Σεξ και σουρεαλισμός στη Γαλλική Ριβιέρα του ’37 – Οι καλλιτέχνες της Κότ ντ’Αζούρ που κορόιδεψαν τον φασισμό

Η Άντι αγαπά τον Μαν Ρέι, ο οποίος αγαπούσε τη Λι, η οποία είναι παντρεμένη με τον Αζίζ αλλά τώρα είναι με τον Ρόλαντ, ο οποίος αγαπά τον Πικάσο, ο οποίος αγαπά τόσο τη Ντόρα όσο και τη Μαρί-Τερέζ. Ο Πολ εξακολουθεί να αγαπά τη Γκάλα, αλλά είναι παντρεμένος με τη Νους, η οποία έχει σχέση με τον Τζόζεφ -και, πιθανώς, με τον Μαν Ρέι και τον Πικάσο- ο οποίος είναι επίσημα με την Αϊλίν, η οποία είχε δεσμό με τον Πολ. Έγινε αντιληπτό;

Στο «A Vast Horizon» της Άννα Τόμασον, αυτές οι λεπτομέρειες δεν έχουν απλώς πικάντικο ενδιαφέρον. Μια εμπνευσμένη χρονογραφία μιας ομάδας ταλαντούχων εικονοκλαστών που συγκεντρώθηκαν στο Hôtel-Restaurante Vaste Horizon, στην κορυφή ενός λόφου της Κυανής Ακτής, το καλοκαίρι του 1937, το βιβλίο ανακαλεί έναν φευγαλέο κόσμο όπου η απόλαυση ήταν υπέρτατη και η ελευθερία δόγμα.

Προκλητικές πράξεις αντι-συμμόρφωσης

Για τα μέλη αυτού του κύκλου, στον οποίο περιλαμβάνονταν οι διασημότητες του κόσμου της τέχνης Πικάσο και Μαν Ρέι, καθώς και η φωτογράφος και ζωγράφος Ντόρα Μαάρ, η φωτογράφος Λι Μίλερ και ο ποιητής Πολ Ελουάρ με τη σύζυγό του, το μοντέλο Νους, η σεξουαλική ελευθερία ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της τέχνης τους: προκλητικές πράξεις αντι-συμμόρφωσης.

Με τόση ερωτική δραστηριότητα, είναι αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι κάποιος από αυτούς είχε χρόνο για ζωγραφική ή ποίηση.

Όμως κάθε δραστηριότητα ενίσχυε την επόμενη: το σεξ γλιστρούσε στην τέχνη, η τέχνη μετατρεπόταν σε σεξ, και όλα αυτά όριζαν αυτό που φαινομενικά ήταν διακοπές στη θάλασσα μεταξύ φίλων σε μια φρενίτιδα ερωτικής και δημιουργικής έκφρασης -μια έκχυση που, καθώς η Ευρώπη ετοιμαζόταν για πόλεμο, απέκτησε μια επαναστατική πολιτική φόρτιση.

«Είναι σαν η ομάδα να κορόιδευε τον φασισμό» γράφει η Τόμασον, με τις ζωές και το έργο τους να λειτουργούν ως «μανιφέστο για έναν εναλλακτικό κόσμο σε αντίθεση με αυτόν που ερχόταν να δημιουργηθεί».

Οι γυναίκες (η Φιντελίν και η Νους) είναι τόπλες -η μία (η Νους) φιλιέται παθιασμένα από τον άνδρα στα αριστερά της (τον σύζυγό της, τον Πολ). Όλοι φαίνονται ευτυχισμένοι, χαλαροί, ανέμελοι, μια μποέμικη εκδοχή του 20ού αιώνα για το σκανδαλώδες έργο του Μανέ «Le Déjeuner sur l’Herbe»

A Vast Horizon της Άννα Τόμασον

Μια χορεύτρια από τη Γουαδελούπη

Η Τόμασον, συγγραφέας ενός προηγούμενου βιβλίου για τη φιλία μεταξύ του Βρετανού ζωγράφου Ρεξ Γουίστλερ και μιας διανοούμενης τριών δεκαετιών μεγαλύτερης του, γνωρίζει ότι κινείται σε καλά χαραγμένο έδαφος.

Με εξαίρεση την Άντι Φιντελίν, μια χορεύτρια από τη Γουαδελούπη που ήταν 20 ετών όταν μετακόμισε στο διαμέρισμα του Μαν Ρέι στο Μονπαρνάς το 1935 και η οποία παρέμεινε εκεί όταν εκείνος εγκατέλειψε το Παρίσι για τη Νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τα πρόσωπα που εξετάζει η Τόμασον έχουν όλα αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένων συγγραφικών αναφορών.

Σουρεαλισμός και οξυδέρκεια πνεύματος

Αντί για μια απλή ιστορική αφήγηση, το «A Vast Horizon» υιοθετεί την ευρηματική μορφή ενός λευκώματος ή ενός κολάζ, εναλλάσσοντας υποβλητικές περιγραφές φωτογραφιών και πινάκων με συνοπτικά προφίλ των προσώπων που απεικονίζονται και των καλλιτεχνών που τα δημιούργησαν.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που ταιριάζει απόλυτα στα θέματα του βιβλίου -οι περισσότεροι από αυτούς είναι, άλλωστε, σουρεαλιστές- και ενισχύεται από το οξυδερκές βλέμμα της συγγραφέως και την ανεπιτήδευτη πρόζα του.

Ανταπόκριση κι επιθυμία

«Αισθανόμαστε έντονα τη σωματικότητα», γράφει η Τόμασον για τις εικόνες που τραβήχτηκαν εκείνο το καλοκαίρι από τους Λι Μίλερ, Ντόρα Μαάρ, Μαν Ρέι, Ρόλαντ Πένροουζ και Αϊλίν Άγκαρ.

«Των σωμάτων, των άκρων, του στήθους, των γλουτών και του πέους, μόνα ή entrelacés, ακίνητα ή σε κίνηση. Νιώθουμε τον ζεστό ήλιο και το αλμυρό νερό στο γυμνό δέρμα και την άμμο ανάμεσα στα δάχτυλα των ποδιών, την οικειότητα, την εγγύτητα, την ανταπόκριση και την επιθυμία».

Διασκορπισμένοι από τον πόλεμο και τις κακουχίες, αυτοί οι άνδρες και οι γυναίκες που έτρωγαν, έπιναν, διασκέδαζαν και κοιμόντουσαν μαζί, αποτύπωσαν τη μνήμη εκείνου του μαγικού καλοκαιριού στην τέχνη που άφησαν πίσω τους

Μποέμ

Η φωτογραφία της Μίλερ με την οποία ξεκινά το βιβλίο δίνει τον τόνο: τρεις άνδρες και δύο γυναίκες καθισμένοι άνετα πάνω σε μια κουβέρτα πικνίκ, σε ένα ηλιόλουστο ξέφωτο, γύρω από ένα χαμηλό τραπέζι γεμάτο υπολείμματα γεύματος.

Οι γυναίκες (η Φιντελίν και η Νους) είναι τόπλες -η μία (η Νους) φιλιέται παθιασμένα από τον άνδρα στα αριστερά της (τον σύζυγό της, τον Πολ). Όλοι φαίνονται ευτυχισμένοι, χαλαροί, ανέμελοι, μια μποέμικη εκδοχή του 20ού αιώνα για το σκανδαλώδες έργο του Μανέ «Le Déjeuner sur l’Herbe».

Πέρα από εθνικά όρια

Για την Τόμασον η φωτογραφία αποτελεί μαρτυρία ελευθερίας και αδελφοσύνης πέρα από εθνικά, εθνοτικά και φυλετικά όρια, καθώς τα πρόσωπα που απεικονίζονται περιλαμβάνουν μια μαύρη γυναίκα (Φιντελίν), έναν Εβραίο Αμερικανό άνδρα (Μαν Ρέι) και έναν πλούσιο Άγγλο Κουάκερο (τον εραστή της Μίλερ, τον συλλέκτη έργων τέχνης και ιμπρεσάριο Πένροουζ) – ακριβώς το είδος των ανθρώπων που οι Ναζί θα επιδίωκαν σύντομα να φυλακίσουν ή να σκοτώσουν.

(Ο εκδότης της Τόμασον, αναπαράγοντας αυτή την εικόνα στο εξώφυλλο του βιβλίου, διέπραξε τη δική του πράξη λογοκρισίας, καλύπτοντας αδέξια με Photoshop τις γυμνές θηλές των γυναικών).

Ανταλλαγή εραστών και ονομάτων

Αν η Μίλερ ήταν η ανεπίσημη ντκιμαντερίστρια της παρέας, τραβώντας συνεχώς φωτογραφίες κατά τη διάρκεια των διακοπών που διήρκεσαν μήνες, ο Πικάσο ήταν ο «αρχηγός των γλεντιών», ο οποίος προήδρευε στα γεύματα στη βεράντα του ξενοδοχείου και διεύθυνε τη διασκέδαση, φτάνοντας σε κάποιο σημείο να δώσει οδηγίες στους φίλους του, οι οποίοι ήδη αντάλλασσαν εραστές να ανταλλάξουν και ονόματα. «Αυτό ήταν ο σουρεαλισμός εν δράσει» πανηγυρίζει η Τόμασον.

Photo: Wikimedia Commons

Στο καλύτερο δωμάτιο του «Vaste Horizon»

Κυρίως, όμως, ο Πικάσο μετέτρεπε κάθε έξοδο και κάθε περίσταση σε τέχνη σμιλεύοντας ένα τοπίο από ένα κουτί σπίρτων, σκιαγραφώντας τη Νους με μολύβι, κρασί και κραγιόν πάνω σε ένα κομμάτι χαρτιού από τραπεζομάντιλο, ζωγραφίζοντας γυμνά με ένα ξυλαράκι στην άμμο.

Τα απογεύματα, εγκατεστημένος στο καλύτερο δωμάτιο του «Vaste Horizon», μιας ταπεινής πανσιόν που περιβάλλεται από αμπελώνες και ελαιώνες στους λόφους πάνω από τις Κάννες, ζωγράφιζε, δημιουργώντας πορτρέτα της Μίλερ, της Νους, της Φιντελίν και της Μαάρ, με τα σπασμένα χαρακτηριστικά τους αποδοσμένα σε εξωφρενικές αποχρώσεις του ροζ, του γαλάζιου, του κίτρινου, του πορτοκαλί και του πράσινου.

Εκείνο το μαγικό καλοκαίρι

Αλλά ούτε καν ο Πικάσο δεν μπόρεσε να αποτρέψει το φάντασμα του πολέμου που πλησίαζε. Έφτασε στο ξενοδοχείο εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της «Γκερνίκα», της τεράστιας κραυγής της καρδιάς του ενάντια στους βομβαρδισμούς των φασιστών στη βόρεια Ισπανία.

Και ενώ βρισκόταν εκεί, το έργο του εκτίθετο στο Μόναχο ενταγμένο στη διαβόητη προπαγανδιστική έκθεση των Ναζί για την «εκφυλισμένη τέχνη».

Μετά το καλοκαίρι του 1937, η «παρέα του Πικάσο» δεν θα ξαναβρεθεί ποτέ ολόκληρη. Διασκορπισμένοι από τον πόλεμο και τις κακουχίες, αυτοί οι άνδρες και οι γυναίκες που έτρωγαν, έπιναν, διασκέδαζαν και κοιμόντουσαν μαζί, αποτύπωσαν τη μνήμη εκείνου του μαγικού καλοκαιριού στην τέχνη που άφησαν πίσω τους.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Clarke Auction Fine Art (@clarkenyart)

*Με στοιχεία από nytimes.com | Αρχική Φωτό: Η Ντόρα Μάαρ και ο Πάμπλο Πικάσο στη Γαλλική Ριβιέρα / Wikimedia Commons