Άσκηση ισορροπίας του Ιράν σε παραγωγή πετρελαίου και αποθήκευση

Καθώς ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ σφίγγει γύρω από το εμπόριο πετρελαίου του Ιράν, οι εξαγωγές έχουν καταρρεύσει τις τελευταίες εβδομάδες και οι αποθήκες γεμίζουν με ταχείς ρυθμούς. Ήδη, η χώρα έχει αρχίσει να περιορίζει την παραγωγή, σύμφωνα με έναν υψηλόβαθμο Ιρανό αξιωματούχο.

Αξιωματούχοι που είναι εξοικειωμένοι με την ενεργειακή πολιτική του Ιράν αναφέρουν ότι η χώρα διαθέτει πλέον ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο περίπου ενός μήνα, με τα τρέχοντα επίπεδα παραγωγής, προτού εξαντληθεί η αποθηκευτική της ικανότητα.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη προειδοποίηση που η Ουάσιγκτον ενδέχεται να υποτιμά: η Τεχεράνη διαθέτει δεκαετίες εμπειρίας στην προετοιμασία για ακριβώς αυτό το σενάριο. ‍Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εισέρχεται σε αδιέξοδο, με τις δύο πλευρές να περιμένουν η μία την άλλη να υποχωρήσει. Στοχεύοντας στην πιο ζωτική πηγή εσόδων της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να επιβάλει το τέλος μιας σύγκρουσης που έχει αναδιαμορφώσει τη γεωπολιτική και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Bloomberg.

Ωστόσο, το Ιράν έχει δείξει κάποια ανθεκτικότητα στο να αντέξει τον αποκλεισμό μέχρι στιγμής, βασιζόμενο σε μια δοκιμασμένη στρατηγική για να παρατείνει την αντιπαράθεση και να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών αυτή την εβδομάδα.

Η Τεχεράνη μειώνει προληπτικά την παραγωγή αργού πετρελαίου σε μια προσπάθεια να παραμείνει κάτω από τα όρια παραγωγικής ικανότητας, αντί να περιμένει να γεμίσουν πλήρως οι δεξαμενές, σύμφωνα με τον ανώτερο αξιωματούχο, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα των πληροφοριών.

Και οι μηχανικοί έχουν μάθει πώς να θέτουν τα πηγάδια σε αδράνεια χωρίς μόνιμη ζημιά και να τα επανεκκινούν γρήγορα, λένε αξιωματούχοι, αφού χρόνια κυρώσεων και διακοπών λειτουργίας ώθησαν τη βιομηχανία πετρελαίου της χώρας σε κύκλους διαταραχής.

«Διαθέτουμε επαρκή τεχνογνωσία και εμπειρία», δήλωσε ο Χαμίντ Χοσεΐνι, εκπρόσωπος της Ένωσης Εξαγωγέων Πετρελαίου, Φυσικού Αερίου και Πετροχημικών Προϊόντων του Ιράν. «Δεν ανησυχούμε.» Αυτές οι τεχνικές, που αποκτήθηκαν μέσα από πολλούς πολέμους και καθεστώτα κυρώσεων, τελειοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, όταν οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν το 2018 και επέβαλαν κυρώσεις που ανάγκασαν την Τεχεράνη να μειώσει δραστικά την παραγωγή.

Μακροπρόθεσμα, οι περιορισμοί αποδείχθηκαν κάθε άλλο παρά καταστροφικοί, με την παραγωγή της χώρας να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια. Εν μέσω των δυτικών κυρώσεων, η Τεχεράνη έχει στο παρελθόν πουλήσει πετρέλαιο κρυφά στην Κίνα χρησιμοποιώντας τον δικό της μεγάλο στόλο δεξαμενόπλοιων και ένα δίκτυο άλλων πλοίων που ανήκουν σε ελάχιστα γνωστές εταιρείες και λειτουργούν εκτός διεθνούς εποπτείας, το οποίο αναφέρεται ως «σκιώδης στόλος».

Αυτό δεν είναι πλέον δυνατό, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αποκλείσουν φυσικά τα ύδατα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, αφήνοντας δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια στη θάλασσα. Οι ιρανικές αρχές αναγνωρίζουν ότι οι συνεχιζόμενες προσπάθειές τους να συνεχίσουν την άντληση πετρελαίου μπορούν να λειτουργήσουν μόνο για ένα διάστημα.

Για αυτούς, το ζήτημα είναι αν μπορούν να αντέξουν περισσότερο από τον οικονομικό πόνο που αισθάνεται η Αμερική, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών τιμών του πετρελαίου.

Διατήρηση της επιρροής

Παρόλα αυτά, το Ιράν έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι είναι ικανό να διατηρεί την επιρροή του στην αγορά, προσπαθώντας να διατηρήσει τους δεσμούς με τους αγοραστές — διατηρώντας ενίοτε μονόπλευρη επικοινωνία, όπως η αποστολή ευχών για τις γιορτές, στις οποίες οι πελάτες δεν μπορούσαν να απαντήσουν λόγω των κυρώσεων.

«Η Ουάσιγκτον λειτουργεί με την παραδοχή ότι θα επικρατήσει το status quo, ότι δηλαδή το Ιράν θα παραμείνει αδρανές, θα υποστεί αυτή την πίεση και θα οδηγηθεί στην κατάρρευση σε ένα προβλέψιμο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Μπρετ Έρικσον, διευθύνων σύμβουλος της Obsidian Risk Advisors.

«Αυτό αποτελεί θεμελιώδη παρανόηση του τρόπου με τον οποίο συμπεριφέρονται τα καθεστώτα υπό συνθήκες παρατεταμένου οικονομικού πολέμου. Δεν υποκύπτουν, αλλά προσαρμόζονται.»

Η μείωση της παραγωγής ενέχει κινδύνους. Τα κοιτάσματα πετρελαίου εξαρτώνται από σταθερή πίεση, και οι κακώς διαχειριζόμενες διακοπές λειτουργίας μπορούν να προκαλέσουν μόνιμη ζημιά — ένα αποτέλεσμα στο οποίο στοιχηματίζει ο Λευκός Οίκος.

Η οικονομία του Ιράν βρίσκεται ήδη σε χάος. Το νόμισμά του έφτασε σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου αυτή την εβδομάδα, και οι ζημιές που υπέστησαν σε καιρό πολέμου βιομηχανίες όπως η χαλυβουργία και τα πλαστικά ωθούν προς τα πάνω τις τιμές καταναλωτή, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να περιορίσει ορισμένες εξαγωγές εκτός πετρελαίου που συνήθως αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων.

Ωστόσο, οι ιρανικές αρχές επιμένουν ότι μπορούν να διαχειριστούν την αναταραχή, τουλάχιστον για κάποιο διάστημα. Οι ηγέτες της χώρας έχουν από καιρό δώσει προτεραιότητα στη λεγόμενη «οικονομία αντίστασης», η οποία βασίζεται στην αντοχή και τον μετριασμό της πίεσης των ΗΠΑ, αντί στην επιδίωξη της συμβατικής ανάπτυξης.

Mείωση παραγωγής αργού από το Ιράν

Ο υψηλόβαθμος αξιωματούχος ανέφερε στο Bloomberg ότι η χώρα έχει ήδη αρχίσει να μειώνει την παραγωγή αργού πετρελαίου, χωρίς όμως να διευκρινίσει κατά πόσο έχει περιοριστεί μέχρι στιγμής. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να επηρεάσει έως και το 30% των πετρελαϊκών κοιτασμάτων της, πρόσθεσε η πηγή, αλλά οι κίνδυνοι είναι διαχειρίσιμοι χάρη στα τεχνικά και επιχειρησιακά διδάγματα που αντλήθηκαν από προηγούμενες κυρώσεις.

«Γνωρίζουμε σε ποιες γεωτρήσεις πρέπει να το κάνουμε, ώστε να μην προκληθούν ζημιές και να μπορέσουμε να επαναλάβουμε γρήγορα τη λειτουργία», δήλωσε ο Χοσεΐνι. Μιλώντας νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, αμφισβήτησε ότι η παραγωγή είχε μειωθεί. Η κρατική Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου δεν απάντησε σε πολλαπλές αιτήσεις για σχόλιο.

Δεν υπάρχει ακριβής συναίνεση σχετικά με το πόσο καιρό μπορεί να αντέξει αυτή η στρατηγική πριν το Ιράν φτάσει στα «ανώτατα όρια των δεξαμενών» — το σημείο στο οποίο εξαντλείται η αποθήκευση και τα πηγάδια πρέπει να κλείσουν.

Ο Τραμπ προέβλεψε την περασμένη Κυριακή ότι η πετρελαϊκή υποδομή της χώρας θα «εκραγεί» εντός τριών ημερών, μια προθεσμία που έχει πλέον παρέλθει.

Αξιωματούχοι που είναι εξοικειωμένοι με την ενεργειακή πολιτική του Ιράν αναφέρουν ότι η χώρα διαθέτει πλέον ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο περίπου ενός μήνα, με τα τρέχοντα επίπεδα παραγωγής, προτού εξαντληθεί η αποθηκευτική της ικανότητα. Η JPMorgan Chase και η Kpler έχουν καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα.

Υπό την πίεση των κυρώσεων της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ — με τη βοήθεια ενός ευρύτερου κύκλου υποψήφιων αγοραστών, δεξαμενόπλοιων και ξένων λιμανιών για την εκφόρτωση της πλεονάζουσας προσφοράς — το Ιράν κατάφερε να διατηρήσει την παραγωγή των πηγαδιών του σε επίπεδα αρκετά ώστε να αποφύγει την εξάντληση των αποθεμάτων, δήλωσε ο Μιάντ Μαλέκι, ο οποίος τότε ήταν αξιωματούχος στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων του Υπουργείου Οικονομικών και τώρα εργάζεται ως ανώτερος ερευνητής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, ένα think tank που έχει υποστηρίξει σκληρές πολιτικές έναντι του Ιράν. Αυτή τη φορά, υποστήριξε, αυτό θα είναι πολύ πιο δύσκολο.

«Ποτέ δεν χρειάστηκε να δοκιμάσει πώς είναι μια πραγματική αναγκαστική διακοπή λειτουργίας των πηγών», είπε ο Μαλέκι. Από την έναρξη ισχύος του αποκλεισμού στις 13 Απριλίου, το Ιράν στρέφεται όλο και περισσότερο στην πλωτή αποθήκευση.

Ένας αυξανόμενος αριθμός δεξαμενόπλοιων, μερικά από τα οποία είναι εγκαταλελειμμένα και παλαιά, συγκεντρώνονται στα ανοικτά του νησιού Χαργκ, του κύριου εξαγωγικού κόμβου της χώρας. Το Bloomberg ανέφερε τον περασμένο μήνα ότι κενά δεξαμενόπλοια συνέχιζαν να πλέουν στον Περσικό Κόλπο τις ημέρες μετά την ανακοίνωση του αποκλεισμού από τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την Kpler, αυτή την εβδομάδα υπήρχαν 18 δεξαμενόπλοια με ιστορικό φόρτωσης ιρανικού πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν, με χωρητικότητα έως και 35 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου. Σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα που εξέτασε το Bloomberg, τα πλοία συνέχισαν να φορτώνουν το Σάββατο, αν και τα τελευταία ημέρες το έκαναν λιγότερα.

Πίεση στο σύστημα

Η συσσώρευση αυτή αντανακλά μια απότομη πτώση των ροών από τον Περσικό Κόλπο. Οι παρατηρούμενες φορτώσεις έχουν μειωθεί από την επιβολή του αποκλεισμού, αν και τα δεδομένα μπορεί να είναι δύσκολο να ερμηνευθούν και συχνά εμφανίζονται με καθυστέρηση. ‍Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έγραψε στο X αυτή την εβδομάδα ότι το νησί Χαργκ «πλησιάζει σύντομα τα όρια της χωρητικότητάς του».

Είναι μια πραγματικότητα που, όπως είπε, θα κοστίσει στο Ιράν 170 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα σε χαμένα έσοδα και θα το αναγκάσει να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Φαίνεται ότι έχει σημειωθεί σημαντική επιβράδυνση στην παραγωγή», δήλωσε ο Αντουάν Χαλφ, συνιδρυτής και επικεφαλής αναλυτής της εταιρείας δεδομένων και έρευνας Kayrros, σε τηλεδιάσκεψη αυτή την εβδομάδα. «Υπάρχει πίεση στο σύστημα.»

Εάν οι αποθήκες γεμίσουν εντελώς, το Ιράν δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να μειώσει την παραγωγή κατά τον όγκο που δεν μπορεί πλέον να εξάγει. Με βάση την προπολεμική εγχώρια κατανάλωση περίπου 2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, αυτό θα σήμαινε ότι τα κοιτάσματα θα λειτουργούσαν περίπου στο μισό της παραγωγικής τους ικανότητας.

Μια άλλη εναλλακτική λύση είναι η χερσαία μεταφορά σε χώρες όπως η Τουρκία, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν και το Ουζμπεκιστάν, είπε ο Χοσεΐνι, προσθέτοντας ότι η χωρητικότητα θα ήταν 250.000 έως 300.000 βαρέλια την ημέρα. Ωστόσο, η αξιοποίηση πιο ευρηματικών επιλογών μπορεί να γίνει όλο και πιο δύσκολη, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής μεταφοράς ορισμένων πετρελαϊκών προϊόντων με σιδηρόδρομο προς την Κίνα, τον κορυφαίο αγοραστή ιρανικού αργού.

Η σύνδεση από την Τεχεράνη με πόλεις όπως το Γιού και το Σιάν είναι ταχύτερη από τη θαλάσσια μεταφορά, αν και λιγότερο οικονομική, κάτι που αποτελεί πρόκληση για τα λεγόμενα «διυλιστήρια τσαγιέρας» (μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια) της Κίνας, τα οποία βασίζονται σε αργό πετρέλαιο με έκπτωση και λειτουργούν με ελάχιστα περιθώρια κέρδους.

Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις σε δεκάδες άτομα αυτή την εβδομάδα, τα οποία κατηγορούνται ότι εποπτεύουν το δίκτυο «σκιώδους τραπεζικής» του Ιράν. Μεταξύ των στόχων, έγραψε ο Bessent στο X, ήταν και τα διυλιστήρια τσαγιέρας.

Διαχείριση των περιορισμών

«Προς το παρόν, η μείωση της παραγωγής μπορεί να δώσει στο Ιράν μεγαλύτερο περιθώριο για να διαχειριστεί τους περιορισμούς και να διατηρήσει τη δυνατότητα να αυξήσει ξανά την παραγωγή του, εφόσον οι συνθήκες βελτιωθούν», δήλωσε ο Χαλφ.

«Μέχρι τον αποκλεισμό, ο πετρελαϊκός τομέας του Ιράν είχε παραμείνει ανθεκτικός. Τον Μάρτιο παρήγαγε περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ενώ οι εξαγωγές διατηρούνταν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg χρησιμοποιώντας πληροφορίες παρακολούθησης πλοίων και εκτιμήσεις συμβούλων.

Η χώρα διατηρεί επίσης σημαντική χωρητικότητα δεξαμενόπλοιων — ισοδύναμη με περίπου 37 πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού — τόσο εντός όσο και εκτός του αποκλεισμού. Συνολικά, το Ιράν έχει πρόσβαση σε 65 έως 75 εκατομμύρια βαρέλια χωρητικότητας πλωτής αποθήκευσης, σύμφωνα με την Vortexa, μεγάλο μέρος της οποίας είναι δεσμευμένο σε «σκοτεινά» δεξαμενόπλοια που λειτουργούν στον Κόλπο.

Αυτή η χωρητικότητα θα μπορούσε να κερδίσει χρόνο, αν και το πόσο θα εξαρτηθεί από το πόσο αυστηρά θα επιβάλει ο αποκλεισμό οι ΗΠΑ.

Τελικά, το Ιράν έχει χτίσει την υποδομή εξαγωγής πετρελαίου του με βάση την ευελιξία, δήλωσε η Claire Jungman, διευθύντρια θαλάσσιων κινδύνων και πληροφοριών στη Vortexa. Αξιοποιώντας την πλωτή αποθήκευση, τις μεταφορές από πλοίο σε πλοίο και τα παλαιότερα δεξαμενόπλοια, η χώρα διαθέτει πολλαπλά μέσα για να διατηρήσει τη ροή του πετρελαίου.

«Αυτό επιτρέπει τη συνέχιση των ροών στο εγγύς μέλλον, ακόμη και υπό αυστηρότερη επιβολή», είπε, προσθέτοντας ότι η ικανότητα των πλοίων να επιστρέφουν στον Κόλπο για επαναφόρτωση θα είναι κρίσιμη. «Θα το χαρακτηρίζαμε ως ένα περιορισμένο αλλά λειτουργικό σύστημα, παρά ως πλήρη διακοπή».

Πηγή: ot.gr