Μπιενάλε Βενετίας: Διαμαρτυρία Pussy Riot και Femen έξω από το ρωσικό περίπτερο για την επιστροφή της Ρωσίας

Η φετινή Μπιενάλε της Βενετίας δεν άνοιξε μόνο με έργα τέχνης, εθνικά περίπτερα και επίσημες δηλώσεις. Άνοιξε και με καπνογόνα, συνθήματα και μια οργισμένη διαμαρτυρία έξω από το ρωσικό περίπτερο, που επέστρεψε στη διοργάνωση για πρώτη φορά μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η ρωσική πανκ ακτιβιστική ομάδα Pussy Riot και η Femen, το φεμινιστικό κίνημα που ιδρύθηκε στην Ουκρανία, πραγματοποίησαν κοινή παρέμβαση στους κήπους της Μπιενάλε, της διοργάνωσης που συχνά αποκαλείται «Ολυμπιακοί Αγώνες» της τέχνης.

Αστυνομικοί εμποδίζουν διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot που πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.

Οι ακτιβίστριες, ντυμένες στα μαύρα και φορώντας τις χαρακτηριστικές φωσφοριζέ ροζ μπαλακλάβες τους, κινήθηκαν προς το ρωσικό εθνικό περίπτερο φωνάζοντας συνθήματα. Οι άνδρες ασφαλείας έσπευσαν να κλείσουν τις γυάλινες πόρτες, ενώ οι διαδηλώτριες άναψαν καπνογόνα, ύψωσαν τις γροθιές τους και φώναξαν: «Η Ρωσία σκοτώνει! Η Μπιενάλε εκθέτει!».

Ένα από τα πλακάτ τους έγραφε: «Περιλαμβάνονται νεκρά σώματα, επιμελητής ο Πούτιν».

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri

«Πίνουν σαμπάνια βουτηγμένοι στο αίμα των παιδιών της Ουκρανίας»

Η Νάντια Τολοκονίκοβα των Pussy Riot ήταν από τις πιο αιχμηρές φωνές της διαμαρτυρίας. Μιλώντας για τη ρωσική επιστροφή στη Μπιενάλε, υποστήριξε ότι δεν πρόκειται απλώς για μια καλλιτεχνική συμμετοχή, αλλά για μέρος του υβριδικού πολέμου της Μόσχας.

«Πίνουν βότκα και σαμπάνια στο περίπτερό τους, βουτηγμένοι στο αίμα των παιδιών της Ουκρανίας», είπε.

Όπως τόνισε, ο πόλεμος της Ρωσίας δεν διεξάγεται μόνο με στρατιωτικά μέσα. «Δεν είναι μόνο τα τανκς και τα drones, οι φόνοι και οι βιασμοί στην Ουκρανία. Είναι και ο πολιτισμός, η τέχνη, η γλώσσα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ρωσία προσπαθεί να κατακτήσει τη Δύση και εσείς απλώς της ανοίξατε τις πόρτες», ανέφερε.

Για τους διαδηλωτές, η παρουσία της Ρωσίας σε μια τόσο σημαντική διεθνή διοργάνωση δεν είναι ουδέτερη. Αντίθετα, τη θεωρούν προσπάθεια επιστροφής στην κανονικότητα, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται.

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απειλεί με πάγωμα χρηματοδότησης

Η επανεμφάνιση της Ρωσίας στη Μπιενάλε είχε προκαλέσει αντιδράσεις από τη στιγμή που ανακοινώθηκε από τη Μόσχα νωρίτερα μέσα στη χρονιά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «καταδίκασε έντονα» την απόφαση και απείλησε να αποσύρει χρηματοδότηση ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ προς τη διοργάνωση. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το να επιτρέπεται «στον επιτιθέμενο, τη Ρωσία, να λάμψει» σε μια τόσο προβεβλημένη πλατφόρμα παραβιάζει τα ηθικά πρότυπα που συνδέονται με την ευρωπαϊκή επιχορήγηση.

Στην Ιταλία, ο υπουργός Πολιτισμού δεν θα παραστεί στα εγκαίνια της έκθεσης για το κοινό, που γίνονται το Σάββατο.

Αντίθετα, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι, ο οποίος είχε προκαλέσει αντιδράσεις το 2014 όταν επισκέφθηκε την Κόκκινη Πλατεία φορώντας μπλουζάκι με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, αρνήθηκε να στηρίξει το μποϊκοτάζ. «Κανένα περίπτερο δεν πρέπει να αποκλείεται», υποστήριξε.

Πηγή στις Βρυξέλλες άφησε να εννοηθεί ότι η απάντηση της Ιταλίας δεν ικανοποίησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Διαδηλώτρια της ομάδας Pussy Riot συμμετέχει σε διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026.

Δεν είναι μόνο η Ρωσία στο επίκεντρο της έντασης

Η 61η Μπιενάλε δεν δοκιμάζεται μόνο από την υπόθεση της ρωσικής επιστροφής.

Την περασμένη εβδομάδα, ολόκληρη η διεθνής κριτική επιτροπή παραιτήθηκε μετά από ανακοίνωση που αναφερόταν σε χώρες «των οποίων οι ηγέτες διώκονται  από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας». Η αναφορά αφορούσε τη Ρωσία και το Ισραήλ.

Το πρωί της Τετάρτης, ξεχωριστή ομάδα διαδηλωτών εμφανίστηκε έξω από την ισραηλινή έκθεση. Το δάπεδο γέμισε με φυλλάδια, βρεγμένα από τη βροχή, τα οποία κατήγγελλαν ένα «Περίπτερο Γενοκτονίας».

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ είχε ήδη κατηγορήσει μια «πολιτική κριτική επιτροπή» ότι μετατρέπει τη Μπιενάλε σε χώρο «αντιισραηλινής πολιτικής κατήχησης».

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.
 
 

Ο πρόεδρος της Μπιενάλε μιλά για «εργαστήριο μισαλλοδοξίας»

Καθώς οι αντιδράσεις κλιμακώνονταν, ο πρόεδρος της διοργάνωσης, Πιετραντζέλο Μπουταφουόκο, απέφευγε τα αιτήματα για συνεντεύξεις. Ο δεξιός πρώην δημοσιογράφος έχει στο παρελθόν μιλήσει με θαυμασμό για τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Σήμερα, σπάζοντας τη σχεδόν πλήρη σιωπή του, κατηγόρησε τους επικριτές ότι δημιουργούν ένα «εργαστήριο μισαλλοδοξίας» και καταδίκασε αυτό που παρουσίασε ως λογοκρισία και αποκλεισμό, με αφορμή τις εκκλήσεις να απαγορευθεί η συμμετοχή της Ρωσίας και του Ισραήλ.

«Αν η Μπιενάλε άρχιζε να επιλέγει όχι έργα αλλά διασυνδέσεις, όχι οράματα αλλά διαβατήρια, θα έπαυε να είναι αυτό που ήταν πάντα: ο τόπος όπου συναντιέται ο κόσμος», δήλωσε.

Αμέσως μετά αποχώρησε από τη συνέντευξη Τύπου, χωρίς να δεχθεί ερωτήσεις.

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot διαμαρτύρονται στο ρωσικό περίπτερο της Διεθνούς Έκθεσης Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 6 Μαΐου 2026. Η φωτογραφία τραβήχτηκε με κινητό τηλέφωνο. Johannes Hovinga/Handout via REUTERS.

Το «Αόρατο Περίπτερο» των νεκρών Ουκρανών δημιουργών

Το επιχείρημα περί ανοιχτής καλλιτεχνικής συνάντησης συγκρούεται με ένα άλλο μήνυμα, που αυτές τις ημέρες έχει γεμίσει τη Βενετία.

Σε αφίσες που έχουν κολληθεί σε διάφορα σημεία της πόλης διαφημίζονται φανταστικές εκδηλώσεις ενός «Αόρατου Περιπτέρου». Εκεί εμφανίζονται ονόματα Ουκρανών καλλιτεχνών και συγγραφέων, όπως ο Βολοντίμιρ Βακουλένκο, ο οποίος εκτελέστηκε όταν τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν το χωριό του.

Πάνω στις αφίσες υπάρχει η σφραγίδα: «Ακυρώθηκε. Επειδή ο δημιουργός σκοτώθηκε από τη Ρωσία».

Το μήνυμα είναι σαφές: την ώρα που η Ρωσία επιστρέφει σε μια διεθνή σκηνή πολιτισμού, πολλοί Ουκρανοί δημιουργοί δεν μπορούν να συμμετάσχουν πουθενά, επειδή έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο.

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.

Η Μπιενάλε ως πεδίο ήπιας ισχύος

Οι κήποι της Μπιενάλε, δίπλα στα κανάλια της Βενετίας, φιλοξενούν δεκάδες εθνικά περίπτερα. Για κάθε χώρα, η παρουσία εκεί λειτουργεί ως πολιτιστική βιτρίνα. Για αυταρχικά καθεστώτα όπως η Ρωσία, η διοργάνωση αποτελεί και μια σημαντική ευκαιρία άσκησης ήπιας ισχύος.

Το 2022, οι επιμελητές του ρωσικού περιπτέρου αποσύρθηκαν σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την εισβολή στην Ουκρανία. Δύο χρόνια αργότερα, το κτίριο παραχωρήθηκε στη Βολιβία. Φέτος, όμως, ρωσική ομάδα επέστρεψε στον χώρο, γεμίζοντάς τον με ένα ανάποδο δέντρο και πειραματικές ηχητικές περφόρμανς.

Όταν η επίσημη επίτροπος του ρωσικού περιπτέρου, Αναστασία Καρνέεβα, ρωτήθηκε αν η Ρωσία έχει θέση στη Μπιενάλε όσο συνεχίζει την εισβολή στην Ουκρανία, απάντησε: «Αυτό είναι το σπίτι μας, ερχόμαστε στον χώρο μας».

Στις ερωτήσεις για τις διαμαρτυρίες, ήταν εξίσου σύντομη. «Δεν σκέφτομαι τις διαμαρτυρίες. Είμαι πολύ απασχολημένη», είπε.

Η Καρνέεβα δεν θέλησε να σχολιάσει ούτε το γεγονός ότι ο πατέρας της είναι αναπληρωτής επικεφαλής της Rostec, του μεγάλου ρωσικού κρατικού ομίλου παραγωγής όπλων, ο οποίος βρίσκεται υπό κυρώσεις.

«Μπορούμε να σταματήσουμε αυτή τη συζήτηση; Ευχαριστώ», είπε.

Διαδηλώτρια της ομάδας Pussy Riot συμμετέχει σε διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.

Μερική επιστροφή, αβέβαιο παρασκήνιο

Η επιστροφή της Ρωσίας στη Μπιενάλε δεν θα είναι πλήρης. Μετά τις προεπισκοπήσεις αυτής της εβδομάδας, το περίπτερο πρόκειται να κλείσει. Δεν είναι σαφές αν η απόφαση συνδέεται με τις διαμαρτυρίες ή με τις συνέπειες των κυρώσεων.

Οι περφόρμανς, ωστόσο, καταγράφονται ώστε να προβληθούν αργότερα σε εξωτερικό χώρο για το κοινό.

Έτσι, ο ήχος από το ρωσικό περίπτερο θα φτάνει λίγα μόλις μέτρα πιο κάτω, προς τη συμμετοχή της Ουκρανίας στη Μπιενάλε.

Διαδηλώτριες της ομάδας Pussy Riot πραγματοποιούν διαμαρτυρία στη Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας, στη Βενετία της Ιταλίας, στις 7 Μαΐου 2026. REUTERS/Manuel Silvestri.

Το ουκρανικό ελάφι που σώθηκε από την κατοχή

Ακριβώς δίπλα στην κεντρική είσοδο της διοργάνωσης, ένα γλυπτό ελαφιού από μπετόν, φτιαγμένο σαν οριγκάμι, κρέμεται από χοντρούς ιμάντες σε έναν γερανό.

Είναι έργο της Ουκρανής καλλιτέχνιδας Ζάνα Καντίροβα και είχε εγκατασταθεί αρχικά στο Ποκρόβσκ, στο ανατολικό Ντονμπάς, όταν η γραμμή του μετώπου με τις ρωσικές δυνάμεις βρισκόταν σχεδόν 40 χιλιόμετρα μακριά.

Το 2024, καθώς τα ρωσικά στρατεύματα προέλαυναν προς την πόλη, η Καντίροβα αναγκάστηκε να απομακρύνει το έργο για να το σώσει από την κατοχή.

«Έχουμε μια κατεστραμμένη πόλη που τώρα δεν υπάρχει. Ελπίζω αυτό το μήνυμα να είναι σαφές και οι άνθρωποι που επισκέπτονται τη Μπιενάλε να μπορούν να το καταλάβουν», είπε η καλλιτέχνιδα σε πρόσφατη συνέντευξή της στο εργαστήριό της στο Κίεβο.

Το ελάφι της έχει πλέον μετατραπεί σε σύμβολο εκτοπισμού, ακολουθώντας τη μοίρα εκατομμυρίων Ουκρανών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

«Το Ποκρόβσκ είναι τώρα κατεχόμενη πόλη. Πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν εκεί. Αλλά σώσαμε αυτό το τεχνούργημα. Το ερώτημα είναι πόσα τεχνουργήματα δεν σώθηκαν σε αυτόν τον πόλεμο; Πόσα άλλα είδη πολιτιστικής κληρονομιάς καταστράφηκαν;» διερωτήθηκε η Καντίροβα.

Και κατέληξε: «Ήταν μια ζωντανή πόλη. Και τώρα δεν υπάρχει, επειδή ήρθε η Ρωσία».

*Με πληροφορίες από: BBC