Ντοκιμαντέρ ή προπαγάνδα; Από τη Μελάνια Τραμπ στον Μάικλ Τζάκσον, οι «αγιογραφίες» διάσημων «δηλητηριάζουν» το streaming

O Τhe Guardian προσπαθεί να δώσει μια απάντηση: γιατί τα μουσικά ντοκιμαντέρ ακυρώνονται ή μπαίνουν στο ράφι;

Μπορεί να είναι επώδυνο να αναγνωρίζουμε ότι τα ινδάλματα είναι άνθρωποι και μάλιστα άνθρωποι ελαττωματικοί, αλλά ο Έζρα Έντελμαν αφιέρωσε πέντε χρόνια από τη ζωή του κάνοντας ακριβώς αυτό.

Ο σκηνοθέτης πίσω από την εκτεταμένη, βραβευμένη με Όσκαρ βιογραφική ταινία του 2016, OJ: Made in America, είχε αναλάβει να δημιουργήσει ένα αποκαλυπτικό, προσωπικό ντοκιμαντέρ για το αινιγματικό φαινόμενο του Prince για το Netflix.

Το project που κατά πάσα πιθανότητα θα ήταν το απόλυτο ντοκιμαντέρ για τον Prince -ένα εννιάωρο έπος με δεκάδες συνεντεύξεις και σπάνιο, ανέκδοτο υλικό από το προσωπικό αρχείο του καλλιτέχνη που – σύμφωνα με τους λίγους που έχουν δει μια πρώτη εκδοχή της «είναι ένα πολυεπίπεδο πορτρέτο της τεράστιας ιδιοφυΐας και των πολυπλοκοτήτων του Prince, συμπεριλαμβανομένης μιας σκοτεινής πλευράς που κρύβεται από την παιχνιδιάρικα εκκεντρική του περσόνα: την φερόμενη σκληρή μεταχείριση των συντρόφων και των γυναικών στον κύκλο του· την απαιτητική του περσόνα και την αφόρητη σκληρότητα του ως αρχηγού μπάντας.

«Μας ζητείται να καθίσουμε με το πολυπρισματικό, γεμάτο παραδοξότητες, πορτρέτο του Prince για πολλές ώρες, καθώς η μία πλευρά του έρχεται σε σύγκρουση με μία άλλη», έγραψε η Sasha Weiss, του περιοδικού New York Times, μετά την προβολή. Η Weiss ήταν μία από τους λόγους που θα δουν την ταινία. Τον Φεβρουάριο, το Netflix ακύρωσε το ντοκιμαντέρ του Έντελμαν, αφού οι διαχειριστές της διαθήκης του Prince, αναστατωμένοι από το περιεχόμενό του, αγωνίστηκαν για μήνες για να εμποδίσουν την κυκλοφορία του.

Η πλατφόρμα streaming σχεδιάζει να αναπτύξει «ένα νέο ντοκιμαντέρ με αποκλειστικό περιεχόμενο από το αρχείο του Prince» είπαν. Με άλλα λόγια οι διαχειριστές του brand Prince θα δημιουργήσουν μια, εκ του ασφαλούς, αγιογραφία για να είναι όλοι ικανοποιημένοι.

Το αποθαρρυντικό περιστατικό αποκαλύπτει πολλά για τη ζοφερή κατάσταση που βρίσκονται σήμερα τα ντοκιμαντέρ για τα ινδάλματα και τους σταρ. Το 2025 μπορείς να βρεις άπειρα προϊόντα βιογραφικών ντοκιμαντέρ στις πλατφόρμες streaming, αν και όχι εύκολα προσβάσιμα από τις σελίδες τους. Τα ντοκιμαντέρ υπάρχουν αλλά συνήθως ο συνδρομητής θα πρέπει να τα αναζητήσει για να τα βρει.

Επιπλέον, σημειώνει το ρεπορτάζ του The Guardian, και βασισμένοι αυστηρά σε νούμερα και αναλύσεις, τα ντοκιμαντέρ είναι πιο δημοφιλή από ποτέ, αλλά είναι και πιο «δειλά», αποφεύγοντας το ρίσκο.

Οι πλατφόρμες θέλουν να είναι λαμπερές, φροντίζοντας να διαθέτουν ντοκιμαντέρ που είναι βαρετά και αποστειρωμένα -προϊόντα που είναι εύκολα στην παραγωγή και ακόμη πιο εύκολα στην κατανάλωση τους. Από την πλευρά τους πάλι, οι διανομείς διστάζουν να υπογράψουν για περίπλοκες ή/και μη εξουσιοδοτημένες βιογραφικές ταινίες που φέρνουν σύνθετα πορτρέτα των θεμάτων τους.

Το ντοκιμαντέρ The Book Of Prince (Βιβλίο του Prince) έφερε πανικό στους διαχειριστές του Prince επειδή δεν μπορούσαν να έχουν τον τελευταίο λόγο στην τελική του έκδοση. Αλλά μερικά από τα πιο συναρπαστικά μουσικά ντοκιμαντέρ κουβαλούν μοναδικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις, δεν είναι ακόμη μια στεγνή, πασπαλισμένη αγιογραφία.

Ο Zach Schonfeld του The Guardian αναφέρεται στο συναρπαστικό Sly Lives! του Questlove, το οποίο χρησιμοποιεί την άνοδο και την πτώση του αινιγματικού θρύλου της φανκ Sly Stone ως όχημα για να εξερευνήσει τις πολιτισμικές πιέσεις στους μαύρους ποπ σταρ. Συγκριτικά, το Becoming Led Zeppelin, που φέρει τις ευλογίες της μπάντας, μοιάζει με έργο καθαρής μυθοπλασίας που θέλει να καλλιεργήσει τον υπάρχοντα μύθο.

Το υλικό είναι συναρπαστικό, αλλά οι συνεντεύξεις με τα μέλη της μπάντας αποφεύγουν τα «δύσκολα» θέματα, όπως οι κατηγορίες για λογοκλοπή ή οι σχέσεις τους με τις ανήλικες groupies.

Υπάρχει μια θολή γραμμή μεταξύ ερευνητικής δημοσιογραφίας και δημοσίων σχέσεων στα ντοκιμαντέρ τελευταία. Είναι όλο και πιο συνηθισμένο για διασημότητες να παράγουν ή να παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ που τις αφορά.

Παράδειγματα πολλά: οι ταινίες συναυλιών της Beyoncé είναι το ζενίθ, το εξάωρο Χάρι και Μέγκαν -παραγωγής των ίδιων- είναι το ναδίρ. «Τους ταίζουμε σκουπίδια» σχολιάζει ο Έντελμαν.

Το 2020, το Hulu κυκλοφόρησε μια σειρά τεσσάρων επεισοδίων για την Χίλαρι Κλίντον, αποκρύπτοντας το γεγονός ότι η Κλίντον είχε επιλέξει την εταιρεία παραγωγής και είχε λόγο στο μοντάζ.

Ομοίως, η Τέιλορ Σουίφτ επέλεξε τον σκηνοθέτη του ντοκιμαντέρ του 2020, Miss Americana, μια αποκαλυπτική ματιά στα παρασκήνια της αυτοκρατορίας της Σουίφτ, και στη συνέχεια γύρισε την εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία Eras Tour του 2023 μέσω της δικής της εταιρείας παραγωγής.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν τέτοιες ταινίες. Είναι ότι απορροφούν όλο το οξυγόνο – και τα χρήματα – από τη διανομή ντοκιμαντέρ. Τα τελευταία χρόνια, οι υπηρεσίες streaming έχουν γεμίσει με ντοκιμαντέρ για αγαπημένες διασημότητες, μερικά αρκετά αξιόλογα (Zappa του 2020, Tina του 2021), άλλα μειλίχια και ευλαβικά (Albert Brooks: Defending My Life, Thank You, Goodnight: The Bon Jovi Story).

Οι εταιρείες ψυχαγωγίας «καταβροχθίζουν» ντοκιμαντέρ κολακείας για δημόσια πρόσωπα, αλλά δεν αγγίζουν τίποτα αμφιλεγόμενο.

Σκεφτείτε ότι το Leaving Neverland, η συγκλονιστική ταινία του HBO του 2019 που διερευνά τους ισχυρισμούς για κακοποίηση παιδιών εναντίον του Mαικλ Τζάκσον, έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί.

Αφαιρέθηκε οριστικά από το Max μετά από αγωγή από τους διαχειριστές του Τζάκσον – ένας ανησυχητικός οιωνός, όπως υποστηρίζει ο Sam Adams του Slate, «σε μια εποχή που η πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης βρίσκεται υπό τον σχεδόν πλήρη έλεγχο των ομίλων streaming». Το sequel του ντοκιμαντέρ, το Leaving Neverland 2, έκανε πρεμιέρα στο YouTube με ελάχιστους να ενδιαφέρονται για μια υπόθεση που είναι συγκλονιστικά επώδυνη.

Η ίδια τάση ισχύει και στον κόσμο της λογοτεχνίας.

Πέρυσι, το εμβληματική ραπ σχήμα των De La Soul κατήγγειλαν ένα βιβλίο για αυτούς από τον μουσικό δημοσιογράφο Marcus J Moore και ισχυρίστηκαν ότι «θα κινηθούν νομικά εναντίον του».

Σε μια υπόθεση με μεγαλύτερο προφίλ, η Meta πρόσφατα κινήθηκε νομικά για για να εμποδίσει την προώθηση ενός αποκαλυπτικού βιβλίου από μια πρώην υπάλληλο -μια αποτυχημένη προσπάθεια. Θα είναι ένας φτωχός κόσμος όπου οι συγγραφείς θα φοβούνται να δημοσιεύσουν μη εξουσιοδοτημένες βιογραφίες επειδή δεν έχουν την πολυτέλεια να σηκώνουν τα νομικά βάρη μιας ενδεχομένης μάχης εναντίον τους σημειώνει ο Schonfeld.

Η εταιρική κουλτούρα της συνθηκολόγησης έχει επιδεινωθεί μετά την επανεκλογή του Trump.

Τον Δεκέμβριο, το ABC News συμφώνησε να πληρώσει 15 εκατομμύρια δολάρια για να διευθετήσει αυτό που κάποιοι θεωρούν μια επιπόλαιη αγωγή από τον Τραμπ.

Τον Απρίλιο, ο εκτελεστικός παραγωγός της εκπομπής 60 Minutes παραιτήθηκε, λέγοντας ότι η δημοσιογραφική του ακεραιότητα είχε «παραβιαστεί από ανώτερα στελέχη εταιρειών που έχουν σχέσεις με τους κύκλους του Τραμπ».

Δεν είναι περίεργο που οι κινηματογραφικές εταιρείες φοβούνται να κυκλοφορήσουν οτιδήποτε θα μπορούσε να αναστατώσει το αφεντικό του Twitter.

Σκεφτείτε ότι η συναρπαστική βιογραφική ταινία του Τραμπ, The Apprentice, του 2024, δυσκολεύτηκε να βρει διανομέα εντός των ΗΠΑ μέχρι τη στιγμή που παρενέβη μια μικρή εταιρεία, η Briarcliff Entertainment -ο ιδρυτής της Briarcliff υποστήριξε ότι τα μεγαλύτερα στούντιο είχαν απορρίψει την ταινία «αυστηρά και μόνο επειδή λειτουργούν με δειλία».

Άλλη περίπτωση που επιβεβαιώνει ότι η λογοκρισία έχει φυσικοποιηθεί στη βιομηχανία της ψυχαγωγίας σήμερα, είναι το απαραίτητο προς θέαση, ξιοσημείωτο ντοκιμαντέρ No Other Land, το οποίο κέρδισε Όσκαρ για την οδυνηρή απεικόνιση της παλαιστινιακής ζωής στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Το ντοκιμαντέρ εξακολουθεί να μην έχει βρει διανομέα στις ΗΠΑ.

Εν τω μεταξύ, η Amazon Prime (της οποίας η μητρική εταιρεία ήταν ένας από τους πιο μεγάλους δωρητές στην πρόσφατη ορκωμοσία του Τραμπ με το αφεντικό, Τζεφ Μπέζος να δίνει το παρών μαζί με κάθε άλλο τεχνολογικό ολιγάρχη), έχει συμφωνήσει να επενδύσει 40 εκατομμύρια δολάρια για να κάνει ένα ντοκιμαντέρ για τη Μελάνια Τραμπ, με μέρος των εσόδων να πηγαίνει και στην πρώτη κυρία των ΗΠΑ που θα έχει τον τελικό λόγο στο «ντοκιμαντέρ» της.

Τέτοια project είναι πιο κοντά στην προπαγάνδα παρά στη δημοσιογραφία, και αυτό χρηματοδοτείται και νομιμοποιείται από μία από τις μεγαλύτερες και πιο ισχυρές εταιρείες streaming στη βιομηχανία ψυχαγωγίας υπενθυμίζει ο The Guardian.

«Τα ντοκιμαντέρ θα έπρεπε να αμφισβητούν και να ζητούν από την εξουσία να λογοδοτήσει περισσότερο παρά να κολακεύουν. Αντίθετα, σε ένα τοπίο όπου λίγες εταιρείες streaming που ανήκουν ή διοικούνται από δισεκατομμυριούχους κυριαρχούν στην αγορά ντοκιμαντέρ στις ΗΠΑ, οι θεατές πληρώνουν το τίμημα» καταλήγει ο Schonfeld.