Ο πολιτισμός, η ελευθερία, η έκφραση και ο διάλογος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

43

Ποια είναι η θέση του ευρωπαϊκού πολιτισμού την εποχή της παγκοσμιοποίησης; Ποιο το νόημα παραδοσιακών αξιών, όπως η ελευθερία της έκφρασης; Ποιες οι κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής στον πολιτιστικό χώρο; Τα παραπάνω ερωτήματα συζητήθηκαν σε διήμερο συμπόσιο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με θέμα Πολιτισμός-Ελευθερία Εκφρασης και Διάλογος, το οποίο διοργανώνουν το Πανεπιστήμιο, το Ιδρυμα Μελίνα Μερκούρη, το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο και το Δίκτυο Πολιτιστικών Πρωτευουσών και Πολιτιστικών Μηνών της Ευρώπης, στο πλαίσιο του εορτασμού, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, της 5ης Μαΐου ως ημέρας Πολιτισμού.

Ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ, στην προσπάθειά του να περιγράψει το όραμά του για το νέο ευρωπαϊκό πολιτισμό, χρησιμοποίησε το αρχιτεκτονικό υπόδειγμα του αρχαίου ελληνικού ναού, τονίζοντας ότι ο μεγάλος κίνδυνος της διεθνοποίησης είναι η ομογενοποίηση. Ο κίνδυνος να οδηγηθούμε σε μια φυλακή, αντί για έναν ελληνικό ναό με διαφορετικές πτέρυγες, με φως και θέα, είναι πολύ κοντά.

Χωρίς τους καλλιτέχνες, τους διαφορετικούς, τους περιθωριακούς, η πραγματικότητα καταδικάζεται στην ανακύκλωσή της. Για αυτό υπάρχει η ανάγκη να διασώζονται οι μικροί πολιτισμοί σε όλη την υφήλιο, καθώς και όλες οι μη νομιμόφρονες και εναλλακτικές στάσεις ως δεξαμενή ιδεών και εναλλακτικών μοντέλων. Κάθε φωνή είναι πολύτιμη είπε χαρακτηριστικά ο Β.Πούχνερ.

Εκφράζοντας μια αισιόδοξη οπτική, η υπουργός Πολιτισμού της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης της Φινλανδίας Σούβι Λιντέν εξήρε τη δημιουργική παραγωγή και την πολιτιστική βιομηχανία, που ανθεί, όπως εξήγησε, στη χώρα της. Κατά τη Σ.Λίντεν, ο πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για νέες οικονομικές δραστηριότητες, όπως και οι τελευταίες μπορούν να παράγουν νέο πολιτισμό και τρόπους ζωής.

Χαρακτηριστικά, η ομιλήτρια διέκρινε την τάση που χαρακτηρίζει τους σημερινούς καταναλωτές για αξιοποίηση της τεχνολογίας στην παραγωγή προϊόντων, όπως η αναζήτηση στο Διαδίκτυο ή τα παιχνίδια περιπέτειας (adventure games).

Ο πολιτισμός δεν είναι πλέον ένα ελιτίστικο χόμπι ή η αναζήτηση για την ευημερία, αλλά μια παράμετρος που δημιουργεί καινοτομίες. Νέα πολιτιστική παραγωγή, σημαίνει νέες θέσεις εργασίας και νέες ευκαιρίες. Η παραγωγή περιεχομένου οδηγεί στην παραγωγή τεχνογνωσίας και στη διάδοση δεξιοτήτων… υπογράμμισε η υπουργός Πολιτισμού.

Στο ίδιο περίπου ύφος κινήθηκε και η ομιλία του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζ.Σαντέρ, ο οποίος εξέφρασε την ικανοποίησή του για τις αναφορές περί πολιτισμού στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, που, όπως σημείωσε, υπογράφηκε, όταν της ΕΕ προήδρευε η χώρα του -το Λουξεμβούργο. Οπως μάλιστα ο ίδιος ανέφερε, η Επιτροπή, επί προεδρίας του, υποστήριξε πάνω από 1.400 προγράμματα, βάσει των οποίων κατάφεραν να βρουν εργασία περισσότεροι από 80.000 καλλιτέχνες, αλλά και δράσεις για τη χάραξη κοινής πολιτιστικής πολιτικής.

Η πολλαπλότητα των πολιτισμών είναι η κεντρική ιδέα του διαλόγου, που ανοίγει τα σύνορα και μας οδηγεί στη συνοχή της Ευρώπης τόνισε ο Ζ.Σαντέρ, ο οποίος έπλεξε αρκετά εγκώμια για τη χώρα μας: Γνωρίζω την Ελλάδα και την αγαπώ ιδιαίτερα. Βλέπω ότι έχει δεσμευτεί καθ ολοκληρία στην ευρωπαϊκή περιπέτεια και έχει διανύσει μεγάλη διαδρομή για την ουσιαστική ένταξή της στην Ευρώπη. Βλέπω μια καταπληκτική ανάπτυξη, που οφείλεται και στο πνεύμα πρωτοβουλίας των κυβερνήσεών της αλλά και στο δυναμισμό του ίδιου του κόσμου της. Παρά τα όσα υποστηρίζουν ορισμένοι, η Ελλάδα, και μετά την ένταξη, παραμένει υπερήφανη για τη δική της πολιτιστική ταυτότητα.

Από την πλευρά του, ο πρώην υπουργός Πολιτισμού της Ιρλανδίας, Μάικλ Χίγκινς, εκτίμησε ότι οι υπουργοί Πολιτισμού ασκούν, αλλά δεν χαράσσουν πολιτική. Η κουλτούρα είναι προαπαιτούμενο για να αντισταθούμε στην κουλτούρα των Μακ Ντόναλντς, αλλά δεν ξέρω εάν έχει νόημα να τίθενται τέτοιου είδους ερωτήματα. Αλλωστε, πάντα υπήρχαν στην ευρωπαϊκή ιστορία πλευρές που αγνοήθηκαν και ο πολιτισμός χρησιμοποιήθηκε για την άνοδο του φασισμού ή για την ανάπτυξη της αγοράς, αλλά ποτέ για το όφελος του ιδίου δήλωσε ο Μ.Χίγκινς, συμπληρώνοντας: Εμείς, όμως, επιθυμούμε να θυμόμαστε ως σοκ, όταν μας αρνιόταν το δικαίωμα στο δικό μας πολιτισμό, όταν είδαμε την άνοδο του φασισμού, όταν στη θέση των παλιών εχθρών ήλθαν οι καινούριοι εχθροί, οι νεοφιλελεύθεροι με τις ατζέντες τους.

Παράλληλα, ο πρώην υπουργός Πολιτισμού τόνισε πως πρέπει ως άτομα να αντιδράσουμε, όχι μέσω των συνδικάτων, αλλά ως φορείς πολιτισμού. Και πρέπει να κοιτάξουμε προς το παρελθόν και να αντιδράσουμε.

Είμαστε εξόριστοι, σε αναζήτηση ενός πνευματικού οίκου. Η επιλογή ενός πολιτισμού είναι μια πολιτική πράξη. Και πολύ φοβάμαι, μήπως κάποιες πολιτιστικές εκφράσεις που αντιτίθενται στο καταπιεστικό παρόν πάρουν τη μορφή ενός καρναβαλιού και δεν μπορέσουν ποτέ να συγκροτηθούν σε μια σοβαρή πολιτική πρόταση… ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο Μ. Χίγκινς.

ΑΠΕ

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ