H ωκεάνια κυκλοφορία στον Ατλαντικό «οδεύει προς κατάρρευση» – Απειλή για το κλίμα της Ευρώπης

Το σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων στον Ατλαντικό είναι πολύ πιθανότερο να καταρρεύσει λόγω της κλιματικής αλλαγής από ό,τι είχε εκτιμηθεί μέχρι σήμερα, προειδοποιεί νέα μελέτη, μια ανατροπή που θα έφερνε καταστροφικές συνέπειες για την Ευρώπη, την Αμερική και την Αφρική.

Διαφορετικά υπολογιστικά μοντέλα της ωκεάνιας πληροφορίας δίνουν δραματικά διαφορετικές προβλέψεις για το μέλλον του συστήματος AMOC («Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία του Ατλαντικού»). Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύεται στο Science Advances, οι πιο απαισιόδοξες προβλέψεις είναι και οι πιο ρεαλιστικές.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι έως το τέλος του αιώνα το σύστημα θα έχει επιβραδυνθεί κατά 42 έως 58 τοις εκατό, κάτι που σχεδόν σίγουρα θα οδηγήσει αργότερα στην κατάρρευσή του.

Ορισμένοι ανεξάρτητοι επιστήμονες δήλωσαν ότι τα ευρήματα είναι πειστικά, άλλοι όμως εξέφρασαν επιφυλάξεις.

Ρεύμα του Κόλπου

Το σύστημα AMOC περιλαμβάνει το γνωστό Ρεύμα του Κόλπου, το οποίο μεταφέρει θερμά επιφανειακά ύδατα από τον Κόλπο του Μεξικού προς την Αρκτική. Εκεί, το νερό ψύχεται, βυθίζεται και σχηματίζει ένα βαθύ ρεύμα με την αντίστροφη κατεύθυνση.

Δεδομένου ότι το AMOC μεταφέρει θερμότητα από τον ισημερινό προς τον βορρά, είναι ένας σημαντικός ρυθμιστής του παγκόσμιου κλίματος. Είναι επίσης ο λόγος που η Βρετανία είναι πολύ θερμότερη από τη Σουηδία παρόλο που βρίσκεται περίπου στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος.

Ενδεχόμενη κατάρρευση της κυκλοφορίας στον Ατλαντικό θα βύθιζε στο ψύχος τη Βορειοδυτική Ευρώπη, θα έφερνε ξηρασίες στην Αφρική και θα ανέβαζε σημαντικά τη στάθμη του ωκεανού στις ακτές της Βόρειας Αμερικής.

To ΑΜΟC είναι ένα σύστημα θερμών επιφανειακών ρευμάτων (κόκκινο) και ψυχρών ρευμάτων μεγάλου βάθους (μπλε) Πηγή: Eric S. Taylor, © Woods Hole Oceanographic Institution

Διακοπή του κύκλου

Το AMOC δείχνει να επιβραδύνεται καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει στην Αρκτική και επιβραδύνει την ψύξη των θερμών επιφανειακών υδάτων που εισρέουν από τον νότο. Το θερμό νερό είναι λιγότερο πυκνό και δεν βυθίζεται εύκολα για να ξαναρχίσει ο κύκλος από την αρχή. Η κατάσταση επιδεινώνεται από την τήξη των αρκτικών πάγων, η οποία απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού, το οποίο είναι λιγότερο πυκνό από το θαλασσινό νερό και επιβραδύνει περαιτέρω τη βύθιση.

Ορισμένες προηγούμενες μελέτες δεν προβλέπουν σημαντική αλλαγές της κυκλοφορίας στον Ατλαντικό, άλλες όμως προειδοποιούν για δραματική επιβράδυνση ή και κατάρρευση σε διάστημα λίγων ετών, ακόμα και αν οι εκπομπές άνθρακα περιοριστούν δραστικά.

Η νέα μελέτη εξέτασε τέσσερις πιθανούς τρόπους με τους οποίους τα υπολογιστικά μοντέλα μπορούν να αξιολογηθούν με πραγματικές παρατηρήσεις, όπως μετρήσεις της θερμοκρασίας, της αλατότητας και άλλων παραμέτρων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μέθοδος της «παλινδρόμησης ράχης» (ridge regression), η οποία δεν έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως στην κλιματολογία, έδινε τα πιο αξιόπιστα αποτελέσματα.

Τα ευρήματα είναι «σημαντικά και ανησυχητικά» δήλωσε στο CNN ο Στέφαν Ράμστορφ του Πανεπιστημίου του Πότσνταμ στη Γερμανία, ο οποίος μελετά το AMOC εδώ και δεκαετίες αλλά δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Τα πιο πεσσιμιστικά μοντέλα «είναι δυστυχώς τα πιο ρεαλιστικά» και υποδεικνύουν ότι το AMOC θα μπορούσε να φτάσει σε σημείο καμπής στα μέσα του αιώνα, πέρα από το οποίο «δεν μπορεί πια να σταματήσει» είπε ο Ράμστορφ.

Προειδοποίησε μάλιστα ότι η επιβράδυνση του συστήματος στον Ατλαντικό μπορεί να είναι ακόμα πιο απότομη από ό,τι εκτιμά η μελέτη, καθώς τα κλιματικά μοντέλα δεν εξετάζουν την επίδραση της τήξης των πάγων της Γροιλανδίας.

Πιο επιφυλακτικός εμφανίστηκε ο Φαμπιάν Ροκέτ του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, ο οποίος είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι η έρευνα είναι «ενδιαφέρουσα» αλλά δεν δίνει την τελική απάντηση.

Στο ίδιο μήκος κύματος ήρθαν οι δηλώσεις του Φλοριάν Σεβελέκ, ερευνητή του γαλλικού ερευνητικού οργανισμού CNRS. «Υπάρχει ένα είδος συναίνεσης ότι η κυκλοφορία επιβραδύνεται, ωστόσο υπάρχουν ακόμη αρκετές συζητήσεις σχετικά με την ένταση αυτής της επιβράδυνσης αυτής» είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο.

«Η συζήτηση δεν έχει κλείσει» είπε. «Μία μελέτη ποτέ δεν αρκεί για να κλείσει μια επιστημονική συζήτηση».