Οι Έλληνες γιορτάζουν το Πάσχα όπως μόνο αυτοί ξέρουν

38

Μοναδικό στον κόσμο παραμένει στην πορεία του χρόνου το ελληνικό Πάσχα, καθώς η αναβίωση μακραίωνων παραδόσεων και εθίμων έχουν διαφυλάξει το ιδιαίτερο χρώμα του. Είτε βρίσκονται στη μητροπολιτική Ελλάδα, είτε στις ομογενειακές κοινότητες των πέντε ηπείρων, οι Έλληνες γιορτάζουν μοναδικά το Πάσχα.

Oι ισχυρότεροι πυρήνες διαφύλαξης της παράδοσης βρίσκονται στην ελληνική επαρχία, στα χωριά της Μακεδονίας και της Νότιας Ελλάδας, στα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου, όπου έθιμα μακραίωνα, πολλά από τα οποία αντλούν τις ρίζες τους από την αρχαιότητα, εξακολουθούν να επιβιώνουν αναλλοίωτα.

Οι προετοιμασίες για τη βραδιά της Ανάστασης ξεκινούν από τη Μεγάλη Πέμπτη, όταν βάφονται τα κόκκινα αβγά. Στη Μακεδονία οι νοικοκυρές κρεμούν και ένα κόκκινο ύφασμα στο εξωτερικό του σπιτιού. Μετά τη βαφή, οι γυναίκες της Μακεδονίας κρατούσαν παλαιότερα το πρώτο αβγό στο εικονοστάσι, από όπου αυτό έβγαινε με την πυροστιά μόνο όταν έβρεχε ή άστραφτε, για να ξορκίσει το χαλάζι και τις πλημμύρες.

Όσο για το κόκκινο χρώμα των αβγών, υπάρχουν πολλές ιστορίες που εξηγούν την έλευσή του. Σύμφωνα με μια βορειοελλαδική παράδοση, όταν διαδόθηκε ότι ο Χριστός αναστήθηκε, πολλοί δεν το πίστευαν. Μια γυναίκα, που κρατούσε αβγά σε ένα καλάθι, αμφισβήτησε αυτό που άκουσε λέγοντας: «Θα ήταν σαν να μου λέτε ότι θα άσπρα αβγά που κρατώ, θα γίνουν κόκκινα». Τότε, λέει η παράδοση, έγινε το θαύμα και τα αβγά της νοικοκυράς άλλαξαν χρώμα.

Το πένθος κορυφώνεται τη Μ.Παρασκευή. Ακόμη και σήμερα σε κάποια χωριά οι κάτοικοι δεν στρώνουν τραπέζι αυτή την ημέρα. Το «μενού» της Μ.Παρασκευής αποτελείται από ένα πιάτο ξύδι, όπου όλοι βουτούν το ψωμί και το γεύονται, συμμεριζόμενοι το Θείο Δράμα. Το βράδυ της Μ.Παρασκευής ακολουθεί η περιφορά του Επιταφίου, που ακόμη και σήμερα έχει χαρακτήρα διαγωνισμού ανάμεσα στις ενορίες για το ποια τον στόλισε πιο όμορφα.

Από τα κατά τόπους έθιμα που σχετίζονται με την περιφορά του Επιταφίου, αξιοσημείωτο είναι αυτό που τηρείται στις Σέρρες και ιδίως στη συνοικία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, παραπέμποντας στο τελετουργικό μιας αρχαιοελληνικής παράδοσης. Πρόκειται για τα «Αδώνια».

Όταν ο Επιτάφιος πλησιάζει, κάθε νοικοκυρά τοποθετεί στο κατώφλι του σπιτιού της ένα τραπεζάκι, πάνω στο οποίο έχει τοποθετήσει θυμίαμα και την εικόνα του Εσταυρωμένου πλαισιωμένη από πασχαλιές και άλλα άνθη. Επιπλέον, ετοιμάζεται ένα πιάτο με χλόη κριθαριού ή φακής, έθιμο που παραπέμπει στους «Αδώνιδος Κήπους» της αρχαιότητας.

Οι «Αδώνιδος Κήποι» συμβολίζουν τη νιότη που χάνεται γρήγορα και άδικα, όπως ο Αδωνις που πέθανε από δάγκωμα κάπρου. Στην αρχαιότητα, κατά την πρώτη μέρα του εθίμου γινόταν η αναπαράσταση της κηδείας του και τη δεύτερη ημέρα η γιορτή για την ανάστασή του.

Το Μεγάλο Σάββατο οι πιστοί αρχίζουν να προετοιμάζονται για την Ανάσταση. Ήδη από το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου ψάλλεται ο μεγάλος Εσπερινός και ακούγεται για πρώτη φορά το «Ανάστα ο Θεός, κρίναι την γην». Το βράδυ της ίδιας ημέρας ο ιερέας βροντοφωνάζει το «Χριστός Ανέστη!» μέσα σε θορυβώδεις εκδηλώσεις, ένα πηγαίο ξέσπασμα που συμβολίζει τη νίκη της ζωής επί του θανάτου.

Οι λαογράφοι και εθνολόγοι συσχετίζουν το στοιχείο των θορύβων με τη διαδεδομένη στους λαούς δοξασία ότι τα βλαβερά και εχθρικά πνεύματα διώχνονται με δυνατούς κρότους.

Ένα από τα βασικότερα τελετουργικά στοιχεία της Ανάστασης είναι το αναστάσιμο φως, με κορυφαία στιγμή την πρόσκληση του ιερέα «Δεύτε λάβετε φως». Το φως αυτό πρέπει να είναι «καινούργιο», γι αυτό προηγουμένως σβήνονται όλα τα φώτα στο ναό.

Ελληνικό Πάσχα χωρίς οβελία δεν γίνεται. Στα χωριά η σφαγή του οβελία ακολουθεί συγκεκριμένο τελετουργικό, συμβολίζοντας τη θυσία του Χριστού. Μάλιστα, στις ορεινές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας δεν έχει υποχωρήσει ακόμη η πίστη ότι το πασχαλινό αρνί διαθέτει προφητικές δυνάμεις, οπότε οι χωρικοί και ιδιαίτερα οι βοσκοί επιδίδονται στην «ωμοπλατοσκοπία», προφητεύοντας το μέλλον «διαβάζοντας» την πλάτη του σφάγιου.

Ο εθιμικός κύκλος του Πάσχα κλείνει την Κυριακή του Θωμά, που ονομάζεται και Αντίπασχα. Παλαιότερα, όταν το αδράχτι ήταν ακόμη το κύριο αντικείμενο εργασίας για την Ελληνίδα νοικοκυρά, η Δευτέρα που ακολουθούσε την Κυριακή του Θωμά αποκαλείτο «αδραχτανάσταση» και σηματοδοτούσε την επανέναρξη των συνηθισμένων εργασιών.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΜΠΕ