Ιράν: ένας πόλεμος που ο Τραμπ δεν μπορούσε (και δεν μπορεί) να κερδίσει

Είναι σαφές πια ότι η πολεμική επιχείρηση που ξεδίπλωσαν οι ΗΠΑ σε συνεργασία με το Ισραήλ κατά του Ιράν δεν μπορούσε να πετύχει κάποιον από τους διακηρυγμένους σκοπούς της.

Οι όποιες εκτιμήσεις υπήρχαν – και τις οποίες κατεξοχήν πρόβαλλε η πλευρά του Ισραήλ για να πείσει τις ΗΠΑ ότι ήταν μια ευνοϊκή συγκυρία – για ταχεία εξάντληση της ικανότητας του Ιράν να καταφέρει πλήγματα, για ταχεία κατάρρευση της ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας ύστερα από κύματα «αποκεφαλισμών», για λαϊκή εξέγερση, ή για συνθήκες που θα ευνοούσαν την επαναπατρισμό πολιτικών προσωπικοτήτων της ιρανικής διασποράς διαψεύστηκαν στην πράξη. Το Ιράν αποδείχτηκε ιδιαίτερα ικανό να συνεχίσει πλήγματα και να αντιπαρατάξει τη δική του εκδοχή του «υβριδικού πολέμου» μέσα από την τεράστια αναστάτωση στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά που προκαλούσαν οι απειλές του απέναντι στις εγκαταστάσεις των πετρελαιοπαραγωγών χωρών της περιοχής αλλά και ο ντε φάκτο έλεγχος των στενών του Ορμούζ που διατήρησε μέχρι τέλους, την ώρα που το οπλοστάσιό του δεν φαινόταν να εξαντλείται. Η ιρανική ηγεσία αποδείχτηκε πιο ικανή να αντέξει τις αλλεπάλληλες εξοντώσεις τμημάτων της και κάθε άλλο παρά καταγράφηκε κατάρρευση του καθεστώτος. Η όποια μαζική κινητοποίηση έγινε στο Ιράν, είχε το χαρακτήρα της καταγγελίας του πολέμου και των επιθέσεων από ΗΠΑ και Ισραήλ και όχι του «καθεστώτος».

Το αδιέξοδο των ΗΠΑ στο Ιράν

Όλα αυτά δημιούργησαν για τις ΗΠΑ μιας συνθήκη εκ των πραγμάτων αδιέξοδη. Καμία ακολουθία κατάρρευσης δεν φαινόταν να διαμορφώνεται, κάτι που με τη σειρά του δημιουργούσε έναν πειρασμό ακόμη μεγαλύτερης κλιμάκωσης, που όμως εκ των πραγμάτων θα ήταν αποκλειστικά και μόνο στο έδαφος της στοχοποίησης των αμάχων και της διάπραξης κολοσσιαίων εγκλημάτων πολέμου, κάτι που εξηγεί και τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ακόμη και από την πλευρά του ρεπουμπλικανικού κατεστημένου.

Η μετατόπιση της συζήτησης στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αντί για μια γενική επίκληση της ανάγκης «αλλαγής καθεστώτος» (έστω και ως φαντασίωση για μια αλλαγή όπως στη Βενεζουέλα, δηλαδή αλλαγή ηγεσίας εντός του «καθεστώτος») επίσης δεν μπόρεσε να δώσει διέξοδο, ακριβώς γιατί ήταν μια συζήτηση που είχε ήδη ξεκινήσει και πριν τις πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και γιατί στην πραγματικότητα η ιρανική θέση δεν έχει αλλάξει ήδη από την εποχή της προηγούμενης συμφωνίας. Το Ιράν εξαρχής διατεθειμένο να δεσμευτεί ότι δεν προχωράει στην κατασκευή όπλων, ότι θα κρατάει τον εμπλουτισμό σε όρια που δεν θα επέτρεπαν την παρασκευή πυρηνικού όπλου σε βραχύ χρόνο και ότι σε αντάλλαγμα θα είχε άρση των κυρώσεων. Αυτό που δεν δεχόταν ήταν η πλήρη απεμπόληση κάθε σχετικής δυνατότητας, ακριβώς γιατί θεωρήθηκε ότι θα καθιστούσε τη χώρα ακόμη πιο ευάλωτη.

Όλα αυτά εκ των πραγμάτων επανάφεραν τη συζήτηση στο σημείο που ήταν πριν ξεκινήσουν οι πολεμικές επιχειρήσεις, με το Ιράν αυτή τη φορά να έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντέξει τέτοιες επιθέσεις και άρα να μπορεί να θέτει όρους και από τη δική του μεριά, κατά βάση σε σχέση με την πλήρη άρση των κυρώσεων σε βάρος του, που θα επιτρέψει και μια επιστροφή στις ενεργειακές αγορές και άρα την αντιμετώπιση των οξυμμένων κοινωνικών ζητημάτων. Σε αυτή την περίπτωση η Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορέσει να αποκαταστήσει και μέρος της νομιμοποίησής της.

Θα υπονομεύσει το Ισραήλ τη συμφωνία;

Βεβαίως, η συμφωνία μπορεί να υπονομευτεί με διάφορους τρόπους. Ο καθοριστικός παράγοντας εδώ είναι το Ισραήλ. Είναι σαφές ότι για τη σημερινή ηγεσία του Ισραήλ οποιοδήποτε βήμα προς την ειρήνευση που διατηρεί το Ιράν ως μια ισχυρή δύναμη στην περιοχή είναι μια αρνητική εξέλιξη, σε σχέση με τον σχεδιασμό της ισραηλινής κυβέρνησης για βίαιη επίλυση του Παλαιστινιακού αλλά και για εξασφάλιση ότι ο Λίβανος θα αποτελεί τμήμα του ισραηλινού σχεδιασμού και όχι εμπόδιο. Καθόλου τυχαία η σπουδή με την οποία δηλώθηκε ότι η συμφωνία εκεχειρίας δεν αφορά τον Λίβανο, παρότι βέβαια το Ιράν έχει κάνει σαφές ότι ζητά να αφορά και τον Λίβανο και μια επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς, ακριβώς επειδή η ιρανική ηγεσία επιδιώκει να μην χρειάζεται κάθε τόσο να αναζωπυρώνεται με ισραηλινή πρωτοβουλία μια σύγκρουση ανάμεσα σε Ισραήλ και Ιράν. Και βέβαια το Ισραήλ ξέρει ότι εντός μιας γενικότερης κατεύθυνσης ειρήνευσης δεν θα μπορεί να συνεχίσει το ίδιο ανενόχλητα όσα μεθοδεύσει σε σχέση με τους Παλαιστινίους. Με αυτή την έννοια θα κριθεί το αμέσως επόμενο διάστημα εάν θα μπορέσει το Ισραήλ να πείσει την αμερικανική ηγεσία για μια εκ νέου κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων και εάν θα προσπαθήσει να υπονομεύσει με διάφορους τρόπους την όλη διαδικασία.

Και προφανώς επίσης μένει να δούμε εάν η ίδια η αμερικανική ηγεσία θα παραμείνει συνεπής στην κατεύθυνση που αποτυπώνει η συμφωνία για την εκεχειρία, δεδομένου ότι για να φτάσουμε σε αυτή την προοπτική χρειάστηκε πρώτα όχι μόνο να δούμε έναν πόλεμο που προκάλεσε ήδη σημαντικό ανθρώπινο και οικονομικό κόστος (ιδίως για τους συμμάχους των ΗΠΑ) και δοκίμασε τα όρια αντοχής της «δυτικής συμμαχίας», αλλά και που οδήγησε σε πρωτόγνωρες απειλές ολικής καταστροφής μιας χώρας.

Σε κάθε περίπτωση είναι σαφές ότι εάν υπήρξε καθοριστικό ήταν ακριβώς ότι ο πόλεμος αυτός στηρίχτηκε σε μια υποεκτίμηση της ικανότητας του Ιράν και να αντέξει και να απαντήσει με σημαντικά πλήγματα. Κοντολογίς, αποδείχτηκε για άλλη μια φορά ότι η αλαζονεία δεν είναι ποτέ καλός σύμβουλος.