Το (ανεπιτυχές) πείραμα της ειρήνης

37

Με την υπογραφή των Συμφωνιών στη Λευκωσία στις 16 Αυγούστου του 1960 και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας η Κύπρος εισέρχεται σε μία νέα εποχή. Ωστόσο, η ειρήνη που επέφεραν στην Κύπρο οι Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου ήταν βραχύβια.

Τα πρώτα σύννεφα στις διακοινοτικές σχέσεις εμφανίζονται πριν ακόμη συμπληρωθεί ένας χρόνος κυπριακής ανεξαρτησίας, όταν Τουρκοκύπριοι βουλευτές αρνούνται να ψηφίσουν τρίμηνη παράταση φορολογικής νομοθεσίας, ενώ μερικούς μήνες αργότερα καταψηφίζουν νομοσχέδιο περί φορολογίας εισοδήματος επικαλούμενοι τη μη εφαρμογή των διατάξεων περί ξεχωριστών δήμων.

Στις 22 Νοεμβρίου 1962 η τουρκική κυβέρνηση θέτει στο Μακάριο, που επισκέπτεται την Αγκυρα, θέματα ξεχωριστών δήμων, αναλογίας συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων στις δημόσιες υπηρεσίες και συγκρότησης κυπριακού στρατού. Το θέμα οδηγεί σε κρίση τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων και οι Τουρκοκύπριοι προχωρούν στην ίδρυση χωριστών τουρκοκυπριακών δήμων.

Ωστόσο, η οριστική ρήξη έρχεται όταν, το Νοέμβριο του 1963, ο Μακάριος υποβάλλει στον αντιπρόεδρό του και ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, Φαζίλ Κιουτσούκ, υπόμνημα για τη γνωστή πρόταση αναθεώρησης του κυπριακού Συντάγματος σε 13 σημεία.

Η Τουρκία απορρίπτει τις προτάσεις Μακαρίου. Ξεσπούν συγκρούσεις και η κατάσταση βαίνει εκτός ελέγχου. Ακολουθεί προειδοποιητική υπερπτήση τουρκικών μαχητικών πάνω από την Κύπρο, επέμβαση των βρετανικών στρατευμάτων και δημιουργία, στις 29 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, πράσινης γραμμής μεταξύ των δύο κοινοτήτων.

Μετά τα γεγονότα του 1963 η Αθήνα επανέρχεται στην ιδέα της Ενώσεως, ωστόσο την περίοδο αυτή γίνεται πιο εμφανής η υποβόσκουσα διάσταση απόψεων και η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο εθνικών κέντρων ως προς τους χειρισμούς.

Στις 12 Ιουνίου του 1964 επιστρέφει στη Μεγαλόνησο ο Γρίβας για να αναλάβει εκ νέου δράση και λίγες εβδομάδες αργότερα ακολουθούν τουρκικοί βομβαρδισμοί.

Το ίδιο διάστημα έντονη είναι η ενεργοποίηση του αμερικανικού παράγοντα που παρουσιάζει στη Γενεύη το Σχέδιο Ατσεσον, το οποίο προέβλεπε την Ένωση με αντάλλαγμα τουρκική βάση στην Καρπασία. Το σχέδιο δεν έγινε δεκτό από την Αθήνα και τη Λευκωσία. Το διάστημα εκείνο η Αθήνα αντιλαμβανόταν ότι η Ένωση θα είχε το τίμημά της, ενώ η Λευκωσία ήταν απόλυτα αντίθετη σε οποιοδήποτε εδαφικό αντάλλαγμα προς την Τουρκία, θεωρώντας μία τέτοια λύση διχοτομική. Η διαφωνία Αθηνών – Λευκωσίας επισφραγίζεται με την ανταλλαγή επιστολών μεταξύ του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου.

Έπειτα από λίγους μήνες αδιέξοδων διπλωματικών προσπαθειών, η Αθήνα εισέρχεται στη δίνη των Ιουλιανών και σε περίοδο παρατεταμένης πολιτικής κρίσης, με το Κυπριακό εκ των πραγμάτων να υποβαθμίζεται στις προτεραιότητες της ελληνικής κυβέρνησης.

Το Μάρτιο του 1966, ανατίθεται από την Αθήνα στον Γρίβα η διοίκηση της Εθνικής Φρουράς, γεγονός που προκαλεί την έντονη αντίδραση του Μακαρίου. Το Συμβούλιο του Στέμματος που συνεδριάζει στις 6 Φεβρουαρίου του 1967 με τη συμμετοχή και του Μακαρίου, εξουσιοδοτεί την ελληνική κυβέρνηση να συνεχίσει διάλογο με την Τουρκία, με τελικό στόχο την Ένωση. Ωστόσο, όλοι οι σχεδιασμοί και οι συνεννοήσεις ανατρέπονται άρδην, καθώς η Ελλάδα εισέρχεται στις 21 Απριλίου στη σκοτεινή περίοδο της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ