Γεώργιος Μυλωνάς: «Ε, εμείς είμαστε Έλληνες…»

[…]

Μια άλλη φορά αυτός ο ίδιος ο Ολντφάδερ (σ.σ. κοσμήτορας Σχολής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Ιλινόι των ΗΠΑ) μου ζήτησε να κάνω μαθήματα Αρχιτεκτονικής. Ήταν σαν μια εισαγωγή στην Ιστορία της Τέχνης. Ήταν τότε μια θεωρία ότι τα αρχαία κτίρια, πριν από τους Ρωμαίους, δεν ήταν «λειτουργικά». Εγώ τους έκανα τη μεταβατική περίοδο από την Ελληνιστική στη Ρωμαϊκή Εποχή. Ήμουν πολύ εναντίον αυτής της θεωρίας. Τους έλεγα, λοιπόν, ότι η βασιλική εκκλησία έχει αυτό το σχήμα ακριβώς επειδή εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο τις ανάγκες της Λειτουργίας — και αν δεν υπήρχε ήδη το σχήμα, θα είχε εφευρεθεί τότε. Τα βαπτιστήρια πάλι, έτσι στρογγυλά που ήταν, εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της Βαπτίσεως, με την κολυμπήθρα στη μέση και τον αγιασμό.

Μα από τους φοιτητές μου —εφτά ήταν, μεταπτυχιακά έκαναν— κανένας δεν ήταν χριστιανός ορθόδοξος, ούτε καν καθολικός. Οι περισσότεροι ήταν λουθηρανοί. Άκουσα, λοιπόν, έναν να ρωτάει: «Αγιασμός;»

Δεν ήξεραν τι είναι ο αγιασμός. Κάποιος είπε ότι ήταν νερό που το έφερναν από τον Ιορδάνη. Κάθισα λοιπόν και τους εξηγούσα τι είναι ο αγιασμός, και σε κάποια στιγμή, για να τους δώσω ένα παράδειγμα, τους λέω: «Οι δίδυμές μου βαφτίστηκαν στη Σαμπάνια (σ.σ. η Champaign, πόλη της πολιτείας του Ιλινόι). Γέλια τα παιδιά, τους φάνηκε πολύ αστείο πώς βαφτίσαμε τα παιδιά μας μέσα στη σαμπάνια, εκεί που τους έλεγα τόσα και τόσα για το πώς γίνεται το νερό αγιασμός.

Εκείνη τη χρονιά η Λέλα ήταν με τα παιδιά στην Ελλάδα και μείνανε και τον χειμώνα. Είχα πάει λοιπόν ένα μεσημέρι στην καφετερία και έρχεται εκεί ένας φοιτητής και μου λέει: «Έχουμε το βράδυ ένα τραπέζι και θα θέλαμε να μας κάνετε την ευχαρίστηση να έρθετε και εσείς». Πήγα λοιπόν εκεί που ήταν το τραπέζι και είδα πως είχαν καλεσμένο και τον καθηγητή της Γερμανικής Φιλολογίας και τον καθηγητή […], έναν από τον Νότο που ήταν μελίρρυτος — αφού πήγαινα καμιά φορά να τον ακούσω έτσι, επειδή μεταχειριζόταν τόσο ωραίες λέξεις. Ο καθηγητής της Γερμανικής Φιλολογίας ήταν ένας Γερμανός, χιτλερικός, που όλο για τον Χίτλερ μάς έλεγε. Τέλος, φάγαμε ωραία, και όταν τελειώσαμε, σηκώνεται ο πρόεδρος αυτής της συντροφιάς και λέει: «Ελπίζω ότι φάγατε καλά και ότι σας περιποιηθήκαμε όπως σας αξίζει, αλλά δεν σας καλέσαμε μόνο γι’ αυτό. Εσείς οι τρεις έχετε τη φήμη ότι είστε οι πιο ευφραδείς καθηγητές. Αυτό πρέπει απόψε να το αποδείξετε. Θα μας μιλήσετε ο καθένας 15 λεπτά, στα ξαφνικά, για ένα θέμα που δεν θα το ξέρετε. Θα έρχεστε στο βήμα, θα σας συστήνουμε και μετά θα σας δίνουν ένα χαρτάκι με το θέμα σας. Θα αρχίσουμε από τον […], που είναι ο αρχαιότερος». Αυτού του έδωσαν ως θέμα «Πώς να λες ωραία λόγια χωρίς νόημα». Μετά του Γερμανού «Χίτλερ: διάβολος ή ήρωας;» Δαγκάθηκε αλλά οπωσδήποτε μίλησε. Μετά σε μένα δώσανε «Σαμπάνια ή αγιασμός;» (σ.σ. Champagne or holy water?)

[…]

Μια άλλη φορά τούς είχα δώσει να γράψουν ένα διαγώνισμα, την περιγραφή του ανακτόρου των Μυκηνών. Αυτοί νόμιζαν ότι εγώ δεν τα διαβάζω τα γραπτά τους, όλες αυτές τις σελίδες — αλλά εγώ ο κακομοίρης πρωτάρης ήμουνα, τα διάβαζα όλα από την αρχή ως το τέλος. Αργότερα, βέβαια, δεν τα διάβαζα. Οπωσδήποτε όταν τους έδινα τα γραπτά τους πίσω, τους έκανα και ένα μικρό σχόλιο για τον καθέναν τους. Ένας λοιπόν, στη δεύτερη ή τρίτη σελίδα, ανάμεσα στις περιγραφές «έχει μήκος τόσων σταδίων και πλάτος… και ύψος τόσων…», έγραψε: «Σε πάω στοίχημα $5 πως δεν θα διαβάσεις ως εδώ».

Όταν τους σχολίαζα τα γραπτά, εκείνος περίμενε μήπως πω τίποτα, και όσο δεν έλεγα τόσο κοίταζε γύρω του σαν να ’λεγε «Είδατε; Δεν τα διαβάζει!» και καμάρωνε και έγνεφε δεξιά-αριστερά. Όταν τους μοίρασα πίσω τα γραπτά όλα, γύρισε γρήγορα σ’ εκείνη τη σελίδα να δει. Εγώ είχα γράψει από πάνω με κόκκινο μελάνι «Σε κέρδισα!» Ωχ! Σήκωσε ψηλά τα χέρια του, καθώς το διάβαζε φωναχτά. Μετά ήρθε και ήθελε να μου δώσει τα $5. «Όχι», του λέω, «εσύ το έκανες αυτό για να διασκεδάσει η τάξη. Τώρα λοιπόν να μας πάρεις όλους εδώ απέναντι που έχει ένα καλό ντράγκστορ και να μας φιλέψεις το πεντοδόλαρο και ό,τι άλλο ξοδέψουμε». Πήγαμε λοιπόν και περάσαμε πολύ καλά.

[…]

Στο κάμπους μέσα ήταν και τα σπίτια των φρατέρνιτις και σορόριτις (σ.σ. ανδρικές και γυναικείες σπουδαστικές αδελφότητες), πολυτελέστατα σπίτια, μεγάλα. Οργάνωναν συχνά χορούς και ο κανονισμός του Πανεπιστημίου έλεγε ότι πρέπει να παρίσταται στο χορό ένα ζεύγος γονέων —κανενός φοιτητού που να μένει εκεί κοντά— και ένας καθηγητής, παντρεμένος. Με κάλεσαν λίγο αφού είχα πάει εκεί και εμένα — είχε ακουστεί πως ήρθε ένας καθηγητής Έλληνας, δεν είχαν ξαναδεί Έλληνα καθηγητή. Είχε κι άλλους Έλληνες στο Ιλινόι, αλλά ήταν όλοι από χωριά. […] Με κάλεσαν γιατί ήμουν νέος, παντρεμένος, και ήμουν και Έλληνας που δεν είχαν ξαναδεί.

Πήγαμε με τη Λέλα σ’ αυτό το ωραίο σπίτι και μας έδειξαν στην άκρια της αίθουσας του χορού — εκεί ήταν ένας καναπές και μπροστά ένα τραπεζάκι με γλυκά και κρασί.

«Αυτό τι είναι;» τους λέω.

«Ε, για να καθίσετε εσείς».

«Εγώ; Να καθίσω εκεί δα όλο το βράδυ παρέα με τους δυο γέρους, το ζευγάρι των γονέων! Μπα, εγώ μήπως δεν χορεύω;»

«Ε, με τη γυναίκα σας».

«Με τη γυναίκα μου χορεύω στο σπίτι. Όχι, δεν κάθομαι εδώ εγώ. Να είναι τόσα όμορφα κορίτσια και να μην χορέψω;»

Και παίρνω μια και χορεύουμε. Ε, ενθουσιάστηκαν, και από εκεί κι έπειτα έρχονταν οι κοπέλες και με σήκωναν, έρχονταν τα αγόρια και έπαιρναν τη Λέλα. Τόσο που σοκαρίστηκε ο εκπρόσωπος του προέδρου — ο ίδιος δεν μπορούσε να έρχεται και έστελνε αντιπρόσωπο.

Με φώναξε την επομένη ο πρόεδρος και μου έκανε την παρατήρηση πως χόρεψα με τις φοιτήτριες, αφού το απαγορεύει ο κανονισμός.

«Δεν διάβασα τέτοιο πράγμα στον κανονισμό. Χίλιους κανονισμούς έχει το Πανεπιστήμιο, δηλαδή είναι καμωμένοι για να τους παραβαίνουμε — αν θέλαμε να τους κρατάμε, θα είχαμε λιγότερους. Εξάλλου, δεν το γράφει πουθενά».

«Μα είναι παράδοση» μου λέει.

«Ε, εμείς είμαστε Έλληνες, δεν έχουμε τέτοια παράδοση».

Από εκεί και έπειτα, όλο μας καλούσαν σ’ αυτούς τους χορούς — περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο ζευγάρι εμάς καλούσαν.

Ωραία χρόνια ζήσαμε!

*Αποσπάσματα από κείμενο που έφερε τον τίτλο «Στιγμές του βίου του Γεωργίου Μυλωνά» και είχε συμπεριληφθεί σε ανάτυπο (από τον Μέντορα, τεύχος 105, Οκτώβριος 2013) τής Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας υπό τον τίτλο «Γεώργιος Εμμ. Μυλωνάς – Βίος και έργο, 1898-1988».

Η καταγραφή της ανωτέρω διήγησης του Γεωργίου Μυλωνά, για τον πρώτο καιρό της εγκατάστασής του στις ΗΠΑ, ήταν έργο της συγγραφέως Αθηνάς Κακούρη – Ιακωβίδου, συζύγου του διαπρεπούς αρχαιολόγου και ακαδημαϊκού Σπύρου Ιακωβίδη (1922-2013), με τον οποίον είχε συνεργαστεί ο Μυλωνάς στις Μυκήνες. Όπως γράφει η ίδια, γνώρισε αυτόν τον «γοητευτικό παραμυθά» ως ανασκαφέα των Μυκηνών, «όταν πλέον είχε πίσω του μια μακρά ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, με πλήθος πανεπιστημιακές διακρίσεις, μεγάλη κοσμική επιτυχία και σπουδαία κοινωνική δράση ήδη από τον καιρό του Πολέμου, στην Αμερική».

Ο Γεώργιος Μυλωνάς, διακεκριμένος αρχαιολόγος, πανεπιστημιακός δάσκαλος και ακαδημαϊκός, γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1899 (στις σχετικές πηγές απαντά ως έτος γεννήσεώς του και το 1898) και απεβίωσε στην Αθήνα στις 15 Απριλίου 1988.

Ο Γεώργιος Μυλωνάς διετέλεσε πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών (1980) και γενικός γραμματέας τής εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας.

Το σπάνιο φωτογραφικό υλικό που περιλαμβάνεται στο παρόν άρθρο προέρχεται στο σύνολό του από το προαναφερθέν τεύχος του «Μέντορος» (105, 2013), του χρονογραφικού και ιστοριοδιφικού δελτίου τής εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας (στην κεντρική φωτογραφία, ο Γεώργιος Μυλωνάς το 1953, φωτ. Martin Schweig).