Egypt: Music Of The Nile From The Desert To The Sea – Κριτική

Μια μουσική περιήγηση στη χώρα του Νείλου, με οδηγό τις πλούσιες -σημερινές και παλιότερες- παραδόσεις της περιοχής. Πρόκειται για ένα διπλό δίσκο που περιλαμβάνει ιδιώματα αντιπροσωπευτικά των στρωμάτων της μακραίωνης αιγυπτιακής ιστορίας αλλά και των κοινωνικών μεταβολών που συντελέστηκαν στη χώρα κατά τον 20ό αιώνα. Τα περισσότερα κομμάτια έχουν ανθολογηθεί από δισκογραφικές εκδόσεις, ενώ περιλαμβάνονται και ιδιαίτερα σημαντικές παλιές ηχογραφήσεις. Ο πρώτος δίσκος περιέχει τα κομμάτια που σχετίζονται με το παρελθόν της Αιγύπτου, ενώ ο δεύτερος μας δίνει μια ιδέα για τη σημερινή μουσική πραγματικότητα της περιοχής.
Η Αίγυπτος υπήρξε το σταυροδρόμι του μεγάλου πολιτισμού των Αράβων και των αφρικανικών πολιτισμών. Ίχνη των τελευταίων εντοπίζονται στις μουσικές των νομάδων, κάποια (λίγα) δείγματα από τις οποίες περιλαμβάνονται στην έκδοση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα τραγούδι που συνοδεύεται από χτυπήματα χεριών, καθώς και ένα όπου ακούγεται μια «σουμσουμία», μια λύρα παρόμοια με αυτές των αρχαίων Ελλήνων. (Στον κυρίως ελλαδικό κορμό ο οργανολογικός αυτός τύπος εξαφανίστηκε στα χρόνια του Βυζαντίου. Έτσι, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τον εντοπίζουμε σε ένα γεωγραφικό χώρο όπου, κάποτε, η επιρροή του ελληνισμού ήταν καταλυτική).
Όπως είναι αναμενόμενο, τον κυριότερο όγκο των ηχογραφήσεων καταλαμβάνουν όσες σχετίζονται με τον αραβικό μουσικό πολιτισμό. Ακούγονται λόγιες συνθέσεις αλλά και τραγούδια. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τον υποψιασμένο ακροατή να παρακολουθήσει τους μετασχηματισμούς από τους οποίους πέρασε το ρεπερτόριο αυτό μέσα στον 20ό αιώνα. Κάποιες ηχογραφήσεις που παραπέμπουν στο παλιό στιλ, περιλαμβάνουν λίγα όργανα: νέι, ούτι, κανονάκι, ρικ (ντέφι). Σημειώνουμε μια ηχογράφηση από δίσκο 78 στροφών, με την εκπληκτική ερμηνεία ενός τραγουδιού.
Κορυφαία προσωπικότητα όμως της μουσικής της Αιγύπτου, αλλά και όλου του αραβικού κόσμου, ήταν η θρυλική Ουμ Καλσούμ. Λέγεται μάλιστα ότι όλοι οι Άραβες συμφωνούν σε δυο πράγματα: στον Αλλάχ και σε αυτήν. Η έκδοση περιέχει ένα τραγούδι της, που προέρχεται από τον κινηματογράφο. Τι όμως είναι αυτό που την ανύψωσε στη σφαίρα του μύθου; Η Ουμ Καλσούμ ήταν εκείνη που γεφύρωσε το παλιό -κλασικό- ρεπερτόριο και τον τρόπο ερμηνείας που σχετιζόταν μαζί του με το μετασχηματισμό της μουσικής που άρχισε να συντελείται ήδη από τη δεκαετία του ’20 και του ’30. Το ζητούμενο τότε ήταν να αυξηθεί ο όγκος της ορχήστρας -κατά τα δυτικά πρότυπα. Έτσι, οι ορχήστρες αποτελούσαν ένα μείγμα από δυτικά συμφωνικά όργανα και παραδοσιακά όργανα της Αιγύπτου. Παράλληλα, περιορίστηκε ο αυτοσχεδιασμός, καθώς καταγράφονταν συστηματικά όλα όσα παίζονταν. Γενικότερα, είχαμε εισαγωγή στοιχείων που δεν συμφωνούσαν πάντα με την έντεχνη παράδοση της χώρας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και την καταλυτική δύναμη του κινηματογράφου και του ραδιοφώνου, που συντέλεσαν αποφασιστικά στο να διαδοθεί η νέα μουσική μαζί με τους ερμηνευτές-σύμβολα.
Στο κλίμα αυτό κινούνται αρκετές από τις ηχογραφήσεις του πρώτου δίσκου. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι σε πολλά σημεία το πρότυπο είναι οι εντυπωσιακές ορχήστρες του Χόλιγουντ αλλά και οι αντίστοιχες του ινδικού κινηματογράφου. Πέρα όμως από τις παλιές αυτές ηχογραφήσεις και τεχνοτροπίες, τα νερά του Νείλου εξακολουθούν να ρέουν. Η σύγχρονη Αίγυπτος αποτελεί τμήμα του σημερινού κόσμου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τη μουσική. Έτσι, στο δεύτερο δίσκο οι ηχογραφήσεις κινούνται σε πολύ μεγάλη γκάμα εκφάνσεων της σημερινής μουσικής. Παρατηρούμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ιδιαίτερα τονισμένο το στοιχείο του ρυθμού, χαρακτηριστικό που συνάδει με τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί σήμερα στη δυτική ποπ μουσική, στην οποία ο ρυθμός κυριαρχεί. Συχνή είναι επίσης η χρήση σύγχρονων ηλεκτρικών οργάνων. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και τα σύγχρονα όργανα σέβονται το παραδοσιακό σύστημα του αραβοπερσικού συγκερασμού (έχει υιοθετηθεί η κατατομή του τόνου σε τέσσερα μέρη). Ως αποτέλεσμα, υπάρχει αυτό το χαρακτηριστικό «ανατολίτικο» άκουσμα που μπορεί να ξενίσει κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τη μουσική αυτή. Αφουγκραστείτε και εσείς τις φωνές του Νείλου και ανακαλύψτε τα χίλια και ένα πρόσωπα των μουσικών της Αιγύπτου. Ένας ολόκληρος κόσμος, παλιός όσο ο Νείλος και περίτεχνος όπως τα υλικά κατάλοιπα των πολιτισμών που πέρασαν από τις όχθες του ιερού ποταμού.