9 Αυγούστου: Ημέρα μνήμης για τα θύματα της ατομικής βόμβας

Η ώρα ήταν 10:52 το πρωί της 9ης Αυγούστου 1945, όταν το αμερικανικό βομβαρδιστικό Β-52 έριχνε τη δεύτερη ατομική βόμβα στο Ναγκασάκι της Ιαπωνίας, προκαλώντας τον ακαριαίο θάνατο 73.000 ανθρώπων και σβήνοντας ουσιαστικά την πόλη από το χάρτη. Τρεις ημέρες νωρίτερα, μία άλλη ιαπωνική πόλη, η Χιροσίμα, είχε γνωρίσει τον πυρηνικό όλεθρο. Σήμερα, 56 χρόνια αργότερα, οι Ιάπωνες και όλη η ανθρωπότητα τιμούν τη μνήμη των θυμάτων και ελπίζουν να μην υπάρξει παρόμοια καταστροφή στο μέλλον.

Η ραδιενέργεια ανακαλύφθηκε από τον Ανρί Μπεκερέλ το 1896, και από τους Μαρία και Πιερ Κιουρί δύο χρόνια αργότερα (1898), οπότε ανακάλυψαν το ράδιο και το πολώνιο. Η πυρηνική ενέργεια εμφανίζεται στο προσκήνιο με την ανακάλυψη του φαινομένου της σχάσης του πυρήνα του ατόμου, της θερμοπυρηνικής σχάσης, από τους Χαν και Στράσμαν το 1939. Τρία χρόνια αργότερα, στις 2 Δεκεμβρίου 1942, ο πυρηνικός φυσικός Ενρίκο Φέρμι (Βραβείο Νομπέλ Φυσικής 1938), με την ερευνητική ομάδα του στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, επιτυγχάνει την πρώτη ελεγχόμενη αλυσιδωτή πυρηνική αντίδραση.


Τον επόμενο χρόνο, το 1943, κατασκευάστηκε ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας στον κόσμο, ο αντιδραστήρας γραφίτη (Graphite Reactor), στο Οκ Ριτζ της Πολιτείας Τενεσί (ΗΠΑ). Χρησιμοποιήθηκε ως πυρηνικός σταθμός για τους αντιδραστήρες παραγωγής πλουτωνίου στο Χάνφορντ της Πολιτείας Ουάσινγκτον και παρήγαγε τις πρώτες ποσότητες πλουτωνίου που χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστεί η ατομική βόμβα.


Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (1904-1967), ως διευθυντής του Εθνικού Εργαστηρίου των ΗΠΑ στο Λος Αλαμος, είναι ο δημιουργός της ατομικής βόμβας. Η πρώτη πυρηνική δοκιμή της έγινε στο Τρίνιτι, στην έρημο της Πολιτείας Νιου Μέξικο, στις 16 Ιουλίου 1945. Τρεις εβδομάδες αργότερα, στις 6 Αυγούστου 1945 στις 8.15 το πρωί η βόμβα “πέφτει” στη Χιροσίμα και την ισοπεδώνει. Το “πείραμα” επαναλαμβάνεται τρεις μέρες αργότερα στο Ναγκασάκι. Το γεγονός ότι οι δύο βόμβες ήταν διαφορετικές (η πρώτη, στη Χιροσίμα, ήταν τύπου ουρανίου-235 και η δεύτερη πλουτωνίου-239) αποκαλύπτει ότι η διπλή πυρηνική καταστροφή είχε και πειραματικούς σκοπούς με τη δοκιμή δύο διαφορετικών πυρηνικών όπλων στον άνθρωπο.

Οι επιπτώσεις της ραδιενέργειας


Οι τεκμηριωμένες έρευνες για τις επιπτώσεις της ραδιενέργειας στην ανθρώπινη υγεία στους κατοίκους της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, καθώς και στους εργάτες εξόρυξης και επεξεργασίας του ουρανίου, έχουν αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η ραδιενεργός ακτινοβολία έχει άμεσες επιπτώσεις στο γενετικό υλικό των ζωντανών οργανισμών. Η καταστροφική δράση της ακτινοβολίας στο γενετικό υλικό των ζωντανών οργανισμών έχει μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό και χρησιμοποιείται σήμερα με επιτυχία για την αποστείρωση ιατρικών εργαλείων και νοσοκομειακών αναλωσίμων αλλά και στην ακτινοθεραπεία του καρκίνου.


Οι βλάβες στο γενετικό υλικό αφορούν σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού, με αποτέλεσμα να είναι δυνατό να προσβληθούν όλα τα όργανά του και να εμφανίζονται σε υψηλή συχνότητα όλες οι μορφές καρκίνου. Οι κάτοικοι των περιοχών που επλήγησαν με πυρηνικά όπλα, εμφάνισαν και συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να παρουσιάζουν πολύ μεγάλη αύξηση τόσο των συγγενών ανωμαλιών όσο και των διάφορων μορφών καρκίνου.

Πυρηνικά ατυχήματα


Το ατύχημα του Windscale (Β. Αγγλία)

Τον Οκτώβριο του 1957 ένας από τους δύο αντιδραστήρες του Windscale που χρησιμοποιούσαν φυσικό ουράνιο πήρε φωτιά. Στην ευρύτερη περιοχή καταμετρήθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις ραδιενεργών ισοτόπων κυρίως ιωδίου (I-131) και απαγορεύτηκε η χρήση γάλακτος σε απόσταση 50χμ. από το σταθμό.

Το ατύχημα του Kysthym (Ουράλια Ρωσίας)

Το Σεπτέμβριο του 1957 σε εργοστάσιο διαχωρισμού πλουτωνίου στο Kysthym της περιοχής Chelyabinsk σημειώθηκε χημική έκρηξη, λόγω δυσλειτουργίας του συστήματος ψύξης. Η εκλυθείσα ραδιενέργεια ήταν μεγάλη και το στρόντιο (Sr-90) προκάλεσε σημαντική ρύπανση, εισήλθε στην τροφική αλυσίδα και υπήρξε για μεγάλο διάστημα η κύρια συνιστώσα έκθεσης του γύρω πληθυσμού.

Το ατύχημα της Goiania (Βραζιλία)

Χαρακτηριστικό της έλλειψης μέτρων ασφαλείας αλλά και ενημέρωσης είναι η περίπτωση στην περιοχή Goiania στη Βραζιλία το 1987. Κατά τη διάλυση συσκευής ραδιοθεραπείας με καίσιο (Cs-137), ένας εργάτης βρήκε ένα αντικείμενο που έλαμπε έντονα, την πηγή του καισίου. Το “αντικείμενο” το πήγε στο σπίτι του για να το επιδείξει στην οικογένειά του και σε φίλους, ενώ έδωσε και ένα κομμάτι στον αδελφό του, ο οποίος με τη σειρά του το χάρισε ως παιχνίδι στην κόρη του. Οι δόσεις ραδιενέργειας που λάμβαναν ήταν εξαιρετικά υψηλές και εμφάνισαν συμπτώματα ραδιοπληξίας, όπως ναυτία, εμετούς και εγκαύματα. Η ανιψιά, η γυναίκα του εργάτη και δύο συνάδελφοί του πέθαναν σε διάστημα έξι εβδομάδων, ενώ ραδιενεργός ρύπανση εξαπλώθηκε σε όλη την πόλη.

Three Mile Island (Πενσιλβάνια – ΗΠΑ)

Το ατύχημα στον πυρηνικό αντιδραστήρα του Three Mile Island του ηλεκτρικού σταθμού κοντά στην πόλη Middletown της Πενσιλβάνια συνέβη στις 28 Μαρτίου του 1979, και παρά το γεγονός ότι δεν προκάλεσε θανάτους ή τραυματισμούς, σηματοδότησε μια νέα εποχή στα συστήματα ασφαλείας των πυρηνικών σταθμών. Η ραδιενέργεια που εκλύθηκε ήταν πολύ μικρή, αλλά το γεγονός ότι συνέβησαν μια σειρά ανθρώπινων λαθών και εσφαλμένων χειρισμών οδήγησε τις Αρχές να εστιάσουν την προσοχή τους σε θέματα ασφάλειας και να θεσπιστούν αυστηροί κανόνες λειτουργίας.

Το ατύχημα του Chernobyl (Ουκρανία)

Ο ηλεκτρικός σταθμός του Chernobyl βρίσκεται σε απόσταση περίπου 100χμ. βόρεια του Κιέβου στην Ουκρανία. Ο σταθμός είχε τέσσερις πυρηνικούς αντιδραστήρες χτισμένους κατά ζεύγη. Στις 26 Απριλίου 1986, τοπική ώρα 01:24, από εσφαλμένο χειρισμό κατά τη διάρκεια άσκησης αντιμετώπισης κρίσιμων καταστάσεων, το σύστημα ψύξεως του πυρήνα του αντιδραστήρα υπ. αριθμ.4 τέθηκε εκτός λειτουργίας με αποτέλεσμα ο αντιδραστήρας να εκραγεί και να καταστραφεί ολοκληρωτικά. Ραδιενεργά υλικά κάλυψαν την ευρύτερη περιοχή και το νέφος που δημιουργήθηκε κινήθηκε αρχικά βορειοδυτικά προς τη Σκανδιναβική Χερσόνησο. Μερικές μέρες αργότερα κινήθηκε δυτικά κατά μήκος της Ευρώπης, ενώ ένα υψηλό βαρομετρικό κινούμενο ανατολικά διέσπειρε το νέφος σε όλο την Ευρώπη.

Στην Ελλάδα το νέφος έφτασε στις 28 Απριλίου 1986 και μέσω των βροχών τα διάφορα ραδιενεργά υλικά έπεσαν στο έδαφος και από εκεί πέρασαν στην τροφική αλυσίδα.
Στο ατύχημα 30 άνθρωποι σκοτώθηκαν άμεσα, αλλά ο ακριβής αριθμός των θυμάτων λόγω ασθενειών που οφείλονται στη ραδιενέργεια δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί. Σήμερα παρά την οριστική διακοπή της λειτουργίας του εργοστασίου ο εφιάλτης
της πυρηνικής καταστροφής εξακολουθεί να δημιουργεί προβλήματα.

Οι πυρηνικές δοκιμές στις ατόλες Mururoa και Faugataufa (Γαλλική Πολυνησία, Ν. Ειρηνικός)

Από το 1966 έως και το 1996 (τελευταία στις 27 Ιανουαρίου 1996), η Γαλλία πραγματοποίησε 193 πυρηνικές δοκιμές στο υπέδαφος και την ατμόσφαιρα των ατολών (κοραλιογενή νησιά στο κέντρο των οποίων έχει σχηματιστεί λιμνοθάλασσα) Mururoa και Faugatuafa. Σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΙΑEΑ), η ραδιενεργός ρύπανση της περιοχής είναι σημαντική όσον αφορά στα ισότοπα καισίου και στροντίου, αλλά δεν υπάρχουν υψηλές συγκεντρώσεις στις επισκέψιμες περιοχές
των νησιών.

Το ατύχημα στην Tokaimura (Ιαπωνία)

Το χειρότερο πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία της Ιαπωνίας συνέβη στις 10 Σεπτεμβρίου του 1999 σε μονάδα στην περιοχή Tokaimura, που απέχει 140χμ. από το Τόκιο. Κάποιοι εργαζόμενοι αγνόησαν τους κανονισμούς ασφαλείας, με αποτέλεσμα να σημειωθεί διαρροή ραδιενέργειας. Δύο εργάτες βρήκαν το θάνατο, άλλα 439 άτομα εκτέθηκαν στην ακτινοβολία, ενώ τα επίπεδα ραδιενέργειας στην περιοχή ήταν 15.000 φορές υψηλότερα από τα προβλεπόμενα όρια ασφαλείας για τους ανθρώπους.

Αντί επιλόγου…


Ο δρ Τανάκα, φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Χιροσίμα το 1945 και πρόεδρός του 50 χρόνια αργότερα, έζησε τη μέρα του βομβαρδισμού και μεταφέρει την εμπειρία του:
“Για πολλά χρόνια δεν μιλούσα για εκείνη την ημέρα. Ήταν προσωπική μου εμπειρία και δεν ήθελα να τη μοιραστώ με άλλους. Αλλά τώρα πιστεύω ότι πρέπει να καταγράψουμε τις εμπειρίες μας για το μέλλον. Οι μελλοντικές γενιές χρειάζονται ακριβείς πληροφορίες για να εμποδίσουν παρόμοια λάθη. Πιστεύω ότι κάτι τέτοιο δεν θα επαναληφθεί στο μέλλον, αλλά πρέπει να καταγραφεί ως μέρος της ανθρώπινης ιστορίας. Η ανθρωπότητα δεν θα έπρεπε να έχει πυρηνικά όπλα και αυτό είναι κάτι που όλοι μας πρέπει να καταλάβουμε”.

health.in.gr