Σκοποί της Καλύμνου – Κριτική

Καλημερίζω μια ψυχή μα τ’ όνομα δε λέω. Σαν μελετήσω τ’ όνομα, βουρκώνομαι και κλαίω… Στο διπλό CD με σκοπούς της Καλύμνου, παραγωγή του τοπικού παραρτήματος του Λυκείου των Ελληνίδων, παρουσιάζεται ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από τους σκοπούς και τα τραγούδια του νησιού, παιγμένα από τους σημαντικότερους λαϊκούς μουσικούς του. Μέσα από τους 41 σκοπούς της έκδοσης έχουμε την ευκαιρία να πάρουμε μια πλούσια γεύση από τη μουσική εικόνα της Καλύμνου. Ένα ρεπερτόριο που το ύφος του διατρέχει τα Δωδεκάνησα και τα ενώνει μεταξύ τους, με παράλληλες αναφορές και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Δεσπόζουσα θέση κατέχουν τα τραγούδια του παλαιού ρεπερτορίου, τα οποία, από μουσική άποψη, κινούνται στα πλαίσια των τεχνικών δυνατοτήτων και του ύφους των παλαιών οργάνων του νησιού: της τσαμπούνας και της λύρας. («Μαρή διαόλου κόρη», «Καλημέρισμα», «ο Παναγιώτης» κ.ά.). Η καταλυτική παρουσία των οργάνων αυτών διαφαίνεται και στη χροιά της φωνής των τραγουδιστών (έλλειψη βιμπράτο, κρατημένες νότες), ειδικά των μεγαλύτερων σε ηλικία. Στην έκδοση αυτή μπορούμε να παρακολουθήσουμε ανάγλυφα και το πέρασμα από τα παλαιά όργανα στο βιολί, που ήρθε στην Κάλυμνο κατά το πρώτο τέταρτο του αιώνα. Το βιολί σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα εκτόπισε σχεδόν τη λύρα και την τσαμπούνα και έδωσε άλλη διάσταση στο παραδοσιακό ρεπερτόριο με τις τεχνικές και εκφραστικές του δυνατότητες. Οι λαϊκοί μουσικοί εισήγαγαν λοιπόν σιγά σιγά το «βιολατόρικο» ρεπερτόριο, με πιο σύνθετες μουσικές και εκφραστικές προδιαγραφές (π.χ. την «καλύμνικη σούστα», που ακόμα και σήμερα οι παλαιότεροι την λένε «τα κρητικά»). Παράλληλα, «εμπλούτιζαν» τα παλαιά τραγούδια με νέα στοιχεία (βιμπράτο, κλισάντο, γρήγορα δεξιοτεχνικά περάσματα). Ακούγοντας κανείς στις ηχογραφήσεις της έκδοσης τους ίδιους σκοπούς παιγμένους στην τσαμπούνα και το βιολί, καταλαβαίνει εύκολα το μέγεθος της αλλαγής που επέφερε το όργανο αυτό στο ύφος και στο ήθος των σκοπών του Αιγαίου… Ένα στοιχείο ακόμη που συναρπάζει στη μουσική αυτή, είναι τα δίστιχα: Ακούγοντάς τα, νιώθουμε όλη τη «δροσιά» του αυτοσχεδιασμού. Πολλές φορές με τη χρήση των «τσακισμάτων», όπως τα λένε οι ντόπιοι, φτάνουμε σε σύνθετες στιχουργικές δομές, που μας φανερώνουν την πορεία του Λόγου μέσα στο χρόνο… «Κεντρικό πρόσωπο» των ηχογραφήσεων είναι ο βιολιστής Μικές Τσουνιάς. Γεννήθηκε στην Κάλυμνο το 1923 και είναι από τους τελευταίους της παλαιάς γενιάς των παραδοσιακών μουσικών. Το ρεπερτόριό του περιλαμβάνει τοπικούς σκοπούς και σκοπούς των Δωδεκανήσων, ταυτόχρονα με «μικρασιάτικα» και «ευρωπαϊκά». Η έκδοση συνοδεύεται από ένα άψογης αισθητικής δίγλωσσο βιβλίο (ελληνικά – αγγλικά) 96 σελίδων. Περιλαμβάνει το χρονικό της έκδοσης κι ένα σύντομο κείμενο για τη μουσική της Καλύμνου από την Καλλιόπη Μαύρου, πρόεδρο του τοπικού Λυκείου των Ελληνίδων. Περιέχονται επίσης οι στίχοι των τραγουδιών μαζί με σύντομα σχόλια για το καθένα. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο του, είναι οι καταπληκτικές ιστορικές φωτογραφίες, που απεικονίζουν γλέντια, μουσικούς, καθώς και την καθημερινή ζωή της Καλύμνου. Μια πολύ αξιόλογη έκδοση, που έρχεται να μας θυμίσει τον πλούτο και την ποικιλία των μουσικών του Αιγαίου!» Και μια παρατήρηση: στο εισαγωγικό κείμενο αναφέρεται ότι το βιολί πρωτοήρθε στο νησί κατά το πρώτο τέταρτο του αιώνα και αντικατέστησε την πολίτικη λύρα. Απ’ ό,τι τουλάχιστον διακρίνεται από τις φωτογραφίες λυράρηδων στο ένθετο, δεν πρόκειται για πολίτικη, αλλά για δωδεκανησιακή. Αυτό είναι φανερό τόσο από το σχήμα, όσο και από τον τρόπο κρατήματος και από το δοξάρι με τα κουδουνάκια. Διάθεση: – Λύκειο Ελληνίδων, Δημοκρίτου 14, τηλ 3611042, -Λύκειο Ελληνίδων Καλύμνου