Από τις απ ευθείας συνομιλίες στο πρώτο σχέδιο Ανάν

37

Οι απ ευθείας συνομιλίες για το Κυπριακό μεταξύ του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας και του κατοχικού ηγέτη αρχίζουν στις 16 Ιανουαρίου του 2002 με την αυλαία του πρώτου γύρου των συναντήσεων -που λαμβάνουν χώρα μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και παρουσία του ειδικού συμβούλου του ΓΓ του ΟΗΕ, Αλβαρο ντε Σότο- να πέφτει στις 19 Φεβρουαρίου δίχως να έχει σημειωθεί κανένα βήμα προόδου.

Ο δεύτερος γύρος των κατ ιδίαν επαφών Κληρίδη – Ντενκτάς αρχίζει την 1η Μαρτίου· ο Ντε Σότο μεταβαίνει στη Νέα Υόρκη προκειμένου να ενημερώσει τον Κόφι Ανάν επί της (άκαρπης) έκβασης των συνομιλιών. «Δεν έχουν προκύψει οποιαδήποτε ενθαρρυντικά αποτελέσματα» δηλώνει ο Κύπριος πρόεδρος στις 29 Μαρτίου, δύο ημέρες πριν τη λήξη και αυτού του γύρου, όπου τέθηκαν επί τάπητος και οι τέσσερις βασικές πτυχές του Κυπριακού.

Ο Ραούφ Ντενκτάς έρχεται ενώπιος ενωπίω με τον πρόεδρο της Κύπρου με σκληρότερες θέσεις και όρους, εμμένοντας στις απειλές περί διχοτόμησης της Μεγαλονήσου στην περίπτωση ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση· ο τρίτος γύρος των απευθείας συνομιλιών αρχίζει στις 9 Απριλίου. Στα τέλη του ίδιου μήνα και κατά την τελευταία συνάντησή του με τον Γλ.Κληρίδη στο πλαίσιο του τρίτου γύρου των συνομιλιών, ο Ραούφ Ντενκτάς υποβάλλει άτυπο έγγραφο που περιέχει τις αδιάλλακτες θέσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς. «Επιστρέφει» λίγο αργότερα με βελτιωμένη εκδοχή του «οράματός» του για λύση του Κυπριακού, το οποίο έχει κριθεί ήδη από τη Λευκωσία απαράδεκτο.

Λίγες ημέρες μετά τη λήξη του τρίτου γύρου των απευθείας διαβουλεύσεων, ο Γλαύκος Κληρίδης επισημαίνει στο διάγγελμά για την 42η επέτειο ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας πως η Μεγαλόνησος βρίσκεται στην απαρχή -ίσως της πιο κρίσιμης μετά την τουρκική εισβολή- περιόδου που συμπίπτει χρονικά με το τελικό στάδιο της ενταξιακής πορείας της Λευκωσίας στην ΕΕ. Κατά τον ίδιο, η εξεύρεση λύσης δεν εξαρτάται μόνο από την κυπριακή πλευρά, αλλά από την τουρκική, «η οποία, όπως ήδη διαπιστώνει ο διεθνής παράγοντας, εξακολουθεί να παραμένει προσκολλημένη σε ακραίες και απαράδεκτες θέσεις».

«Δεν υπάρχει έτοιμο περίγραμμα για τελική λύση το Κυπριακού» δηλώνει ο Αλβαρο ντε Σότο, προχωρώντας σε απολογισμό του τέταρτου γύρου των απευθείας συνομιλιών που έχει αρχίσει στις 8 Μαΐου για να κλείσει στις 2 Ιουλίου. Στο γύρο αυτό, ο Γλ.Κληρίδης καταθέτει άτυπο έγγραφο με τις θέσεις της ελληνικής πλευράς στο βελγικό μοντέλο· το έγγραφο δεν συζητείται, ο Ντενκτάς αρνείται να συνομιλήσει και επί του εδαφικού, ενώ σε αδιέξοδο ολοκληρώνονται οι συζητήσεις γύρω από τα θέματα ασφαλείας. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει ήδη επιρρίψει ευθύνες στην τουρκοκυπριακή πλευρά για την έλλειψη προόδου.

Από τις 16 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου λαμβάνουν χώρα οι επαφές που εντάσσονται στον πέμπτο γύρο των απευθείας συνομιλιών με το εδαφικό να κυριαρχεί και πάλι. Ακολουθεί ο έκτος και τελευταίος γύρος των συνομιλιών από τις 27 έως τις 26 Σεπτεμβρίου στις εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Εθνών στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Έχουν προηγηθεί στις 6 Σεπτεμβρίου οι συναντήσεις του ΓΓ του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, με τους Κληρίδη και Ντενκτάς στο Παρίσι, οι οποίες ολοκληρώνονται δίχως ουσιαστικό αποτέλεσμα και με ανανέωση του ραντεβού τους στις 3 και 4 Οκτωβρίου στη Νέα Υόρκη. Ερωτηθείς τότε εάν τα Ηνωμένα Έθνη θα υποβάλουν γενικό σχέδιο λύσης ο Κύπριος πρόεδρος απαντά πως «αυτό δεν έχει αποφασιστεί, αλλά δεν αποκλείεται». Κατά τη συνάντηση των Παρισίων, ο Κόφι Ανάν έχει ζητήσει από τις δύο πλευρές σύγκλιση απόψεων στις βασικές πτυχές του Κυπριακού, ή ακόμα και συμφωνία, έως τον Οκτώβριο.

Και ο Ραούφ Ντενκτάς μεταβαίνει στις αρχές Οκτωβρίου στη Νέα Υόρκη, έχοντας στις «αποσκευές» του τις πάγιες αδιάλλακτες θέσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς. Στη συνάντηση των Παρισίων έχει, άλλωστε, επδώσει στον Κύπριο πρόεδρο εικοσασέλιδο κείμενο, στο οποίο εισηγείται κράτος «συναιτερικό» που θα αποτελείται από δύο «έθνη». Αξιώνει εκ περιτροπής προεδρία στην εκτελεστική, τη νομοθετική και τη δικαστική εξουσία του συνεταιρικού κράτους, χωριστή ιθαγένεια και χωριστά συντάγματα και κυριαρχίες. Αφήνει, δε, «παράθυρα» για χωριστές διεθνείς εκπροσωπήσεις. Η Λευκωσία απαντά ότι από το κείμενο Ντενκτάς προκύπτει η δυσλειτουργία του κράτους, απομακρύνεται η προοπτική ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Κατά τον Γλαύκο Κληρίδη, ούτε και στις συναντήσεις της Νέας Υόρκης διεφάνη γεφύρωση των βασικών θέσεων μεταξύ των δύο πλευρών στις βασικές πτυχές του Κυπρικαού· επιστρέφοντας από την έδρα του ΟΗΕ, ο Κύπριος πρόεδρος αναφέρει πως ο Κόφι Ανάν δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα υποβάλει συνολικό σχέδιο λύσης το προβλήματος.

Ακολουθεί «πυρετός» παρασκηνιακών διαβουλεύσεων και στις 9 Νοεμβρίου Κληρίδης και Ντενκτάς ειδοποιούνται από τον Κόφι Ανάν να συναντηθούν τη Δευτέρα 11 Νοεμβρίου του 2002 και στις 17:00 μ.μ. τη (ώρα Κύπρου) με τους εκπροσώπους του προκειμένου να παραλάβουν το περίγραμμα λύσης του Κυπριακού.

Το σχέδιο επιδίδεται στην ελληνοκυπριακή πλευρά από τον Αλβαρο ντε Σότο, ενώ αντί του Ντενκτάς -η κατάσταση της υγείας του οποίου ήταν βεβαρυμένη- το παραλαμβάνει ο σύμβουλός του, Εργκούν Ολγκούν. Το σχέδιο Ανάν έρχεται στην κατοχή και των τριών εγγυήτριων δυνάμεων (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία).

Το σχέδιο Ανάν προκάλεσε διλήμματα και στην τουρκική και τουρκοκυπριακή πλευρά. Η νέα κυβέρνηση της Τουρκίας υπό τον Αμπντουλάχ Γκιουλ εμφανίζεται διατεθειμένη σε παραχωρήσεις στο Κυπριακό, προωθώντας παράλληλα τη δική της υποψηφιότητα στην ΕΕ. Οι Τουρκοκύπριοι που επιζητούν λύση ξεχύθηκαν στους δρόμους ζητώντας ειρήνη και ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα «γεράκια» όμως σε Αγκυρα και κατεχόμενα εναντιώθηκαν εξακολουθώντας να απειλούν με προσάρτηση του βορείου τμήματος της Κύπρου στην Τουρκία, ενώ η ασθένεια του Ραούφ Ντενκτάς τους τελευταίους μήνες του έτους προκαλούσε συχνά προσκόμματα στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων.

Οι διαβουλεύσεις συνεχίστηκαν με «πυρετώδεις» ρυθμούς μέχρι και την Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ Κοπεγχάγη, όπου οι «15» συμφώνησαν να προχωρήσουν στην πλήρη ένταξη της Κύπρου στην Ένωση από το 2004 ακόμη και αν δεν λυθεί το Κυπριακό.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ