Είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα: Οι γυναίκες πληρώνουν πιο ακριβά ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον

Ποιοι παράγοντες καθιστούν ένα εργασιακό περιβάλλον εχθρικό; Τι ρόλο παίζει το εργασιακό κλίμα στην επιλογή καριέρας και επαγγέλματος; Πώς αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι εργαζόμενοι το αρνητικό εργασιακό περιβάλλον και ποιες στρατηγικές ακολουθούν για να το αποφύγουν;

Πρωτότυπη έρευνα του ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για τα Οικονομικά της Εργασίας – ΙΖΑ, παρέχει νέα ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία, για την εχθρότητα στον εργασιακό χώρο.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στα κείμενα εργασίας του ΙΖΑ και παρουσιάστηκε από τον  διεθνή ιστότοπο World Of Labour.

Οι γυναίκες πιο εκτεθειμένες στο εχθρικό εργασιακό περιβάλλον

Ένα από τα βασικά ευρήματα είναι ότι οι γυναίκες, ιδίως οι νεοεισερχόμενες στην αγορά εργασίας, είναι πιο εκτεθειμένες σε εχθρικές συμπεριφορές. Αν και τα δύο φύλα αξιολογούν ως ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει σεβασμός στον εργασιακό χώρο, οι γυναίκες είναι διατεθειμένες να κάνουν μεγαλύτερες παραχωρήσεις (μισθολογικές και επαγγελματικές) για να γλιτώσουν από ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον. Ως αποτέλεσμα, η εχθρική ατμόσφαιρα στον χώρο εργασίας διευρύνει το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών και αποτρέπει πολλές γυναίκες από το να εξελιχθούν επαγγελματικά.

Επιπλέον, οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι η εχθρότητα στο εργασιακό περιβάλλον μπορεί να κοστίσει ακριβά και στις επιχειρήσεις, αφού δυσκολεύονται να προσελκύσουν ταλέντα.

Αποκλεισμός, επιθετικότητα, παρενόχληση

Η έρευνα εξετάζει τρεις βασικούς παράγοντες που καθιστούν ένα εργασιακό περιβάλλον εχθρικό, με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία:

1. Αποκλεισμός

Ο αποκλεισμός αποτελεί μια ξεχωριστή μορφή εχθρότητας στο χώρο εργασίας. Χαρακτηρίζεται από την «αδράνεια», καθώς μετρά τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο ή μια ομάδα αγνοεί, αποκλείει ή παραλείπει κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές απέναντι στους άλλους. Τέτοιες συμπεριφορές αποκλεισμού ή υποτίμησης, έχουν το ίδιο αποτέλεσμα ανεξάρτητα από το αν ήταν σκόπιμες ή όχι

2. Επιθετικότητα

Οποιαδήποτε μορφή υπονόμευσης, εκφοβισμού ή επιθετικότητας αποτελεί ρητή μορφή εχθρότητας στο χώρο εργασίας. Οι σχετικές μελέτες ορίζουν την υπονόμευση ως «τις διαπροσωπικές συμπεριφορές που προκαλούν βλάβη και αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των σχέσεων, της επαγγελματικής επιτυχίας και της θετικής φήμης».

Ο εκφοβισμός ή η επιθετικότητα συνήθως λαμβάνουν μια πιο επίμονη μορφή και περιλαμβάνουν ταπείνωση ή ψυχολογική – λεκτική βία.

3. Σεξουαλική παρενόχληση

Η «ανεπιθύμητη συμπεριφορά που βασίζεται στο φύλο» ορίζει το τρίτο χαρακτηριστικό της εχθρότητας στο χώρο εργασίας. Η σεξουαλική παρενόχληση είναι μια ακραία μορφή εχθρότητας και μπορεί να έχει σοβαρές αρνητικές ψυχολογικές και επαγγελματικές συνέπειες. Είναι επίσης το χαρακτηριστικό για το οποίο διαθέτουμε τα πιο ισχυρά στοιχεία ότι έχει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις και συμβάλλει στις μισθολογικές ανισότητες.

Εχθρικό εργασιακό περιβάλλον και αποχώρηση εργαζομένων

Σχεδόν ένας στους πέντε εργαζόμενους παγκοσμίως αναφέρει ότι έχει υποστεί σωματική ή ψυχολογική βία ή παρενόχληση στην εργασία. Μεταξύ των ατόμων που αλλάζουν εργασία, οι εχθρικές συνθήκες στο χώρο εργασίας αποτελούν τον δεύτερο πιο συνηθισμένο λόγο αποχώρησης, μετά τον μισθό.

Στο πλαίσιο της έρευνας,  οι συγγραφείς της μελέτης διεξήγαγαν ένα μεγάλο πείραμα προσομοίωσης «εύρεσης εργασίας», με περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες – νέους πτυχιούχους, τελειόφοιτους και απόφοιτους μεγάλου καναδικού πανεπιστημίου.

Ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να επιλέξουν μεταξύ ζευγών υποθετικών θέσεων εργασίας που διέφεραν ως προς τον μισθό, τις ρυθμίσεις εργασίας (π.χ. εξ αποστάσεως ή υβριδική εργασία) και τρεις μορφές εχθρότητας στο χώρο εργασίας: κοινωνικός αποκλεισμός, επιθετική συμπεριφορά και σεξουαλική παρενόχληση.

Μισθολογικές υποχωρήσεις

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι αποδίδουν πολύ μεγάλη αξία στην αποφυγή ενός εχθρικού εργασιακού κλίματος. Πολλοί δηλώνουν ότι θα δέχονταν χαμηλότερες αποδοχές προκειμένου να εργαστούν σε ένα περιβάλλον χωρίς αποκλεισμό, επιθετικότητα ή σεξουαλική παρενόχληση. Μάλιστα, η αξία που αποδίδουν σε ένα θετικό εργασιακό κλίμα είναι συγκρίσιμη με εκείνη των ευκαιριών επαγγελματικής εξέλιξης.

Κατά μέσο όρο, οι ερωτηθέντες θα παραιτούνταν από περίπου το 14% του ζητούμενου μισθού για ένα εργασιακό περιβάλλον χωρίς αποκλεισμούς. Θα θυσίαζαν ως και το 19% του μισθού για να αποφύγουν επιθετική συμπεριφορά και έως και το 31% για να αποφύγουν εργασιακά περιβάλλοντα που ανέχονται τη σεξουαλική παρενόχληση.

Πρόκειται για ποσοστά πολύ υψηλότερα από το 7% του μισθολογικού πριμ που αποδίδουν οι εργαζόμενοι στις υβριδικές ρυθμίσεις εργασίας.

Οι γυναίκες θυσιάζουν περισσότερα

Οι γυναίκες είναι διατεθειμένες να παραιτηθούν από μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους σε σχέση με τους άνδρες για να αποφύγουν ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον. Για παράδειγμα οι άνδρες αξιολογούν ένα συμπεριληπτικό περιβάλλον ως ισοδύναμο με το 12% του μισθού τους. Ένα περιβάλλον με μηδενική ανοχή στην σεξουαλική παρενόχληση, ως ισοδύναμο με το 20% του μισθού. Για τις γυναίκες τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 15% και 35%.

Επίσης οι γυναίκες αναφέρουν υψηλότερο κίνδυνο εχθρικού περιβάλλοντος, ειδικά εκείνες που αποφοιτούν από τομείς όπου κυριαρχούν οι άνδρες, όπως οι θετικές επιστήμες, η διοίκηση επιχειρήσεων και η οικονομία.

Πρακτικές επιπτώσεις

Οι παραπάνω απαντήσεις δεν είναι απλώς ασκήσεις επί χάρτου, αλλά έχουν πρακτικές επιπτώσεις στις ζωές των εργαζομένων.

Η έρευνα παρακολούθησε την εργασιακή εξέλιξη όσων συμμετείχαν στο πείραμα, μετά από δυο χρόνια. Όσοι εργάζονταν σε κλάδους που κυριαρχούν οι γυναίκες, κατά την αποφοίτησή τους είχαν δείξει μεγαλύτερη προθυμία να πληρώσουν για να αποφύγουν τη σεξουαλική παρενόχληση (ακόμα και όταν λαμβάνεται υπόψιν ο κλάδος σπουδών).  Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι οι φοιτητές που αντιλαμβάνονταν υψηλότερο προσωπικό κίνδυνο σεξουαλικής παρενόχλησης κατά την αποφοίτησή τους κέρδιζαν περίπου 10% λιγότερα δύο χρόνια αργότερα. Πρόκειται για ένα «πέναλτι», μεγαλύτερο από το συνολικό μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων στην αρχή της σταδιοδρομίας, στο δείγμα των συμμετεχόντων.

Υβριδική εργασία

Διαπιστώθηκε επίσης ότι η εξ αποστάσεως και η υβριδική εργασία διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο σε εχθρικά περιβάλλοντα. Οι γυναίκες εκτιμούν διπλά την υβριδική εργασία, όταν ένας χώρος εργασίας ανέχεται τη σεξουαλική παρενόχληση. Αντίθετα οι προτιμήσεις των ανδρών παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες. Επιπλέον, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να προσαρμόσουν την αναζήτηση εργασίας, να αποφύγουν συγκεκριμένους χώρους εργασίας ή ακόμη και να παραλείψουν εκδηλώσεις δικτύωσης και επαγγελματικές ευκαιρίες για να προστατευθούν από εχθρικές καταστάσεις. Αυτές οι στρατηγικές αποφυγής μπορούν να συσσωρευτούν σε μακροπρόθεσμα μειονεκτήματα στην καριέρα.

Κόστος για τις επιχειρήσεις

Οι ευρύτερες επιπτώσεις στις πολιτικές απασχόλησης είναι σημαντικές. Για τους εργοδότες, η κουλτούρα του χώρου εργασίας δεν μπορεί να θεωρείται δευτερεύον ζήτημα. Τα εχθρικά περιβάλλοντα επιβάλλουν πραγματικό οικονομικό κόστος μέσω υψηλότερων μισθολογικών απαιτήσεων, μειωμένου δυναμικού ταλέντων και αυξημένης κινητικότητας προσωπικού. Η δημιουργία χώρων εργασίας χωρίς εχθρότητα δεν είναι μόνο ηθική, αλλά και οικονομικά αποδοτική.