An American Rhapsody

Πρωτότυπος τίτλος: An American Rhapsody

Γενικά στοιχεία: Αμερική/Ουγγαρία, 2001, 106 λεπτά, Dolby Digital/Dolby, 1,85:1

Πρώτη προβολή: 16/11/2001

Σκηνοθεσία: Eva Gardos

Σενάριο: Eva Gardos

Παραγωγή: Colleen Camp, Bonnie Timmermann

Μουσική: Cliff Eidelman

Μοντάζ: Margaret Goodspeed

Φωτογραφία: Elemer Ragalyi

Παίζουν: Nastassja Kinski, Kelly Endresz-Banlaki, Scarlett Johansson, Tony Goldwyn, Mae Whitman, Agi Banfalvy, Zsuzsa Czinkoczi, Balazs Galko, Larisa Oleynik

Διανομή: Σπέντζος

Υπόθεση

Στα σκοτεινά χρόνια της δεκαετίας του ’50 και του σιδηρού παραπετάσματος, μια οικογένεια προσπαθεί να δραπετεύσει από τη σοβιετοκρατούμενη Βουδαπέστη στην ελεύθερη Δύση. Η Μαργκίτ (Nastassja Kinski), ο σύζυγός της, Πέτερ (Tony Goldwyn), και η μεγαλύτερη κόρη τους, Μαρία (Mae Whitman/Larisa Oleynik), καταφέρνουν με πολλές δυσκολίες να ξεφύγουν, όμως αφήνουν πίσω την τρίχρονη Σούζι με τη γιαγιά της (Agi Banfalvy), πιστεύοντας πως θα καταφέρουν σε μικρό χρονικό διάστημα να τη φυγαδεύσουν χωρίς να κινδυνεύσει. Κατευθύνονται αρχικά στη Βιέννη και μετά εγκαθίστανται στο Σαν Φρανσίσκο, όμως στην Ουγγαρία η γιαγιά συλλαμβάνεται και η Σούζι μεγαλώνει κρυμμένη σε ένα αγρόκτημα υπό την προστασία ενός ζευγαριού, της Τέρι (Zsuzsa Czinkoczi) και του Γιάνο (Balazs Galko), που δεν έχουν δικά τους παιδιά.
Καθώς τα χρόνια περνούν, η Σούζαν δένεται όλο και περισσότερο με τους θετούς γονείς της, ενώ η εικόνα των δικών της ξεθωριάζει. Έπειτα από μεγάλο και πολύχρονο αγώνα η Μαργκίτ, καταφεύγοντας στη βοήθεια διεθνών οργανισμών, κατορθώνει να πάρει την πολυπόθητη βίζα για την εξάχρονη πλέον Σούζι (Kelly Endresz-Banlaki). Εκείνη έρχεται στην Αμερική και επιτέλους ενώνεται με τη φυσική της οικογένεια μέσα σε δάκρυα χαράς και συγκίνησης, έως ότου αρχίζει να αποκαλεί τη μητέρα της «κυρία». Η καινούρια ζωή φαίνεται να προκαλεί σύγχυση στη μικρή, πληγές ανοίγουν και αν λόγω της ηλικίας τα αποτελέσματα δεν είναι ορατά, δεν θα συμβεί το ίδιο όταν η Σούζι γίνει 15 χρονών (Scarlett Johansson).

Η ταινία

Η «Αποκάλυψη Τώρα!» έχει την τιμητική της αυτήν την περίοδο, καθώς παρεμβαίνει ακόμη και εκεί όπου φαίνεται πως δεν έχει καμία θέση. Η Eva Gardos δούλεψε στο συνεργείο του αριστουργήματος του Coppola ως βοηθός παραγωγής. Εκεί γνωρίστηκε με τη φίλη και μετέπειτα παραγωγό της, την Colleen Camp. Η Camp, η Μις Μάιος στην «Αποκάλυψη», την προέτρεψε να κάνει τη ζωή της σενάριο και να το σκηνοθετήσει. Είκοσι χρόνια αργότερα σε μια συνάντηση στο σπίτι της Eleanor Coppola, αφηγήθηκε ξαφνικά την ιστορία της και συνειδητοποίησε για πρώτη φορά ότι όντως παρουσίαζε ενδιαφέρον. Οποιαδήποτε συγγένεια με την οικογένεια Coppola σταματά εδώ και ξεκινά πλέον η ραψωδία (περισσότερο με τη μουσική και λιγότερο με την επική της σημασία) της Αμερικής και της οικογένειας Gardos.

Στις πρώτες σκηνές του «An American Rhapsody» βλέπουμε τη δεκαπεντάχρονη Σούζι πάνω στη γέφυρα της Βουδαπέστης και την ακούμε, προφανώς μεγαλύτερη, να αφηγείται: «Ήμουν δεκαπέντε χρονών και η ζωή μου διαλυόταν. Έτσι γύρισα πίσω στην Ουγγαρία απ’ όπου άρχισαν όλα». Μαζί της γυρίζει πίσω και η σκηνοθέτρια στα παιδικά της χρόνια, χρησιμοποιώντας τη συμβατική λύση «ασπρόμαυρο vs έγχρωμο» φιλμ, προκειμένου να δείξει το πέρασμα από τη μελαγχολία του Ανατολικού Μπλοκ στην ελευθερία της Δύσης.

Ωστόσο και το σχόλιο της Gardos/Σούζι και το ότι στη συνέχεια του φλας μπακ η σκηνοθέτρια εστιάζει κυρίως στο πρόσωπο της μητέρας υιοθετώντας τις αγωνίες και την οπτική της, καθιστούν τις εξελίξεις απολύτως προβλέψιμες. Σε κανένα σημείο δεν αμφιβάλλουμε για το ότι η οικογένεια, εύκολα ή δύσκολα, θα ενωθεί τόσο σε γεωγραφικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο. Εκείνο που μένει να δούμε είναι το «πώς».

Το φιλμ χωρίζεται σε δύο μέρη, εκ των οποίων το πρώτο αφορά στην περίοδο της Ουγγαρίας και το δεύτερο στον ερχομό της Σούζι στην Αμερική, ενώ κανένα από τα δύο δεν αναπτύσσεται ικανοποιητικά. Από την περίοδο της Ουγγαρίας παίρνουμε μια νατουραλιστική, ρουστίκ περιγραφή, σχεδόν εξιδανικευμένη. Η Αμερική, από την πλευρά της, παρουσιάζεται ως διαφήμιση εποχής, από εκείνες που βλέπουμε σε λευκώματα. Υπάρχουν υπέροχα αυτοκίνητα, καταπληκτικά σπίτια, άκρως επιτυχημένη αναπαράσταση των ενδυμάτων και των κομμώσεων της δεκαετίας του ’60, αλλά κατά ένα μοιραίο τρόπο όλα παραμένουν άψυχα, προδίδοντας τη σκηνογραφική τους προέλευση.

Την ίδια στιγμή, οι ενδοοικογενειακές συγκρούσεις επικεντρώνονται ανάμεσα στην έφηβη Σούζι και τη μητέρα της, ενώ ο πατέρας και η μεγαλύτερη αδελφή μένουν μονίμως στη σκιά. Ειδικά ο πατέρας οδηγείται στα όρια της ανυπαρξίας, καθώς σε όλο το έργο η μόνη του παρέμβαση είναι μια υπόσχεση που δίνει στην αρχή και την οποία του θυμίζει η κόρη του δέκα τόσα χρόνια αργότερα. Κατά αντίστοιχο τρόπο διαγράφονται οι θετοί γονείς και η γιαγιά της μικρής, ενώ εξαφανίζεται και μια ολόκληρη χώρα, η Ουγγαρία. Έτσι προκύπτουν ερωτήματα και γεννιούνται απορίες: οι γονείς δεν αισθάνονταν την έλλειψη της πατρίδας τους; Δεν τους κόστιζε το πέρασμα από την ομορφιά της Βουδαπέστης στην τυποποίηση του αμερικανικού προαστίου; Δεν εμφανίστηκαν στιγμές αμφιταλάντευσης και κλονισμού; Δεν υπήρχε μια διαφορετική κουλτούρα;

Το «An American Rhapsody» δεν απαντά ούτε επιχειρεί να απαντήσει και κατ’ επέκταση δεν συγκροτεί μια συνεκτική ιστορία, δεν δημιουργεί ολοκληρωμένους χαρακτήρες. Αφήνει μόνο υπόνοιες και θραύσματα βίων, σχηματίζει ένα κατακερματισμένο καμβά, πάνω στον οποίο απεικονίζεται, ανεπαρκώς, η σχέση μιας μητέρας με την κόρη της. Αν κάτι τέτοιο ήταν στις προθέσεις της Gardos (και θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να το υποθέσουμε), η αποτυχία έγκειται στο ότι δεν το εξώθησε στα άκρα, δεν το ενέταξε στο στόρι και κυρίως στη σκηνοθεσία της.

Ενδεχομένως τα πράγματα θα ήταν πολύ καλύτερα, αν άφηνε την «πολιτική» πλευρά των αναμνήσεών της και μιλούσε απλώς για την αδυναμία μιας κόρης να πει στη μητέρα της πως την αγαπά, αν εστίαζε στο ζήτημα της υιοθεσίας, στο αίτημα ενός παιδιού να προσδιορίσει την ταυτότητά του. Αυτός ουσιαστικά είναι ο πυρήνας του έργου της, και είναι σημαντικός. Επίσης σημαντικό είναι ότι αποφεύγει τους συναισθηματισμούς και το μανιπουλάρισμα του κοινού, επιλέγοντας ευφυώς να οδηγήσει τη Σούζι όχι στη μοιρολατρία αλλά στην αντίδραση.
Ωστόσο, το «An American Rhapsody» παραμένει μια ημιτελής, αν και τρυφερή, ταινία, ανολοκλήρωτη, εξαιτίας ίσως του μεγάλου προσωπικού βάρους που κουβαλάει και των υπέρμετρων φιλοδοξιών της Gardos όσον αφορά μια πρώτη σκηνοθετική δουλειά.

Νίκος Μητρογιαννόπουλος

Film Festivals.com – People

Συνέντευξη της Eva Gardos

An American Rhapsody

Ο επίσημος δικτυακός τόπος

Central Europe Review-Hungary: The Wellcome Refugees

Ιστορική προσέγγιση του ζητήματος των Ούγγρων προσφύγων

Nastassia Kinski links

O,τι ακριβώς υπόσχεται, για τους φανατικούς

FilmForce:An Interview With Eva Gardos