Πώς μοιάζουν οι άνθρωποι που βρέθηκαν στη φυλακή για εγκλήματα που δεν διέπραξαν;

Το έργο «The Innocents» της Νεοϋορκέζας καλλιτέχνιδας Taryn Simon καταγράφει ιστορίες ατόμων που βρέθηκαν στη φυλακή για εγκλήματα που δεν διέπραξαν, λειτουργώντας παράλληλα ως μια καυστική καταδίκη των θεσμών των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα σαράντα έξι άτομα των οποίων τα πορτρέτα εμφανίζονται σε αυτό το βιβλίο αντιπροσωπεύουν ένα μονάχα «δείγμα» ανθρώπων που καλέστηκαν να εκτίσουν ποινές, όχι εξαιτίας των ενεργειών τους που παρεκκλίνουν απο τους νόμους στο πλαίσιο της αστικής δημοκρατίας, αλλά ενός συστήματος που φυλακίζει τυχαίους ανθρώπους, θέλοντας να υπηρετήσει για επικοινωνιακούς λόγους το δόγμα «νόμος και τάξη» ή να εξυπηρετεί κάποια πολιτική αντζέντα – για παράδειγμα, αν ο δράστης του εκάστοτε εγκλήματος είναι μετανάστης, η ακροδεξιά τρίβει χέρια.

Από την Οκλαχόμα στο Τέξας

Το «The Innocents» του 2000 ξεκίνησε ως ένα πρότζεκτ των New York Times και ανήκει λιγότερο στον κόσμο της τέχνης και περισσότερο στην δημοσιογραφική παράδοση της αποκάλυψης προσωπικών ιστοριών με σκοπό την ανάδειξη των κοινωνικών ανισοτήτων.

Η περιγραφή της υπόθεσης στο κείμενο που συνοδεύει τις εικόνες, οι οποίες συχνά δείχνουν έναν καταδικασμένο άνδρα ή μια γυναίκα στον τόπο του εγκλήματος, υπογραμμίζει την ατέλεια των αποδεικτικών στοιχείων: εικόνες που δημιουργούνται για την αναγνώριση ενός δράστη — σκίτσα, φωτογραφίες — συχνά χρησιμοποιούνται για να παραποιηθεί η αλήθεια, είτε υπάρχει πρόθεση από πλευράς αστυνομίας και δικαστικού συστήματος, είτε όχι.

Σε μια περίπτωση, η Simon εστιάζει στο γεγονός ότι δόθηκε τόσο μεγάλη βαρύτητα σε ένα σκίτσο της αστυνομίας, ώστε το θύμα ξέχασε την πραγματική εμφάνιση του δράστη και αντίθετα επικεντρώθηκε στην αναγνώριση του ατόμου που έμοιαζε περισσότερο με το σκίτσο.

Φωτογραφία: Taryn Simon | The Innocents

Στο έργο βλέπουμε μια σειρά από προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που κατάφεραν να αθωωθούν, αφού πέρασαν χρόνια στη φυλακή και σε κάποιες περιπτώσεις στην πτέρυγα των θανατοποινιτών: ένας νεκροθάφτη από τη Δυτική Βιρτζίνια καταδικάζεται βάσει ψευδών εγκληματολογικών εξετάσεων από τον διευθυντή του κρατικού εγκληματολογικού εργαστηρίου, ο γιος ενός πλούσιου άνδρα καταδικάζεται για βιασμό παιδιού στην πόλη του, την Τούλσα της Οκλαχόμα, παρά τις καταθέσεις δεκαεπτά μαρτύρων ότι την ημέρα του εγκλήματος βρισκόταν στο Ντάλας του Τέξας, ένας μαύρος εθελοντής πυροσβέστης που είχε δύο δουλειές και ζούσε με μια λευκή γυναίκα στο Χάνοβερ της Βιρτζίνια καταδικάζεται από μια αποκλειστικά λευκή κριτική επιτροπή με βάση τη μαρτυρία ότι το άτομο που διέπραξε το έγκλημα «καυχιόταν» ότι είχε λευκή κοπέλα. Ένα πρώην παπαδοπαίδι που ήταν υπεύθυνος σε μια Pizza Hut στο Ώστιν του Τέξας απειλείται με εκτέλεση και του δείχνουν φωτογραφίες της θαλάμου θανάτο, ώστε να ομολογήσει ένα φόνο σε αντάλλαγμα για ισόβια κάθειρξη.

Το έργο αποδεικνύει ότι τέτοιου είδους καταδίκες μπορούν να συμβούν σε οποιονδήποτε, και όντως συμβαίνουν, αλλά είναι πολύ πιο πιθανό να συμβούν σε φτωχούς και μαύρους.

Φωτογραφία: Taryn Simon | The Innocents

Ενώ πολλές φορές οι συλλογές φωτογραφιών χρησιμοποιούνται για να καταδικάσουν και να φυλακίσουν ανθρώπους, η Simon έστρεψε την κάμερα της στην απέναντη πλευρά, καταγράφοντας τα θύματα της εσφαλμένης αναγνώρισης, καθώς αποτελεί την κύρια αιτία των άδικων καταδικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτή η διαδικασία προϋποθέτει ότι η οπτική μνήμη είναι ακριβής. Ωστόσο, μέσω της έκθεσης σε σύνθετα σκίτσα, φωτογραφίες καταζητούμενων, Polaroid και σειρές φωτογραφιών, η μνήμη των αυτοπτών μαρτύρων μπορεί να αρχίσει να εξασθενεί.

«Ο Ρον έγινε ο άνδρας που μου επιτέθηκε»

Στο αρχείο της ιστορικού τέχνης Nassim Daghighian σχετικά με το έργο της Simon, υπάρχει η περιγραφή της Jennifer Thompson για τη διαδικασία με την οποία αναγνώρισε εσφαλμένα τον άνδρα που τη βίασε, καταδεικνύει την ευκαμπτότητα της μνήμης:

«Μου ζήτησαν να κατέβω και να δω μια σειρά φωτογραφιών διαφορετικών ανδρών. Διάλεξα τη φωτογραφία του Ρον επειδή, κατά τη γνώμη μου, έμοιαζε περισσότερο με τον άνδρα που μου επιτέθηκε. Αλλά στην πραγματικότητα, επειδή είχα φτιάξει ένα σύνθετο σκίτσο, έμοιαζε περισσότερο με το σκίτσο μου παρά με τον πραγματικό δράστη. Όταν πήγαμε να κάνουμε την αναγνώριση, με ρώτησαν αν μπορούσα να αναγνωρίσω τον δράστη. Διάλεξα τον Ρόναλντ επειδή, υποσυνείδητα, στο μυαλό μου, έμοιαζε με τη φωτογραφία, η οποία έμοιαζε με το σύνθετο σκίτσο, το οποίο έμοιαζε με τον δράστη. Όλες οι εικόνες συγχωνεύτηκαν σε μία εικόνα που έγινε ο Ρον, και ο Ρον έγινε ο άνδρας που μου επιτέθηκε».

Φωτογραφία: Taryn Simon | The Innocents

Μελετώντας το αρχείο της Daghighian, πέσαμε πάνω στα λόγια της καλλιτέχνιδας, τα οποία συνοψίζουν τον πυρήνα του έργου: «Το καλοκαίρι του 2000, εργάστηκα για το περιοδικό New York Times Magazine φωτογραφίζοντας άνδρες και γυναίκες που είχαν καταδικαστεί άδικα, φυλακιστεί και στη συνέχεια αφεθεί ελεύθεροι από την πτέρυγα των θανατοποινιτών. Μετά από αυτή την αποστολή, άρχισα να ερευνώ τον ρόλο της φωτογραφίας στο ποινικό σύστημα δικαιοσύνης. Ταξίδεψα στις Ηνωμένες Πολιτείες φωτογραφίζοντας και παίρνοντας συνεντεύξεις από άνδρες και γυναίκες που είχαν καταδικαστεί για εγκλήματα που δεν είχαν διαπράξει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η φωτογραφία προσέφερε στο ποινικό σύστημα δικαιοσύνης ένα εργαλείο που μετέτρεπε αθώους πολίτες σε εγκληματίες, βοηθούσε τους αστυνομικούς να λάβουν εσφαλμένες αναγνωρίσεις από μάρτυρες και βοηθούσε τους εισαγγελείς να εξασφαλίσουν καταδίκες. Το ποινικό σύστημα δικαιοσύνης δεν είχε αναγνωρίσει τους περιορισμούς της εξάρτησης από φωτογραφικές εικόνες».

Δεκαετίες αργότερα

Οι ιστορίες των ανθρώπων του «The Innocents» μπορεί να ανήκουν στο παρελθόν, δεδομένου ότι το πρότζεκτ πραγματοποιήθηκε δύο δεκαετίες νωρίτερα, ωστόσο, το σύστημα που της γέννησε παραμένει ζωντανό.

Όπως αναφέρουν σε παλαιότερη δήλωση τους στο MoMA, οι συνεργάτες της Nassim Daghighian, Peter J. Neufeld και Barry C. Scheck: «Είκοσι χρόνια αργότερα, η χώρα μας βρίσκεται σε ένα νέο κρίσιμο σταυροδρόμι όσον αφορά το βαθιά ελαττωματικό δικαστικό της σύστημα. Μετά τις δολοφονίες του George Floyd, της Breonna Taylor και πολλών άλλων μαύρων ατόμων από την αμερικανική αστυνομία, ένα μεγάλο τμήμα του αμερικανικού κοινού αντιμετωπίζει αυτές τις δολοφονίες όχι ως μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ως μέρος της μακράς ιστορίας αστυνομικής τρομοκρατίας κατά των μαύρων ανθρώπων σε αυτή τη χώρα. Χάρη στην αποτελεσματική ηγεσία του κινήματος Black Lives Matter, έχει σημειωθεί αξιοσημείωτη αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τον συστημικό ρατσισμό που διαπερνά όλες τις πτυχές του ποινικού δικαίου».

*Με πληροφορίες από: Nassim Daghighian | MoMA | Κεντρική φωτογραφία θέματος: Taryn Simon | The Innocents