Παραμένουν οι στρεβλώσεις στην αγορά πετρελαιοειδών, τονίζει η Επιτροπή Ανταγωνισμού

53

Οι στρεβλώσεις στην αγορά πετρελαιοειδών εξακολουθούν να υφίστανται, με αποτέλεσμα να υπάρχουν δυσμενείς επιπτώσεις για τον καταναλωτή, διαπιστώνει για άλλη μια φορά η Επιτροπή Ανταγωνισμού και ζητά τη λήψη μέτρων.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού αφού επανεξέτασε την ελληνική αγορά πετρελαιοειδών διαπίστωσε ότι υπάρχει υπερβολικός αριθμός πρατηρίων σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας, γεγονός που αποτελεί παράγοντα αύξησης των τιμών, καθώς υπάρχει πρόβλημα βιωσιμότητάς τους. Αρνητικά ως προς τον καθορισμό της τιμής επιδρά, ακόμη, η μεταφορά των καυσίμων με φορτηγά δημοσίας χρήσης, οι όροι των συμβάσεων μεταξύ επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας και πρατηριούχων, το ωράριο λειτουργίας των πρατηρίων και η έλλειψη ταμειακών μηχανών σε αυτά. Ακόμη, εντόπισε έλλειψη ανταγωνισμού και διαφάνειας στην αγορά διύλισης.

Ειδικότερα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού, σε πρόσφατη συνεδρίασή της, αποφάσισε ομόφωνα να κινήσει εκ νέου τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 5 του ν. 703/1977, με σκοπό να αξιολογήσει (σε συνέχεια των μέτρων και προτάσεων που εισηγήθηκε με την υπ αριθμ. 334/V/2007 Απόφασή της) κατά πόσον έχουν αποκατασταθεί οι συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον κλάδο αγοράς και εμπορίας πετρελαιοειδών στην Ελλάδα ή είναι αναγκαίο να τροποποιηθούν τα μέτρα τα οποία έχει λάβει σύμφωνα με την προαναφερθείσα Απόφασή της και να επιβληθούν μέτρα ελαφρύτερα ή βαρύτερα στις τρεις επιμέρους αγορές πετρελαιοειδών (διύλιση, χονδρική εμπορία και λιανική διάθεση)».

Στην Ελλάδα, όπως επαναλαμβάνει η Επιτροπή στη νέα άποψη που διατυπώνει μετά τον επανέλεγχο που έκανε στην αγορά, «λειτουργεί σχετικά μεγάλος αριθμός πρατηρίων σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας. Ο αριθμός των 8.000 πρατηρίων συγκρινόμενος με τους αντίστοιχους αριθμούς σε άλλα κράτη-μέλη, εμφανίζεται υπερβολικός και αποτελεί από μόνος του παράγοντα αύξησης των τιμών σε ορισμένες τουλάχιστον περιοχές, που ο αριθμός των πελατών δεν είναι πάντα αρκετός για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των πρατηρίων.

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να καταφεύγουν συχνά τα πρατήρια υγρών καυσίμων σε υψηλότερες τιμές. Το γεγονός αυτό δεν αποκλείει βέβαια την ύπαρξη εναρμονισμένης πρακτικής ή κατάχρησης συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, κυρίως σε ορισμένες απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας (νησιωτικές και ορεινές περιοχές). Πράγματι, οι συνθήκες ανταγωνισμού που αντιμετωπίζει ένα πρατήριο φαίνεται να επηρεάζονται από τη γειτνίαση με πρατήρια ανταγωνιστικών εταιριών και από τη γεωγραφική περιοχή. Σε γεωγραφικά διακριτές αγορές παρατηρείται σε ορισμένες περιπτώσεις τάση εναρμόνισης των τιμών, χωρίς ωστόσο να τεκμαίρεται άμεσα κάποια ρητή ή σιωπηρή συμφωνία (tacit collusion) μεταξύ των πρατηριούχων, που να αποκλείει την περίπτωση ύπαρξης παράλληλης συμπεριφοράς».

Τονίζεται ακόμα ότι «παρά τη θέσπιση συγκεκριμένων μέτρων συμπεριφοράς προς τους φορείς της αγοράς (εταιρείες διύλισης και χονδρικής εμπορίας) και την εισήγηση προς την αρμόδια πολιτική ηγεσία δέσμης προτάσεων με σκοπό την προώθηση του υγιούς ανταγωνισμού στον εν λόγω κλάδο, καταγράφονται σημαντικές στρεβλώσεις και προβλήματα που δεν είναι συμβατά με τη λειτουργία μιας απελευθερωμένης αγοράς.

Ειδικότερα, τα πιθανά προβλήματα που παρουσιάζονται στην αγορά λόγω της υψηλής συγκέντρωσης στο στάδιο της διύλισης, εντείνονται από το νομικό καθεστώς που αφορά στην τήρηση αποθεμάτων ασφαλείας (90 ημερών) όπως ορίζεται από το ν. 3054/2002. Παρά τις σχετικές τροποποιήσεις σε σχέση με το παλαιότερο καθεστώς και την ολοκλήρωση του δεύτερου μέρους του κανονισμού τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας, φαίνεται να εμφανίζονται σημαντικά προβλήματα, που επιτείνουν την έλλειψη ανταγωνισμού και την εν γένει αδιαφάνεια που χαρακτηρίζει την αγορά της διύλισης.

Η απουσία εφαρμογής ενός γενικού χωροταξικού σχεδιασμού δυσχεραίνει το έντονο πρόβλημα έλλειψης επαρκών αποθηκευτικών χώρων. Η έλλειψη ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδίου, καθώς και η εκτεταμένη γραφειοκρατία για την αδειοδότηση που παρατηρείται σήμερα, εμποδίζουν τη δημιουργία νέων αποθηκευτικών χώρων υγρών καυσίμων. Τα ανωτέρω, δημιουργούν σοβαρά προβλήματα και στρεβλώσεις στην ομαλή και ανταγωνιστική λειτουργία της αγοράς καταγράφοντας αρνητικές συνέπειες στην τόνωση του ανταγωνισμού μέσω των εισαγωγών πετρελαιοειδών».

Ως προς την έλλειψη διαφάνειας στην εν λόγω αγορά, η Επιτροπή τονίζει ότι μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει ανάλυση των επιμέρους στοιχείων κόστους από τις εταιρείς διύλισης (κόστος τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας, κόστος πρώτης ύλης, κόστους αργού), πράγμα που συμβάλλει στη δημιουργία ενός καθεστώτος αβεβαιότητας, το οποίο μεταφέρεται και στα επόμενα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας (χονδρική εμπορία, λιανική πώληση). Ακόμα, τονίζεται ότι στην απουσία διαφάνειας αναφορικά με το ύψος του κόστους τήρησης των αποθεμάτων ασφαλείας και στην έλλειψη ανταγωνισμού μεταξύ των διυλιστηρίων και των εισαγωγέων πετρελαιοειδών, προστίθεται η απουσία ενός ανεξάρτητου (μη κερδοσκοπικού) φορέα τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας στο πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Σχετικά με το ερώτημα κατά πόσο στην αγορά της διύλισης υφίσταται ή όχι πίεση από τον ανταγωνισμό, η Επιτροπή αναφέρει ότι θα πρέπει να διερευνηθεί εάν υπάρχουν ή όχι εκείνες οι ευνοϊκές συνθήκες, οι οποίες επιτρέπουν στους χονδρέμπορους (εταιρείες εμπορίας) να εισάγουν απευθείας έτοιμα πετρελαϊκά προϊόντα σε ανταγωνιστικές τιμές. Από την ανάλυση όμως και των τριών αγορών του κλάδου, φαίνεται ότι δεν υφίστανται οι συνθήκες αυτές έτσι ώστε οι εισαγωγές να καθορίζουν την οριακή τιμή των πετρελαιοειδών και όχι οι τιμές να είναι οδηγούμενες από τις εταιρείες διύλισης (Platt’s +).

Όσον αφορά στην αγορά της χονδρικής εμπορίας, σε αυτήν -όπως αναφέρεται- «καταγράφονται περιορισμοί που συνδέονται με την αδειοδότηση των αποθηκευτικών χώρων (κυρίως γραφειοκρατικές διαδικασίες) και απορρέουν από το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο. Οι περιορισμοί αυτοί ενδέχεται να αποθαρρύνουν την είσοδο τοπικά αλλά και πανελλαδικά σε νέες επιχειρήσεις που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στην εν λόγω αγορά. Επιπρόσθετα, σημαντικό πρόβλημα, στο στάδιο της χονδρεμπορίας είναι η χορήγηση εκπτώσεων από τις εταιρείες, οι οποίες δεν βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια («υποστηρικτικές» εκπτώσεις) και ενδέχεται να επιφέρουν σημαντικά αντι-ανταγωνιστικά αποτελέσματα (διακριτική μεταχείριση σε ενδοσηματικό επίπεδο, καθορισμός τελικών τιμών)».

Ένας από τους παράγοντες που επιδρούν στη διαμόρφωση της τελικής τιμής των πετρελαιοειδών στο στάδιο χονδρικής εμπορίας είναι και το κόστος μεταφοράς. Σημειώνεται ότι η μεταφορά των υγρών καυσίμων με δημόσιας χρήσης βυτιοφόρα αυτοκίνητα (ΔΧΒ) δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά δεδομένου ότι υφίσταται συγκεκριμένο ρυθμιστικό πλαίσιο (αγορανομικές διατάξεις), με καθοριζόμενα από το κράτος κατώτατα κόμιστρα (Υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών). Επίσης, η διακίνηση των υγρών καυσίμων από τις εταιρείες εμπορίας και τους μεταπωλητές μέσω ιδιωτικής χρήσης βυτιοφόρων αυτοκίνητων (ΙΧΒ) δυσχεραίνεται σημαντικά λόγω των περιορισμών που συνδέονται κυρίως με την έκδοση νέων αδειών κυκλοφορίας ΙΧΒ, παρά την πρόσφατη αναθεώρηση της κείμενης νομοθεσίας.

Στην αγορά της λιανικής πώλησης, οι περιορισμοί που ανακύπτoυν και ενδέχεται να οδηγήσουν σε έλλειμμα ανταγωνισμού, συνδέονται αφενός με τους όρους των συμβάσεων που καταρτίζονται μεταξύ των επιχειρήσεων λιανικής εμπορίας και των πρατηριούχων, αφετέρου με την ύπαρξη αντικειμενικών δυσκολιών που δεν ευνοoύν την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι επιχειρήσεις λιανικής εμπορίας που συνεργάζονται αποκλειστικά με κάποια εταιρεία εμπορίας, καταρτίζουν συμβάσεις, οι οποίες εμφανίζονται να περιέχουν όρους που δεσμεύουν σημαντικά τους πρατηριούχους τόσο ως προς τη λειτουργία των πρατηρίων, όσο και ως προς τη διαμόρφωση των τελικών τιμών. Αυτό φαίνεται ότι έχει σαν αποτέλεσμα την εξάρτηση του πρατηριούχου από την αντισυμβαλλόμενη εταιρεία εμπορίας, γεγονός που μακροχρόνια μπορεί να οδηγήσει στην έλλειψη κινητικότητας των πρατηριούχων ως προς την επιλογή των προμηθευτών τους (εταιρείες εμπορίας).

Όσον αφορά στα πρατήρια τα οποία δεν συνεργάζονται αποκλειστικά με κάποια εταιρεία εμπορίας και τα οποία μπορούν να προμηθευτούν καύσιμα από τα διυλιστήρια (ανεξάρτητα πρατήρια), αυτά αντιμετωπίζουν δυσχέρειες ως προς την πρόσβασή τους στα διυλιστήρια. Οι δυσκολίες αυτές συνδέονται κυρίως με το υφιστάμενο σύστημα μεταφοράς των υγρών καυσίμων.

Πιθανές στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό προέρχονται και από το ωράριο λειτουργίας των πρατηρίων, σε συνδυασμό με το καθεστώς της εκ περιτροπής λειτουργίας τους μετά το κανονικό ωράριο, ενώ η έλλειψη ταμειακών μηχανών στα πρατήρια πώλησης υγρών καυσίμων επιτείνει την αδιαφάνεια στη διαμόρφωση της τιμής των καυσίμων στο στάδιο της λιανικής πώλησης.

Τέλος, κατά την Επιτροπή, «το υφιστάμενο προβληματικό καθεστώς που επικρατεί στους αυτοκινητόδρομους συμβάλλει στη δημιουργία στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στην αγορά λιανικής εμπορίας, ενώ η απουσία -λόγω ύπαρξης νομοθετικών περιορισμών- πρατηρίων σε ορισμένες τουλάχιστον υπεραγορές (σούπερ-μάρκετ) αποστερεί την αγορά από ένα αποτελεσματικό παράγοντα πίεσης των τιμών προς τα κάτω».

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ-ΜΠΕ