Σε δημοψήφισμα με το δίλημμα του σχεδίου Ανάν

37

Το 2004 «ξυπνά» για την Κύπρο με νέες πιέσεις των ΗΠΑ προς Ελλάδα και Τουρκία –διά επιστολών που υπογράφει ο πρόεδρος Τζορτζ Ο.Μπους με παραλήπτες τους πρωθυπουργούς Κώστα Σημίτη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερνογάν- για άμεση επανάληψη του διαλόγου με στόχο τη λύση του Κυπριακού έως την 1η Μαΐου. Ο Κύπριος πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος παραμάνει πάγια υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών στη βάση του σχεδίου Ανάν, και ο Ραούφ Ντενκτάς παραμένει στην πάγια αδιαλλαξία του.

Στα κατεχόμενα συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις για την «κυβέρνηση» συνασπισμού που τελικώς σχηματίζεται στα μέσα Ιανουαρίου από τους Μεχμέτ Αλί Ταλάτ -νικητή των εκλογών και «πρωθυπουργό»- και Σερντάρ Ντενκτάς ηγέτη του Δημοκτρατικού Κόμματος. Η Αγκυρα ανακοινώνει πως τάσσεται υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών για λύση έως την 1η Μαΐου (και) στη βάση του σχεδίου Ανάν, και η Αθήνα επισημαίνει πως το κλειδί της λύσης του Κυπριακού βρίσκεται στην τουρκική στάση.

Με το μήνυμα «αποδοχή όρων ή επιστροφή στο σημείο μηδέν» ο ΓΓ του ΟΗΕ καλεί στη Νέα Υόρκη τους Τ.Παπαδόπουλο και Ρ.Ντενκτάς, οι οποίοι και συμφωνούν τελικώς σε επανέναρξη των διαβουλεύσεων στις 19 Φεβρουαρίου στη Λευκωσία υπό τον ειδικό σύμβουλο του Κόφι Ανάν, Αλβαρο ντε Σότο. Σε δεύτερη φάση αποφασίζεται η διενέργεια διευρυμένης διάσκεψης με τη συμμετοχή Ελλάδας και Τουρκίας, με τεχνική υποστήριξη της ΕΕ και επιδιαιτητικό ρόλο του Κόφι Ανάν μόνο στη βάση του σχεδίου του και με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμα που θα οδηγήσει σε διπλό δημοψήφισμα στην Κύπρο στις 24 Απριλίου.

«Απέτυχαν οι προσπάθειες να απαλλαγούμε από το σχέδιο Ανάν. Τώρα με τις απαραίτητες αλλαγές για να μαλακώσουμε το κείμενο θα επιχειρήσουμε να πετύχουμε συμφωνία» δηλώνει ο κατοχικός ηγέτης στις 16 Φεβρουαρίου για να προσέλθει τρεις ημέρες αργότερα στην πρώτη συνάντηση με τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Το αδιέξοδο των απευθείας συνομιλιών ήταν ορατό εξ αρχής όταν ο Τάσσος Παπαδόπουλος δήλωνε πως είναι εκτός σχεδίου Ανάν τα σημεία που θέτει ο Ντενκτάς.

Οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται υπό τη σκιά της αρνητικής στάσης Ντενκτάς για να λήξουν στις 22 Μαρτίου με ανοικτές τις σημαντικές διαφορές σε βασικά ζητήματα. Έχει μεσολαβήσει επίσκεψη του Τ.Παπαδόπουλου στην ελληνική πρωτεύουσα και επαφές Αθηνών-Αγκυρας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για το θέμα της ασφάλειας στην Κύπρο. Το βλέμμα όλων έχει πλέον στραφεί στην καθοριστική διαδικασία της Ελβετίας.

Ο κατοχικός ηγέτης αποσύρεται από τις συνομιλίες και «παραχωρεί» την εκπροσώπηση της τουρκοκυπριακής πλευράς στη Λουκέρνη στους Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και το γιο του Σερντάρ Ντενκτάς. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος αναχωρεί στις 23 Μαρτίου για την Ελβετία με τη δήλωση ότι δεν πρόκειται να θυσιάσει τα δικαιώματα, την ασφάλεια και την τύχη του κυπριακού ελληνισμού στο βωμό είτε χρονοδιαγραμμάτων, είτε πιέσεων.

Η τουρκοκυπριακή πλευρά καταθέτει στη Λουκέρνη έγγραφο με τις γνωστές της θέσεις, και ελληνοκυπριακές διπλωματικές πηγές μιλούν από νωρίς για «εκφυλισμό» της διαδικασίας. Στις 24 Μαρτίου μεταβαίνει στο Μπούργκενστοκ ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Π.Μολυβιάτης, συνοδευόμενος από τον υφυπουργό Γιάννη Βαληνάκη, προσερχόμενος σε συναντήσεις με τον Τούρκο ομόλογό του Αμπντουλάχ Γκιουλ. Το διπλωματικό παρασκήνιο είναι έντονο, και η πλέον κρίσιμη φάση αρχίζει όταν καταφθάνει ο ΓΓ του ΟΗΕ έχοντας στις «αποσκευές» του το αναθεωρημένο -τέταρτο- σχέδιο επίλυσης.

Το νέο σχέδιο δεν παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα επιδιαιτησίας, αλλά ως συγκερασμός των απόψεων των δύο πλευρών και διαπραγμάτευσης. Ομάδες εργασίας αρχίζουν άμεσα την επεξεργασία του. Η Αγκυρα εμφανίζεται ικανοποιημένη έχοντας ήδη επαναλάβει με απόλυτο τρόπο διά στόματος Γκιουλ πως δεν μπορεί να υπάρξει λύση δίχως μόνιμες αποκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο. Αντιθέτως, σε Αθήνα και Λευκωσία επικρατεί έκδηλος προβληματισμός για βασικές πτυχές του αναθεωρημένου σχεδίου.

Η κρίσιμη συνάντηση των πρωθυπουργών Ελλάδας και Τουρκίας στις 30 Μαρτίου στη Λουκέρνη λήγει με τη συμφωνία ότι… διαφωνούν. Το θρίλερ κορυφώνεται με διαρκείς επαφές και συνεδριάσεις του Εθνικού Συμβουλίου. Οι πιέσεις από πλευράς των ΗΠΑ για αποδοχή του σχεδίου Ανάν είναι ασφυκτικές. Τελικώς, στην καταληκτική ημερομηνία της 31ης Μαρτίου η κυπριακή κυβέρνηση απορρίπτει το σχέδιο λύσης με επιστολή του Τ.Παπαδόπουλου προς τον Κόφι Ανάν.

Ακολουθεί η επίδοση του πέμπτου και τελικού σχεδίου επίλυσης του Κυπριακού. «Δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό να καταλήξουμε σε μία συμφωνημένη λύση» σχολιάζει ο Κ.Καραμανλής από τη Λουκέρνη, ενώ αντιθέτως ο Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται θετικά διακείμενος. «Προσπαθήσαμε για μία αξιοπρεπή συμφωνία που δεν ήλθε» επισημαίνει ο Τάσσος Παπαδόπουλος κατά την επιστροφή του στη Λευκωσία την 1η Απριλίου. Αρνητικός επί του σχεδίου Ανάν δηλώνει από την πρώτη στιγμή και ο Ραούφ Ντενκτάς, κόντρα στην Αγκυρα και τον «πρωθυπουργό» των κατεχομένων Μεχμέτ Αλί Ταλάτ.

Βάσει των συμφωνηθέντων στη Νέα Υόρκη, το τελικό σχέδιο Ανάν παραπέμπεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και κατόπιν σε ταυτόχρονα δημοψηφίσματα την 24 Απριλίου. Η τελική απόφαση βρίσκεται τώρα στα χέρια του ελληνοκυπριακού και τουρκοκυπριακού λαού, με τις δημοσκοπήσεις να εμφανίζουν τους πρώτους να απορρίπτουν και τους δεύτερους να «αγκαλιάζουν» τη διπλωματική πρωτοβουλία του ΟΗΕ για την επίλυση του πολιτικού προβλήματος στη Μεγαλόνησο.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ