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η εφαρμογή της, στη άριστη κλινική και οικονομική διαχείριση των πόρων.

Η αλλαγή αυτή δεν είναι τεχνική, αλλά πολιτισμική.

Οι διοικητές των νοσοκομείων θα πρέπει να δουν πέρα από τον βραχυπρόθεσμο προϋπολογισμό του επομένου έτους και να επενδύσουν σε μακροπρόθεσμες υποδομές που θα αποδώσουν σε βάθος χρόνου

Τα νοσοκομεία και τα κέντρα υγείας του μέλλοντος θα πρέπει να μεταμορφωθούν από «κέντρα-ασθένειας» σε «κόμβους βιωσιμότητας», προστατεύοντας τη δημόσια υγεία όχι μόνο μέσω της θεραπείας, αλλά και μέσω της προστασίας του περιβάλλοντος.

• Ο κ. Γιάννης Υφαντόπουλος (D. Phil) είναι Ακαδημαϊκός Συντονιστής στο MBA University of Athens Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας του ΕΚΠΑ.