Γιώργος Μπαρτζώκας, η φαντασία στην εξουσία

Αν ήταν κλασικός συνθέτης, θα ήταν ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Αν ήταν συγγραφέας, θα ήταν πιθανώς ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ ή ο Τζέιμς Τζόις. Αν ήταν… κανονικός σκακιστής, θα ήταν σίγουρα ο Μπόμπι Φίσερ. Όλοι πρωτοπόροι του είδους τους. Όχι αναγκαστικά οι πιο… πετυχημένοι αλλά αυτοί που άλλαξαν τη ροή της Ιστορίας -καθένας στο κομμάτι του. Ευτυχώς για όλους τους φυσιολογικούς που ασχολούνται με το ελληνικό μπάσκετ, είναι ο εαυτός του. Είναι ο Γιώργος Μπαρτζώκας και είναι ο πιο επιδραστικός σύγχρονος Ευρωπαίος προπονητής -αυτό δείχνουν τα αποτελέσματα και η διάρκειά του.

Είναι ένας τύπος που ζει για να κυνηγά την τελειότητα αλλά ταυτόχρονα -όπως οι Θιβετιανοί μοναχοί- γνωρίζει ότι ούτε θα την πετύχει ποτέ, αλλά ούτε και ότι χρειάζεται καν να το κάνει. Γιατί εκεί ακριβώς βρίσκεται και η ουσία: στο ταξίδι και όχι τον προορισμό. Στην μέθοδο και όχι το αποτέλεσμα. Αυτό, όπως διδάσκουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια ήδη οι κορυφαίοι προπονητές ποδοσφαίρου, έρχεται μονάχα ως φυσική συνέχεια της μεθόδου.

Οι ιδέες του Γιώργου Μπαρτζώκα για τη ζωή, για το μπάσκετ, είναι ιδέες που αξίζει κάποιος να τις ακολουθήσει πιστά. Μέχρι τέλους -και αυτό δεν είναι ένα… πιασάρικο λογοπαίγνιο. Όπως ο πατέρας του, Ανδρέας -ένα σύμβολο της Αριστεράς- έζησε και πέθανε χωρίς να τις προδώσει ποτέ, έτσι και ο Γιώργος τόσο έξω, όσο εν προκειμένω και στο κομμάτι που αφορά το κοινό, δηλαδή μέσα στα γήπεδα, θα «ζει» και θα «πεθαίνει» ακολουθώντας τη φιλοσοφία του. Αυτή που μπλέκει αρμονικά τους κανόνες και τα «πρέπει», με τη δημιουργικότητα και την ελευθερία της έκφρασης.

Ο «Μπαρτζωκισμός» ζει και βασιλεύει

Αυτή η φιλοσοφία που διέπει την καθημερινότητα του προπονητή του Ολυμπιακού και κατ’ επέκταση τις ομάδες του, έχει πάρει και το δικό του όνομα. Άτυπα, αλλά εντελώς ουσιαστικά: ο «Μπαρτζωκισμός», είναι αυτός που οδηγεί την ομάδα μπάσκετ του συλλόγου εδώ και πολλά χρόνια. Με τα καλά του και τα κακά του. Γιατί υπάρχουν προφανώς πολλά και από τα δύο. Ωστόσο, η ουσία παραμένει. Ο Γιώργος Μπαρτζώκας, αρέσει δεν αρέσει, συμφωνείς ή δεν συμφωνείς μαζί του, είναι αυθεντικός.

Είναι ένας ένας πανέξυπνος άνθρωπος, ένας πανέξυπνος προπονητής, όμως ταυτόχρονα δεν είναι και ο πιο «επικοινωνιακός» τύπος. Είναι αθυρόστομος, μπορεί γενικώς να ξεφύγει. Είναι και φουλ εκφραστικός και… παραστατικός. Όταν μιλάει δε, σπάνια βάζει φίλτρα στον εαυτό του. Λέει απλώς αυτό που σκέφτεται, αυτό που αισθάνεται. Όταν αντιδρά σε κάτι που τον ενοχλεί ή τον προκαλεί, αντιδρά με τους σφυγμούς στο 150, χωρίς να υπολογίζει τι πρέπει να πει ή πότε. Γι’ αυτό και δημιουργεί… τίτλους. Ένα «Ακούς βαζέλα», αντί εκείνη τη στιγμή να κάνει το λογικό, να πει ένα «ευχαριστούμε πολύ για το σχόλιο σας» και να αφήσει τον απέναντι στην ανυπαρξία του.

Σε πιο μπασκετικό επίπεδο, προφανώς και έχει… κολλήματα. Πράγματα που ακόμη και όταν αποδεδειγμένα δεν αποδίδουν πάντα, αρνείται να τα αλλάξει. Γιατί αυτό πιστεύει, γιατί έτσι έχει μάθει. Για παράδειγμα, όσο και να… χτυπιέσαι από την τηλεόραση ή όσο και να ουρλιάζεις πίσω από τον πάγκο του, δεν θα τον δεις να παίρνει ποτέ τάιμ άουτ μετά από 2-3 μόλις συνεχόμενες κακές φάσεις της ομάδας του. Αντίστοιχα όμως, θα τον δεις να χρησιμοποιεί στο τελευταίο πεντάλεπτο του τελικού της Ευρωλίγκας, στο κρισιμότερο σημείο της σεζόν δηλαδή, μια πεντάδα που δεν έχει ξαναπαίξει ποτέ μαζί όλη την υπόλοιπη χρονιά: Γουόκαπ, Φουρνιέ, Βεζένκοφ, Πίτερς, Τζόουνς.

Το γεγονός ότι ο χαρακτήρας του είναι αυτός που είναι και το γεγονός ότι… τυγχάνει να είναι και προπονητής -και οπαδός- του Ολυμπιακού, είναι οι λόγοι για τους οποίους συχνά στοχοποιείται. Είναι όμως ταυτόχρονα και ο λόγος που ο κόσμος των «ερυθρόλευκων» τον αγαπάει μέχρι το μεδούλι. Αυτό, συν τη μικρή λεπτομέρεια ότι η ομάδα του παίζει σταθερά το καλύτερο μπάσκετ στην Ευρώπη!

Αντιφάσεις, αναρχία, σύνολο και μονάδα: Το όμορφο… χάος του Μπαρτζώκα

Το μπάσκετ του Γιώργου Μπαρτζώκα δεν μιλάει απλά μόνο του, αλλά φωνάζει. Ένα μπάσκετ που αποθεώνεται καθολικά την μπασκετική ήπειρο. Με τον Ολυμπιακό, έχει πια συνεχόμενες πρωτιές στην κανονική διάρκεια -τρεις στα τελευταία τέσσερα χρόνια- και πέντε σερί Final-4. Με παίκτες που στα δικά του χέρια έγιναν ηγέτες και πρωταγωνιστές. Το μπάσκετ του Γιώργου Μπαρτζώκα και του Ολυμπιακού ζει εκεί όπου η στατιστική υπεροχή συναντά αυτό που στην ποδοσφαιρική Βραζιλία λένε «jogo bonito» – το όμορφο παιχνίδι. Μπάσκετ πανέμορφο και ταυτόχρονα αποτελεσματικό.

Άλλωστε μια βασική αρχή της φιλοσοφίας του Μπαρτζώκα, τόσο για τη ζωή -αριστερός γαρ- όσο και για το μπάσκετ, είναι αυτή που δημιουργεί όλα όσα ακολουθούν εντός των τεσσάρων γραμμών: η μονάδα παίρνει δύναμη από το σύνολο και όχι το αντίθετο. Στο μπάσκετ Μπαρτζώκα, όσο πολύπλοκο, όσο χαρτογραφημένο και αν είναι ένα σύστημα, ένα play, κάπου εκεί μέσα υπάρχει πάντα μια επιλογή για τον παίκτη. Και μια δυνατότητα να αξιοποιήσει την ευφυΐα και το ταλέντο του.

Είναι η σχολή της επιθετικής ελευθερίας, της επιλογής του να αφήνεις τους παίκτες να ξεδιπλώνουν το ταλέντο τους, τις προσωπικότητές τους και όλα τα πλεονεκτήματά τους. Ανάμεσα στις κατά καιρούς σχεδόν φιλοσοφικές ποδοσφαιρικές θεωρίες που ο Πεπ Γκουαρδιόλα έχει προσφέρει δωρεάν στο λαοφιλέστερο σπορ είναι ότι «η άμυνα είναι δική μου δουλειά, η επίθεση δουλειά της διοίκησης» και «η δική μου δουλειά εξαντλείται στα 2/3 του γηπέδου σε άμυνα και μεσαία γραμμή ώστε να φτάσει η μπάλα κοντά στην αντίπαλη περιοχή, το τελευταίο τρίτο είναι δουλειά των παικτών μου».

Κάτι τέτοιο, ισχύει και για το μπάσκετ του Ολυμπιακού εδώ και πολλά χρόνια. Οι αδερφοί Αγγελόπουλοι φροντίζουν να γεμίζουν το ρόστερ με παιχταράδες και ο Γιώργος Μπαρτζώκας είναι αυτός που φροντίζει η μπάλα να φτάσει στα χέρια αυτού που πρέπει, όταν πρέπει. Είτε είναι ο Σλούκας, το 2024, είτε είναι ο Βεζένκοφ το 2025, είτε είναι ο Φουρνιέ το 2026, το σύνολο θα φροντίσει η μονάδα να έχει την ευκαιρία της.

Ο Ολυμπιακός είναι μια ομάδα που προφανώς ακολουθεί πιστά όλες τις βασικές αρχές του σπορ. Η τακτική θεωρία είναι εκεί, όμως τα… προκάτ και πατενταρισμένα plays, ολοκληρώνονται μέσω της ατομικότητας. Η ομάδα φροντίζει ώστε οι παίκτες να έχουν τη δυνατότητα να βγάλουν το ταλέντο και τον χαρακτήρα τους. Αυτό, σε συνδυασμό με τη σταθερή διδαχή της ομαδικότητας, είναι που συνεχίζει αυτή την… τρέλα του μπασκετικού Ολυμπιακού, την αντίφαση και την τακτική αναρχία που τον διέπει. Όλοι παίζουν για έναν, αλλά καθένας παίζει για όλους. Το δε… φινάλε της επίθεσης, συνήθως ζει μονάχα στο μυαλό του εκάστοτε δημιουργού ή εκτελεστή. Οι παίκτες πάντα έχουν περισσότερες από μία επιλογές.

Έρωτας και… σύμφωνο συμβίωσης

Αυτό το concept, αυτή η ιδέα στο πώς να προσεγγίζει τακτικά ένα τόσο πολύπλοκο σπορ χωρίς να φιμώνει και να ευνουχίζει δημιουργικά τους πραγματικούς πρωταγωνιστές, τους αθλητές, είναι που έχει κάνει όλη τη μπασκετική Ευρώπη να ερωτευθεί αυτόν τον Ολυμπιακό. Όμως όπως και στον αληθινό έρωτα, τίποτα δεν είναι εγγυημένο και τίποτα δεν κρατά για πάντα. Και εκεί βρίσκεται το… υπόλοιπο «ζουμί» του μπασκετικού «Μπαρτζωκισμού».

Γιατί την ίδια ώρα που η ομάδα του παίζει το πιο όμορφο και πολλές φορές το πιο αποτελεσματικό μπάσκετ, συμβόλαιο με τη νίκη σε τουρνουά δυο 40λεπτων όπως είναι τα Final-4, δεν είχε ποτέ, κανείς. Και παρότι στον Ολυμπιακό των αρκετών τελευταίων ετών, σίγουρα δεν έλειψαν οι τίτλοι, τα πρωταθλήματα τα Κύπελλα και τα απίθανα σερί επί του Παναθηναϊκού, στη συνείδηση του κόσμου όλα αυτά δεν ήταν αρκετά… Και δεν ήταν αρκετά, επειδή ο Ολυμπιακός δεν έπαιρνε… κάθε χρόνο την Ευρωλίγκα!

Αυτή η σύγχρονη υπερομάδα που μνημονεύεται σε όλο τον μπασκετικό κόσμο ως παράδειγμα σωστού και όμορφου μπάσκετ, έφτασε στο σημείο να μην είναι… αρκετά καλή, επειδή ο Σέρχιο Γιουλ -ένας από τους κορυφαίους γκαρντ στην ιστορία του ευρωπαϊκού μπασκετ- έβαλε το καλάθι της ζωής του απέναντι σε έναν τύπο 2.20.

Όμως είπαμε: το αποτέλεσμα για τον Γιώργο Μπαρτζώκα δεν είναι ποτέ το φινάλε. Σαν γκραν μαιτρ του σκακιού, το φινάλε είναι απλά ένα ακόμη στοιχείο του παιχνιδιού. Ένα σουτ του Μίτσιτς, ένα σουτ του Γιουλ, μια κακή βραδιά με τη Ρεάλ ή τη Μονακό, στο μυαλό του 60χρονου προπονητή δεν είναι «αποτελέσματα». Είναι βήματα σε μια συνεχιζόμενη -μια αέναη- διαδικασία. Ο «Μπαρτζωκισμός» δεν καθορίζεται από ένα σουτ ή ένα αποτέλεσμα. Αντιθέτως, καθορίζεται από αυτή τη διαρκή αύρα που απορρέει από την ομάδα, από τη συλλογική συνείδηση που δημιουργεί σε φίλους και εχθρούς, όταν την παρακολουθούν. Τα αποτελέσματα, ήττες ή νίκες, θα είναι πάντα εκεί, ως μέρος της διαδικασίας. Και όποιος ακολουθεί, παρακολουθεί ή υποστηρίζει αυτή την ομάδα, πρέπει να συμβιβαστεί με αυτό το… σύμφωνο συμβίωσης μαζί της.

Η φαντασία στην εξουσία και το φινάλε του Ρέκβιεμ

Τον Μάιο και τον Ιούνιο του ’68, ο Γιώργος Μπαρτζώκας ήταν μόλις 3 χρονών και δεν θα μπορούσε να έχει μνήμες των γεγονότων που άλλαξαν πρακτικά τον δυτικό κόσμο σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Ωστόσο, το σύνθημα των Γάλλων φοιτητών «η φαντασία στην εξουσία», θα μπορούσε να είναι αυτό το ένα μότο της ζωής του. Η μία φράση που θα μπορούσε να περιγράφει όλη του την ύπαρξη. Σε μπασκετικό επίπεδο, ο Ολυμπιακός του Μπαρτζώκα είναι μια καλοδουλεμένη, καλολαδωμένη μηχανή μπάσκετ, όμως η φαντασία και η δημιουργικότητα παραμένουν τα κυρίαρχα συστατικά της, σε σημείο πλήρους αντίφασης -όπως αντιφατικό είναι άλλωστε και το ίδιο το σύνθημα. Πως η φαντασία μπορεί να εξουσιάσει;

Σχεδόν 60 χρόνια μετά, ο Γιώργος Μπαρτζώκας συνεχίζει τη δική του προπονητική επανάσταση. Σε μια εποχή που δεν υπάρχουν μυστικά και όλοι έχουν πρόσβαση στη γνώση, στη θεωρία, στην τεχνολογία και εν τέλει σε όσο χρήμα χρειάζονται για να νικήσουν, αυτός έχει δημιουργήσει μια ομάδα η οποία δεν στηρίζεται πάνω σε καμία γνωστή πατέντα. Η δική του τεχνογνωσία δεν αφορά σε playbooks, σε μεθόδους προπόνησης, σε καλοδουλεμένα συστήματα που δημιουργούν ομάδες και παίκτες-ρομπότ.

Στον κόσμο του Μπαρτζώκα, πρωταγωνιστής είναι ο άνθρωπος, ο οποίος αντλεί τη δύναμή του από τη λειτουργία του συνόλου και τις αρχές που το διέπουν. Η δε μπασκετική τακτική -η όποια τακτική του Μπαρτζώκα- ολοκληρώνεται μονάχα μέσω της δημιουργικότητας, της ελευθερίας της «έκφρασης» και του ταλέντου. Σαν μια μελωδία που ολοκληρώνεται και αφήνει στο αυτί το αίσθημα του κλεισίματος, μονάχα όταν παιχτεί και η τελευταία της νότα. Και ο φετινός Ολυμπιακός, δεν ήταν μια απλή μελωδία. Ήταν η «Lacrimosa». Η κορύφωση ενός ονειρικού Ρέκβιεμ, το τέλειο φινάλε, μιας τέλειας μπασκετικής συμφωνίας.

Κρεσέντο σε ερυθρόλευκο χρώμα

Η Μουσική έχει χρώμα. Οι «χρωματισμοί», είναι αυτοί που διαμορφώνουν και ολοκληρώνουν μια σύνθεση και που της δίνουν τη χροιά, τον χαρακτήρα της. Το δημιούργημα του Γιώργου Μπαρτζώκα, αυτή η μπασκετική συμφωνία σε ερυθρόλευκο χρώμα, μόλις ολοκλήρωσε -αν όχι την πιο κυρίαρχη- μια από τις πιο κυρίαρχες σεζόν όλων των εποχών στο ευρωπαϊκό μπάσκετ. Ακόμη και στο φινάλε, το έκανε έχοντας πάρει από όλους κάτι. Είτε είναι ο άχαστος Πίτερς ή τα ριμπάουντ του Μιλουτίνοφ στον ημιτελικό, είτε η ενέργεια του ΜακΚίσικ που ξύπνησε την υπόλοιπη ομάδα, είτε η κυριαρχική παρουσία του Φουρνιέ στον τελικό, τα διάφορα «χρώματα» έδωσαν στη σύνθεση ό,τι της χρειαζόταν για να ολοκληρωθεί.

Και το αποτέλεσμα ήταν μοναδικό. Ο Ολυμπιακός τελειώνει τη σεζόν με πρώτη θέση στη regular season και πρωτιές στις περισσότερες στατιστικές κατηγορίες που έχουν σημασία. MVP της κανονικής διάρκειας ο Σάσα Βεζένκοφ. Κούπα στο Final Four και MVP ο Εβάν Φουρνιέ. Παραδοχή όλων των αντιπάλων ότι είναι με διαφορά η καλύτερη ομάδα, που παίζει το πιο όμορφο μπάσκετ. Με μια πενταετία στην οποία έχει πια να επιδείξει: 1 τρόπαιο Ευρωλίγκας, 2 τελικούς, 5 Final Four, 3 πρωτιές στη regular season, 2 MVP σεζόν (2023, 2026) και 2 βραβεία Προπονητή της Χρονιάς (2022, 2023).

Το κρεσέντο, ολοκληρώθηκε με τον Ολυμπιακό να πηγαίνει στο Final Four ίσως για για πρώτη φορά σε τέτοιο βαθμό στην ιστορία του, ως το απόλυτο φαβορί για το τρόπαιο. Και το κατέκτησε μέσα στο «σπίτι» του μεγάλου του αντιπάλου, σπάζοντας όλες τις κατάρες και ξορκίζοντας όλους τους προσωπικούς και ομαδικούς δαίμονές του.

Και αν η ομάδα του 2013 ήταν… ομάδα Ίβκοβιτς, τώρα κανείς δεν μπορεί να στερήσει το παραμικρό από τον Γιώργο Μπαρτζώκα. Όλα όσα ζούσαν στη φαντασία του, τώρα είναι όντως στην εξουσία.