Ακρίβεια: Ανεβαίνουν οι τιμές παραγωγού στην Ευρωζώνη – Έρχεται νέο κύμα ανατιμήσεων το καλοκαίρι

Τα στοιχεία που φτάνουν τις τελευταίες ημέρες στα οικονομικά επιτελεία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων δείχνουν συστηματική αύξηση του κόστους παραγωγής που δεν έχει αποτυπωθεί ακόμα στους τελικούς δείκτες. Σύμφωνα με δεδομένα που συζητούνται σε επίπεδο Κομισιόν και ΕΚΤ, οι τιμές παραγωγού στην Ευρωζώνη κινούνται ήδη ανοδικά σε κρίσιμους κλάδους, με τα πετροχημικά, τα λιπάσματα και τα βιομηχανικά αγαθά να καταγράφουν αυξήσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνουν το 8%–12% σε σχέση με τις αρχές του έτους.

Την ίδια στιγμή, το κόστος μεταφοράς καυσίμων και πρώτων υλών εμφανίζεται αυξημένο έως και 15% σε βασικές θαλάσσιες διαδρομές, ενώ οι τιμές του diesel στην Ευρώπη κινούνται σταθερά πάνω από τα επίπεδα του πρώτου τριμήνου. Σε εσωτερικά σημειώματα της Επιτροπής, το φαινόμενο περιγράφεται ως «ασύμμετρη μετάδοση», με την επισήμανση ότι η επιβάρυνση καταγράφεται ήδη στη βάση της παραγωγικής αλυσίδας χωρίς να έχει ακόμη εμφανιστεί στον τελικό πληθωρισμό, ο οποίος διατηρείται στην Ευρωζώνη στο 2,5% τον Μάρτιο.

Πίσω από αυτή την απόκλιση, το παρασκήνιο δείχνει ότι οι επιχειρήσεις απορροφούν σημαντικό μέρος του κόστους. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνών που εξετάζονται από την ΕΚΤ, τα περιθώρια κέρδους σε κλάδους όπως η μεταποίηση και τα τρόφιμα έχουν ήδη μειωθεί κατά 1,5 έως 2 ποσοστιαίες μονάδες το τελευταίο τρίμηνο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η αύξηση του ενεργειακού κόστους και των πρώτων υλών έχει ξεπεράσει το 10% χωρίς αντίστοιχη προσαρμογή στις τιμές λιανικής.

Στην Ελλάδα, τα πρώτα ποσοτικά σημάδια αυτής της μετατόπισης έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται

Στελέχη της αγοράς μιλούν για «πάγωμα τιμών, παρά το κόστος», μια πρακτική που, όπως επισημαίνεται σε ευρωπαϊκές συσκέψεις, δεν μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο διάστημα. Το 2022, η άμεση μετακύλιση των αυξήσεων οδήγησε σε απότομο πληθωρισμό. Σήμερα, το σενάριο που εξετάζεται είναι μια πιο αργή αλλά πιο επίμονη μεταφορά κόστους, η οποία ενδέχεται να εμφανιστεί με καθυστέρηση εβδομάδων ή και μηνών.

Στην Ελλάδα, τα πρώτα ποσοτικά σημάδια αυτής της μετατόπισης έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται. Στοιχεία της αγοράς δείχνουν ότι το κόστος μεταφοράς για βασικά προϊόντα έχει αυξηθεί κατά 10%–15% από τις αρχές Απριλίου, ενώ σε συγκεκριμένες κατηγορίες εισαγόμενων πρώτων υλών οι αυξήσεις ξεπερνούν το 7%–9%. Στον αγροτικό τομέα, η επιβάρυνση από λιπάσματα και καύσιμα μεταφράζεται ήδη σε αυξημένο κόστος παραγωγής, με εκτιμήσεις της αγοράς να κάνουν λόγο για επιβάρυνση άνω του 12% σε ορισμένες καλλιέργειες. Την ίδια στιγμή, στο λιανεμπόριο καταγράφεται συγκράτηση τιμών, με επιχειρήσεις να περιορίζουν τα περιθώρια κέρδους προκειμένου να διατηρήσουν τη ζήτηση.

Σύμφωνα με πληροφορίες από κυβερνητικούς κύκλους, το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί εβδομαδιαία δεδομένα συναλλαγών και τιμοκαταλόγων, αναζητώντας ενδείξεις για το πότε αυτή η πίεση θα περάσει στον καταναλωτή. Το βασικό σενάριο που εξετάζεται είναι ένα «δεύτερο κύμα» που θα εκδηλωθεί μέσα στο καλοκαίρι, όταν η δυνατότητα απορρόφησης του κόστους θα έχει εξαντληθεί.

Η εικόνα της κρίσης

Σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές, η Κομισιόν έχει ενσωματώσει στα εσωτερικά της μοντέλα χρονική υστέρηση 6 έως 10 εβδομάδων μεταξύ της αύξησης του κόστους στην παραγωγή και της πλήρους αποτύπωσής του στον πληθωρισμό. Το στοιχείο αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς σημαίνει ότι τα δεδομένα του Απριλίου και του Μαΐου ενδέχεται να μην αντικατοπτρίζουν ακόμη την πραγματική ένταση της κρίσης.

Αντίστοιχες εκτιμήσεις υπάρχουν και στην ΕΚΤ, όπου, σύμφωνα με πληροφορίες, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στους δείκτες πληθωρισμού και στις τιμές υπηρεσιών, που παραδοσιακά αντιδρούν με καθυστέρηση. Σε εσωτερικές συζητήσεις, τεχνοκράτες της ΕΚΤ επισημαίνουν ότι η σημερινή εικόνα «συγκράτησης» μπορεί να είναι παραπλανητική, καθώς η πραγματική πίεση μεταφέρεται σταδιακά από τις επιχειρήσεις στους καταναλωτές.

Το ίδιο μοτίβο αποτυπώνεται και στα στοιχεία για την κατανάλωση ενέργειας, καθώς σε αρκετές χώρες της Ευρωζώνης η ζήτηση εμφανίζει μικρή υποχώρηση. Το γεγονός αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι η οικονομία εισέρχεται σε φάση προσαρμογής στη νέα οικονομική πραγματικότητα.

Το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης φαίνεται να μεταφέρεται προς το παρόν στις επιχειρήσεις. Το ενεργειακό κόστος ως ποσοστό του συνολικού κόστους παραγωγής έχει αυξηθεί κατά 2 έως 4 ποσοστιαίες μονάδες σε ενεργοβόρους κλάδους, ενώ σε ορισμένες βιομηχανίες η επιβάρυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Στον κλάδο των τροφίμων, η αύξηση των τιμών σε λιπάσματα, καύσιμα και μεταφορές δημιουργεί σωρευτική πίεση που εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 10% στο κόστος παραγωγής. Στη βιομηχανία, οι αυξήσεις σε πετροχημικά προϊόντα και πρώτες ύλες οδηγούν σε αναθεωρήσεις προϋπολογισμών και καθυστερήσεις σε παραγγελίες. Στον τομέα των logistics, η άνοδος του κόστους καυσίμων και ναύλων επηρεάζει άμεσα τις λειτουργικές δαπάνες, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν και τον περιορισμό της ζήτησης. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές έρευνες καταναλωτικής εμπιστοσύνης, τα νοικοκυριά εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά στις δαπάνες τους, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα μετακύλισης του κόστους.

Το στοίχημα της Κομισιόν

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο και το πολιτικό δίλημμα για την Ευρώπη, πρόβλημα που ήδη εξετάζεται στις εσωτερικές συσκέψεις της Κομισιόν, όπου κυριαρχεί η ανησυχία ότι μια καθυστερημένη αλλά έντονη μετακύλιση κόστους θα μπορούσε να συμπέσει με τη λήξη των δημοσιονομικών μέτρων στήριξης, δημιουργώντας νέο κύκλο πιέσεων. Τα δεδομένα του 2022 λειτουργούν ως σημείο αναφοράς, καθώς τότε τα εκτεταμένα μέτρα στήριξης συγκράτησαν τις τιμές αλλά διατήρησαν υψηλή τη ζήτηση, επιβραδύνοντας την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Σήμερα, η γραμμή που διαμορφώνεται είναι διαφορετική με πιο περιορισμένες και στοχευμένες παρεμβάσεις.

Ωστόσο, αυτή η επιλογή ενέχει και ρίσκο. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η καθυστερημένη μετακύλιση του κόστους μπορεί να δημιουργήσει πιο επίμονο πληθωρισμό, καθώς οι αυξήσεις θα εμφανιστούν σε μια περίοδο χαμηλότερης ανάπτυξης. Το σενάριο αυτό συνδέεται άμεσα με τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, ο οποίος επανέρχεται πλέον ανοιχτά στις συζητήσεις των ευρωπαϊκών θεσμών. Κυβερνήσεις και θεσμοί εξετάζουν όλα τα πιθανά σενάρια. Αυτή την στιγμή το πιθανότερο είναι μια σταδιακή μετακύλιση, με αυξήσεις σε επιλεγμένες κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών.

Στην Ελλάδα, οι εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου συγκλίνουν στο ότι οι πρώτες εμφανείς επιπτώσεις θα καταγραφούν στις τιμές τροφίμων, μεταφορών και υπηρεσιών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η χρονική συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς συμπίπτει με την περίοδο υψηλής ζήτησης λόγω τουρισμού.

Πηγή ΟΤ