Από την άρνηση στην αποδοχή: Η Ευρώπη πενθεί το ΝΑΤΟ – Και έχει περάσει όλα τα στάδια

Μέχρι το 2024, η Ευρώπη είχε μια πρόκληση ασφαλείας: Πώς να αμυνθεί σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, τον στενότερο σύμμαχό της. Η έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το 2025, έφερε την Ευρώπη μπροστά σε ένα σοκ. Και στην ανάγκη να αλλάξει το δόγμα της ασφάλειάς της: Θα έπρεπε, αν χρειαζόταν, να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ. Ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε σαφές ότι οι Ευρωπαίοι ίσως χρειαστεί να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους.

Και η νέα χρονιά, ήταν ακόμη πιο σοκαριστική για τους Ευρωπαίους. Οι βλέψεις του Αμερικανού προέδρου –και των συν αυτώ- για τη Γροιλανδία έκανε την Ευρώπη να συνειδητοποιήσει ότι μπορεί να χρειαστεί να πολεμήσει ενάντια στις ΗΠΑ.

«Η παλιά τάξη δεν επιστρέφει… δεν πρέπει να θρηνούμε»

Στην ανάλυσή του ο Economist επισημαίνει ότι, στο παρελθόν, οι αναφορές περί κατάρρευσης του ΝΑΤΟ ήταν μάλλον υπερβολικές. Σήμερα όμως, με τα νέα δεδομένα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι μια «συμμαχία» που περιλαμβάνει απειλές και εκφοβισμό είναι ανάξια του ονόματός της. Και είναι μοιάζει είτε νεκρή είτε ετοιμοθάνατη. Διότι η Ευρώπη είναι αδύνατο να υποχωρήσει στις πιέσεις Τραμπ για τη Γροιλανδία και να διατηρήσει την αξιοπρέπειά της.

Γροιλανδία

Η απειλή της βίας

Μιλώντας στο Νταβός, στις 21 Ιανουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος απέκλεισε –για την ώρα- τη χρήση βίας για την απόκτηση της Γροιλανδίας, αυτόνομης περιοχής της Δανίας. Και λίγες ώρες μετά ανακοίνωσε μια «συμφωνία» για το νησί της Αρκτικής –χωρίς να λέει τι περιλαμβάνει. Και πιθανόν χωρίς να έχει ρωτήσει Δανούς και Γροιλανδούς.

Η συμμαχία με τις ΗΠΑ πλέον είναι μόνο στα χαρτιά

O Economist επισημαίνει ότι, παρόλο που η άμεση κρίση μπορεί να έχει εκτονωθεί, το βαθύτερο πρόβλημα παραμένει: ένα νέο αμερικανικό δόγμα που αντιμετωπίζει την εξουσία ως αρετή και τους συμμάχους ως αναλώσιμους. Και σημειώνει ότι η ναρκισσιστική αλαζονεία που προέρχεται από την Ουάσιγκτον καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε διαρκή συμμαχία, ακόμη και μια τόσο ιστορική όσο το ΝΑΤΟ.

Στο Νταβός, ο πρωθυπουργός του Καναδά, εκφράζοντας και τους συμμάχους στην Ευρώπη, το είπε: «Η παλιά τάξη δεν επιστρέφει… δεν πρέπει να θρηνούμε».

Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη θρηνεί και η συμμαχία με τις ΗΠΑ πλέον είναι μόνο στα χαρτιά. Κι αυτό γιατί η υπόσχεση-ακρογωνιαίος λίθος της Συμμαχίας, ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπίζονταν την Ευρώπη και η Ευρώπη τις ΗΠΑ, αν χρειαζόταν, βρίσκεται στον αέρα.

Πώς μπορεί αυτό να ισχύει, αν η Γροιλανδία «παραδοθεί» από τη Δανία στις ΗΠΑ; Και μάλιστα σε μια εποχή συγκρούσεων σαν τη σημερινή;

Ψυχιατρική εξήγηση

Ο Economist επισημαίνει ότι το σοκ του θανάτου του ΝΑΤΟ άφησε άναυδους τους επιζώντες. Και μίλησε για το ζήτημα αυτό με μια ειδικό, την Ελβετίδα ψυχολόγο Ελιζαμπέτ Κιμπλέρ-Ρος.

Ο Ντόναλντ Τραμπ τίναξε στον αέρα το σύστημα ελεύθερου εμπορίου

Η Κιμπλέρ-Ρος εξηγεί ότι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου περνούν από πέντε στάδια πένθους. Δηλαδή: άρνηση, θυμό, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και τέλος αποδοχή. Η Ευρώπη, όπως αποδεικνύεται, βρίσκεται σε αυτή τη διαδικασία.

Μαρκ Ρούτε και Ντόναλντ Τραμπ / REUTERS/Jonathan Ernst

Ξεκίνησε με την άρνηση. Ήταν η ακλόνητη πεποίθηση στους ευρωπαϊκούς κύκλους ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα επέστρεφε ποτέ στην εξουσία. Το ότι οι Αμερικανοί τον ψήφισαν μία φορά το 2016 ήταν αρκετά ακατανόητο στα μάτια των Ευρωπαίων. Δεν μπορούσαν να διανοηθούν ότι θα μπορούσαν να τον ψηφίσουν ξανά, ύστερα από όσα έκανε.

Μετά ήρθε ο θυμός. Μέσα σε λίγες εβδομάδες από τη δεύτερη ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ, ένα χρόνο πριν, οι Ευρωπαίοι εξοργίστηκαν από τη MAGA κυβέρνηση των ΗΠΑ. Τον Φεβρουάριο, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, στη Διάσκεψη του Μονάχου, «εξηγούσε» στους Ευρωπαίους ότι η πραγματική απειλή που αντιμετώπιζαν δεν προερχόταν από τη Ρωσία, αλλά από «τον εσωτερικό εχθρό». Και πως η μόνη λύση για να σωθεί η Ευρώπη από την «παρακμή» ήταν να την κυβερνήσουν «πατριώτες-ξενοφοβικοί». Και μετά ίσως να καταργηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επίσης, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, υπέστη ταπεινωτική συμπεριφορά στο Οβάλ Γραφείο. Και οι ΗΠΑ απέκοψαν (προσωρινά) το Κίεβο από κρίσιμες πληροφορίες.

Και μέχρι τον Απρίλιο, μέσω των δασμών, ο Ντόναλντ Τραμπ τίναξε στον αέρα το σύστημα ελεύθερου εμπορίου μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης.

Επόμενο στάδιο: διαπραγμάτευση

Αλλά η Ευρώπη, δεν το έβαλε κάτω. Προσπάθησε να διαπραγματευτεί. Άλλωστε στον Ντόναλντ Τραμπ αρέσουν οι συμφωνίες. Και του έκαναν τα χατίρια, για να μη χάσει την αμερικανική υποστήριξη και η Ουκρανία. Αύξησαν τις δαπάνες για την άμυνα. Ο Μαρκ Ρούτε, ο γ.γ. του ΝΑΤΟ τον αποκάλεσε «μπαμπάκα» της συμμαχίας. Η ΕΕ υπέγραψε μια μονομερή εμπορική συμφωνία, συμφωνώντας να πληρώσει δασμούς στις ΗΠΑ, αλλά να μην επιβάλει τους δικούς της. Πολλοί Ευρωπαίοι είδαν σε αυτό συνθηκολόγηση, όχι διαπραγμάτευση.

«Το να είσαι ευτυχισμένος υποτελής [της Αμερικής] είναι ένα πράγμα, το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο»

Η τακτική κατευνασμού αποδείχθηκε αναποτελεσματική. Και έτσι η Ευρώπη έπεσε σε κατάθλιψη. Τα είχε δώσει όλα και δεν πήρε τίποτα. Και όχι μόνον αυτό. Ο Ντόναλντ Τραμπ, αντί να πιέζει τη Ρωσία, απαιτεί υποχωρήσεις από την Ουκρανία. Απείλησε με νέους δασμούς ευρωπαϊκές χώρες με αφορμή την υπόθεση της Γροιλανδίας. Και όλοι ξαφνικά συνειδητοποίησαν ότι οι Γάλλοι είχαν δίκιο. Από τον Σαρλ ντε Γκολ έως τον Εμανουέλ Μακρόν, όλοι οι πρόεδροι της Γαλλίας μιλούσαν για απεξάρτηση από τις ΗΠΑ.

Εμανουέλ Μακρόν / REUTERS/Yves Herman

Δυστυχώς, η προσκύνηση αποδείχθηκε άκαρπη. Εξ ου και η ύφεση όταν η Ευρώπη συνειδητοποίησε ότι είχε ξεπουλήσει τα πάντα, αλλά δεν πήρε τίποτα σε αντάλλαγμα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τους τελευταίους μήνες ο κ. Τραμπ συνέχισε να ασκεί μεγαλύτερη πίεση στην Ουκρανία παρά στον Ρώσο εισβολέα της. Έχει απειλήσει με νέους δασμούς στις χώρες της ΕΕ σε απάντηση στην κατάσταση στη Γροιλανδία – και στη συνέχεια τους απέσυρε. Ίσως το πιο απογοητευτικό για πολλούς Ευρωπαίους ήταν η συνειδητοποίηση ότι οι Γάλλοι είχαν δίκιο εξαρχής. Από τον Charles de Gaulle, οι πρόεδροί τους έχουν καταδικάσει την εξάρτηση από την Αμερική

Ένας μεγάλος αποχαιρετισμός

Αυτήν τη στιγμή, μάλλον η Ευρώπη βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο – αυτό της αποδοχής. Παντού υπάρχει η αίσθηση ότι έχουν ξεπεραστεί τα όρια. Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ το είπε κάπως έτσι: «Το να είσαι ευτυχισμένος υποτελής [της Αμερικής] είναι ένα πράγμα, το να είσαι δυστυχισμένος σκλάβος είναι κάτι άλλο».

Αλλά τώρα πρέπει η Ευρώπη κάτι να κάνει πάνω σε αυτό που συμφωνεί. Ο Economist επισημαίνει ότι η οικοδόμηση «στρατηγικής αυτονομίας» από την Αμερική, θα απαιτήσει χρόνια, αν όχι δεκαετίες, επενδύσεων, κυρίως για να καλυφθούν τα κενά στις στρατιωτικές δυνατότητες. Ένας εμπορικός πόλεμος με την Αμερική εξακολουθεί να φαίνεται πιθανός αργά ή γρήγορα. Και η ΕΕ, που είχε σχεδιάσει το «εμπορικό μπαζούκα» για να εκφοβίσει εχθρούς όπως η Κίνα, ίσως χρειαστεί να χρησιμοποιήσει εναντίον των ΗΠΑ. Τη χώρα που κάποτε η Ευρώπη θεωρούσε φίλη.