Πώς ο πόλεμος απειλεί να «εξαφανίσει» τα μισά εταιρικά κέρδη

Για μήνες, οι αγορές μετοχών σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι σε μια σειρά από σοκ που υπό άλλες συνθήκες θα είχαν προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις. Από τους εμπορικούς πολέμους και τις πληθωριστικές πιέσεις έως τις γεωπολιτικές εντάσεις, το κυρίαρχο αφήγημα παραμένει ένα: τα εταιρικά κέρδη συνεχίζουν να αυξάνονται και λειτουργούν ως βασικός πυλώνας στήριξης των αποτιμήσεων.

Η δυναμική αυτή έχει οδηγήσει σε ένα περιβάλλον σχεδόν «τυφλής εμπιστοσύνης», όπου οι επενδυτές προεξοφλούν ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να παραδίδουν ισχυρά αποτελέσματα, ανεξαρτήτως εξωτερικών κινδύνων. Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα σταθερότητας, διαμορφώνεται μια ολοένα και πιο ανησυχητική πραγματικότητα: η παράταση του πολέμου στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να «κόψει» στη μέση την αναμενόμενη αύξηση των κερδών παγκοσμίως.

Οι εκτιμήσεις μέχρι πρόσφατα ήταν εντυπωσιακές. Για τον S&P 500, οι αναλυτές προέβλεπαν αύξηση κερδών κοντά στο 17% για το 2026, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο οι προσδοκίες άγγιζαν ακόμη και το 20%. Στην Ευρώπη, η εικόνα ήταν παρόμοια, με διψήφιους ρυθμούς αύξησης να θεωρούνται σχεδόν δεδομένοι. Αυτή η αισιοδοξία αποτέλεσε τη βάση για υψηλές αποτιμήσεις και για την πεποίθηση ότι η οικονομία μπορεί να αντέξει ακόμη και σοβαρούς κραδασμούς.

Το σημείο καμπής, ωστόσο, φαίνεται να είναι το πετρέλαιο. Οι αναλυτές συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι τα επίπεδα των 110 δολαρίων ανά βαρέλι αποτελούν μια κρίσιμη «κόκκινη γραμμή». Αν οι τιμές διατηρηθούν σε αυτά τα επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, το κόστος ενέργειας θα αρχίσει να διαβρώνει τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων, προκαλώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση σε ολόκληρη την οικονομία.

Ήδη, τα πρώτα σημάδια είναι ορατά. Επιχειρήσεις από διαφορετικούς κλάδους αναφέρουν αυξημένα κόστη παραγωγής, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες βλέπουν την κερδοφορία τους να πιέζεται από την άνοδο των καυσίμων. Στην Ασία, όπου οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές νωρίτερα, καταγράφονται διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και αύξηση του κόστους πρώτων υλών, γεγονός που επηρεάζει ήδη τη βιομηχανική παραγωγή.

Πέρα από την ενέργεια, καθοριστικό ρόλο παίζει και το τέλος του «φθηνού χρήματος». Οι κεντρικές τράπεζες, αντιμέτωπες με επίμονες πληθωριστικές πιέσεις, αναγκάζονται να διατηρούν τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό αυξάνει το κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις, περιορίζει τις επενδύσεις και συμπιέζει περαιτέρω την κερδοφορία.

Ταυτόχρονα, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών αρχίζει να κλονίζεται. Σε περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής και αβεβαιότητας, η κατανάλωση επιβραδύνεται, επηρεάζοντας άμεσα τα έσοδα των επιχειρήσεων. Το αποτέλεσμα είναι ένας συνδυασμός πιέσεων που μπορεί να μετατρέψει τις σημερινές αισιόδοξες προβλέψεις σε υπερβολικά φιλόδοξες.

Από το 20% στο 10%

Σύμφωνα με εκτιμήσεις μεγάλων επενδυτικών οίκων, σε ένα σενάριο παρατεταμένης σύγκρουσης, η αύξηση των κερδών θα μπορούσε να περιοριστεί στο μισό. Από το 20% που αναμενόταν, να υποχωρήσει κοντά στο 10%, μεταβάλλοντας δραστικά το επενδυτικό τοπίο. Μια τέτοια εξέλιξη θα ανάγκαζε τις αγορές να επαναξιολογήσουν τις αποτιμήσεις τους, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντικές διορθώσεις.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί οι αγορές δεν έχουν ήδη προεξοφλήσει αυτούς τους κινδύνους. Η απάντηση βρίσκεται εν μέρει στη φύση των χρηματοοικονομικών προβλέψεων: σε περιόδους υψηλής αβεβαιότητας, οι αναθεωρήσεις καθυστερούν, καθώς απαιτείται χρόνος για να ενσωματωθούν τα νέα δεδομένα στα μοντέλα αποτίμησης. Μέχρι τότε, η αγορά συνεχίζει να λειτουργεί με βάση τις παλαιότερες εκτιμήσεις.

Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι όταν η πραγματικότητα αρχίζει να αποκλίνει έντονα από τις προσδοκίες, η προσαρμογή μπορεί να είναι απότομη. Αν το πετρέλαιο παραμείνει σε υψηλά επίπεδα και η γεωπολιτική ένταση δεν αποκλιμακωθεί, οι αγορές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με μια βίαιη επανατιμολόγηση του ρίσκου.

Σε αυτό το περιβάλλον, η εξέλιξη του πολέμου καθίσταται ο καθοριστικός παράγοντας. Μια γρήγορη αποκλιμάκωση θα μπορούσε να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και να διατηρήσει το θετικό αφήγημα. Αντίθετα, μια παρατεταμένη κρίση, με πιθανό κλείσιμο κρίσιμων ενεργειακών διαδρόμων, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα σενάριο πολύ πιο σκοτεινό, ακόμη και σε μια παγκόσμια ύφεση.

Η ισορροπία είναι λεπτή και οι επόμενες κινήσεις θα είναι καθοριστικές. Για πρώτη φορά μετά από καιρό, οι αγορές καλούνται να αντιμετωπίσουν το ενδεχόμενο ότι τα κέρδη –ο βασικός τους πυλώνας– δεν είναι τόσο δεδομένα όσο πίστευαν. Και σε έναν κόσμο όπου η εμπιστοσύνη είναι το πιο πολύτιμο κεφάλαιο, αυτό ίσως αποδειχθεί το μεγαλύτερο ρίσκο από όλα.