Αρχή του τέλους για την «κοκκινοπράσινη» γερμανική κυβέρνηση η παραίτηση Σρέντερ;

51

Η ανακοίνωση της παραίτησης του Γκέρχαρντ Σρέντερ από το αξίωμα του προέδρου του SPD και η πρόταση διαδοχής του από τον πρόεδρο της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος Φραντς Μιντεφέρινγκ έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία στο Βερολίνο, αφήνοντας -προσωρινά τουλάχιστον- πολλά κενά, τόσο ως προς την ερμηνεία του διαβήματος όσο και ως προς τις συνέπειες αναφορικά με τον χρόνο επιβίωσης της «κοκκινοπράσινης» κυβέρνησης συνασπισμού Σοσιαλδημοκρατών και Πρασίνων.

Η αναγγελία της αποχώρησης του Σρέντερ από την ηγεσία του SPD -ως αντίδραση στην κρίση που διαπερνά εδώ και πολλούς μήνες το κόμμα και που κλιμακώθηκε τις τελευταίες ημέρες με «κραυγές απελπισίας» πολλών μεσαίων στελεχών και, κυρίως της βάσης του κόμματος- ξεπέρασε σε πολιτικό βεληνεκές και βάρος τις κινήσεις που αναμένονταν λίγο πολύ, όπως ένας ανασχηματισμός της κυβέρνησης ή η απομάκρυνση του γενικού γραμματέα του SPD, Ολαφ Σολτς.

Και η «ηθελημένη» επαναφορά της διαρχίας -το να είναι δηλαδή άλλος πρόεδρος του κόμματος και άλλος καγκελάριος- προσδίδει στο διάβημα του Σρέντερ έναν ιδιαίτερα δραματικό χαρακτήρα εάν συνυπολογίσει κανείς ότι αυτός ο διαχωρισμός των αξιωμάτων οδήγησε τους Σοσιαλδημοκράτες πάντοτε σε κρίσεις, τόσο στο «απώτερο» παρελθόν (στα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι το 1982), επί καγκελαρίας Χέλμουτ Σμιτ και προεδρίας Βίλι Μπραντ, όσο και σχετικά πρόσφατα, με πρόεδρο του κόμματος τον Όσκαρ Λαφοντέν (που παραιτήθηκε στις αρχές του 1999) και καγκελάριο τον Σρέντερ.

Η πηγή της κρίσης – Το κόμμα δεν θέλει την «Ατζέντα 2010»

Η πηγή της κρίσης που διέρχεται αυτήν την περίοδο το SPD ήταν και παραμένει γνωστή από την άνοιξη του 2002 και συμπυκνώνεται στο ότι η βάση του κόμματος και μεγάλο μέρος του κορμού των μεσαίων στελεχών ναι μεν δέχεται γενικά την αναγκαιότητα μέτρων εκσυγχρονισμού προκειμένου να καταπολεμηθεί η ανεργία, αλλά δεν αποδέχεται τις, επί του συγκεκριμένου, μεταρρυθμίσεις της λεγόμενης «Ατζέντα 2010», αξιολογώντας ότι οι περικοπές των κοινωνικών παροχών που συνεπάγεται αυτό το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού σε όλους τους τομείς, πλήττει κατ εξοχήν τα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα και, ως εκ τούτου, αποψιλώνει το SPD από την πολιτικοιδεολογική ταυτότητά του, ως κόμμα που υπερασπίζεται τα συμφέροντα αυτών ακριβώς των κοινωνικών στρωμάτων.

Συνέπεια αυτής της συλλογικής αντίληψης είναι τόσο το γεγονός ότι το κόμμα ακολουθεί μέχρι τώρα τις επιλογές του Σρέντερ και της κυβέρνησής του «γογγύζοντας» λόγω έλλειψης εναλλακτικής λύσης όσο και το γεγονός ότι το κόμμα «φυλλορροεί» και «αιμορραγεί» χάνοντας μέσα στους τελευταίους έξι μήνες 45.000 μέλη, ενώ ένα ακόμη μεγαλύτερο μέρος των «συντρόφων» πραγματοποιεί μία «βουβή εξέγερση» αδρανοποιούμενο και αποστασιοποιούμενο.

Φυσιολογικό συνεπακόλουθο της κατάστασης αυτής είναι ότι το SPD, ως «συλλογικό υποκείμενο», είναι εξαιρετικά απρόθυμο και αδύναμο να στηρίξει μέσα στην κοινωνία την πολιτική της κυβέρνησης Σρέντερ και να υπεραμυνθεί των επιλογών της, αντιπαρατιθέμενο με τους εκπροσώπους της αξιωματικής αντιπολίτευσης των Χριστιανοδημοκρατών και των Χριστιανοκοινωνιστών της Βαυαρίας, εκχωρώντας έτσι την ηγεμονία στον πολιτικό αντίπαλο, που στο πεδίο της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής είναι προγραμματικά πολύ σκληρότερος από τις «νεοφιλελεύθερες» πτυχές της κυβερνητικής πολιτικής.

Και αυτό με τη σειρά του εξηγεί την καταστροφική για τους Σοσιαλδημοκράτες εικόνα στις δημοσκοπήσεις του τελευταίου χρόνου, όπου έχουν κυριολεκτικά «πατώσει» με ποσοστά 24-27%, ενώ αντίθετα τα κόμματα της Χριστιανικής Ενωσης «πετούν» μόνιμα πλέον πάνω από το 47%, στα όρια της απόλυτης πλειοψηφίας.

Καταμερισμός εργασίας – Τα «κάστανα από τη φωτιά», ο Μιντεφέρινγκ…

Η επιχειρηματολογία του Σρέντερ στην ανακοίνωση της απόφασής του να αποχωρήσει από την ηγεσία του SPD και να παραδώσει την σκυτάλη στον Μιντεφέρινγκ, συνίσταται αφενός μεν στην παραδοχή ότι λόγω «φόρτου εργασίας», ως καγκελάριος, δεν μπορεί να ανταποκριθεί, με την ιδιότητα του προέδρου του κόμματος, στις υποχρεώσεις του για την «διαμεσολάβηση» του μεταρρυθμιστικού του προγράμματος «προς τα μέσα» και ότι, αφετέρου, με την εγκαθίδρυση του «διδύμου» με τον Μιντεφέρινγκ -ο οποίος θα διατηρήσει και το αξίωμα του προέδρου της ΚΟ- γίνεται ένας «καταμερισμός εργασίας» και ταυτόχρονα μπορεί να επιτευχθεί μία «συγκέντρωση δυνάμεων» προκειμένου να καταστεί αποτελεσματικότερη η προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων και «να πειστούν οι άνθρωποι» ότι είναι για το καλό τους…

Ο 64χρονος Μιντεφέρινγκ δηλαδή, πέρα από την «τιθάσσευση» της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του SPD (που αποτελεί και την προϋπόθεση επιβίωσης της κυβέρνησης λόγω της ισχνής πλειοψηφίας, 5 μόλις ψήφων, στο γερμανικό Κοινοβούλιο), αναλαμβάνει να κερδίσει το «στοίχημα» που έχασε τόσο ο Σρέντερ όσο και ο αποτυχών (και παραιτηθείς ήδη) γενικός γραμματέας του κόμματος, Ολαφ Σολτς, επωμιζόμενος το έργο να «κερδίσει» τη βάση του κόμματος υπέρ των μεταρρυθμίσεων της «Ατζέντας 2010».

Το ατού του Μιντεφέρινγκ, που θεωρείται ως «η ψυχή του κόμματος» είναι ότι -σε αντίθεση με τον Σρέντερ, που στο παρελθόν είχε έρθει επανειλημμένα σε σύγκρουση με τις προηγούμενες ηγεσίες του κόμματος και ποτέ δεν απέκτησε μία «ζεστή σχέση» με τους μηχανισμούς του κόμματος, ακόμα και όταν διαδέχθηκε «εξ ανάγκης» τον Λαφοντέν στο αξίωμα του προέδρου -υπήρξε πάντοτε «κομματικός», αυθεντικός Σοσιαλδημοκράτης και ότι η «μεταπήδησή» του από το στρατόπεδο των «παραδοσιακών» στο στρατόπεδο των «εκσυγχρονιστών» έγινε σταδιακά, δημόσια και με πειστικό τρόπο.

Με την παράδοση ωστόσο της σκυτάλης στον Μιντεφέρινγκ -τυπικά η πρόταση θα υποβληθεί από τον Σρέντερ στο προεδρείο του κόμματος, που θα συγκαλέσει έκτακτο συνέδριο εκλογής προέδρου στα τέλη Μαρτίου -ο καγκελάριος γίνεται εξ αντικειμένου «όμηρος» του διαδόχου του, του οποίου μεν η «νομιμοφροσύνη» έναντι του Σρέντερ είναι δεδομένη και δεν αμφισβητείται από κανέναν, αλλά η επιτυχία του ως νέου προέδρου του SPD βρίσκεται στα ζητούμενα.

«Αρχή του τέλους» για την κυβέρνηση ή κίνηση απεγκλωβισμού Σρέντερ;

Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης και για μεγάλη μερίδα πολιτικών αναλυτών το διάβημα του Σρέντερ ισοδυναμεί με «ομολογία προσωπικής χρεωκοπίας», «αδυναμίας να επιβληθεί στο κόμμα του» και «κίνηση πανικού», ενώ ταυτόχρονα θεωρείται και «η αρχή του τέλους» της κυβέρνησής του, που θα οδηγήσει νομοτελειακά στη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Γεγονός είναι πάντως ότι -πέραν αυτών των χαρακτηρισμών και των προβλέψεων, που βρίσκονται πολύ κοντά στην πραγματικότητα- η κίνηση Σρέντερ μπορεί να ερμηνευτεί και ως «κίνηση απεγκλωβισμού» του και ως μία «τελευταία προσπάθεια» προκειμένου να φτάσει στην εξάντληση της τετραετίας μέχρι τις εθνικές βουλευτικές εκλογές, το φθινόπωρο του 2006, κάτω από διαφορετικούς όρους, ευελπιστώντας ότι μέχρι τότε η «Ατζέντα 2010» θα έχει αποδώσει καρπούς τόσο ως προς την ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας όσο και, κυρίως, την μείωση της ανεργίας:

Κατά πρώτο λόγο ο Σρέντερ «γλυτώνει» από την συνεχή πίεση του «πολιτικού κόστους» μέσα σε μία χρονιά όπου στη Γερμανία θα διεξαχθούν ούτε λίγο ούτε πολύ 14 εκλογικές αναμετρήσεις -αρχής γενομένης από τα τέλη Φεβρουαρίου με τις τοπικές βουλευτικές εκλογές στο Αμβούργο, ακολουθούν τον Ιούνιο οι ευρωεκλογές, τοπικές βουλευτικές εκλογές στη Θουριγγία και δημοτικές εκλογές σε άλλα επτά κρατίδια, ενώ τον Σεπτέμβριο επίκεινται τοπικές βουλευτικές εκλογές στο Ζααρ, το Βραδεμβούργο και την Σαξωνία, καθώς και οι δημοτικές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία.

Πέραν αυτών των εκλογικών αναμετρήσεων τον Μάιο εκλέγεται και ο νέος πρόεδρος της Δημοκρατίας, που θα διαδεχθεί τον Γιοχάνες Ράου. Το SPD, βάσει όλων των ενδείξεων και των μέχρι τώρα ερευνών αναμένεται ότι θα χάσει όλες αυτές τις εκλογικές αναμετρήσεις και ο Σρέντερ έχοντας παραδώσει την σκυτάλη του προέδρου του κόμματος -και την ευθύνη- στον Μιντενφέρινγκ, μπορεί να «εντοιχίσει» τους κραδασμούς των αποτυχιών του SPD σε τοπικό επίπεδο, κρατώντας -έστω προσωρινά- σχετικά μακριά το «ανώτερο» επίπεδο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης από τις επιπτώσεις.

Κατα δεύτερο λόγο η αποχώρηση του Σρέντερ από το αξίωμα του προέδρου του SPD μπορεί να διαβαστεί όχι μόνον ως αδυναμία έναντι των επικριτών του, που ζητούσαν την κεφαλή επί πίνακι ορισμένων υπουργών (Στόλπε, Αϊχελ, Σμιτ, Μπουλμάν) αλλά και αντίστροφα, ως «επίδειξη πυγμής» -μην ακολουθώντας τις «υπαγορεύσεις» τους- και «ανιδιοτέλειας» -όσον αφορά τις προσωπικές του φιλοδοξίες και τα κομματικά αξιώματα.

Ταυτόχρονα και με δεδομένο ότι ο Μιντενφέρινγκ θα παραμείνει και στο αξίωμα του προέδρου του κόμματος ο «νομιμόφρων» εταίρος του Σρέντερ, ο καγκελάριος έχει πλέον λυτά τα χέρια να επιδοθεί απερίσπαστος στην υλοποίηση των πολιτικών επιλογών του, με την ελπίδα ότι θα αποδώσουν έγκαιρα και ότι θα αλλάξουν τους σημερινούς πολιτικούς συσχετισμούς. Το κατά πόσο βέβαια «θα του βγεί» αυτός ο υπολογισμός, εξαρτάται από σωρεία παραγόντων, μέσα σε μία εξαιρετικά δυσμενή για τους Σοσιαλδημοκράτες πολιτική συγκυρία, πράγμα που καθιστά κάθε πρόβλεψη έωλη.

ΑΠΕ