«Σ’ αγαπώ, πατέρα, αλλά μισώ όσα εκπροσωπείς»: Από την ελίτ στον IRA η «περήφανα ένοχη» Ρόουζ Ντάγκντεϊλ

Η Ρόουζ Ντάγκντεϊλ δεν ήταν μια συνηθισμένη φιγούρα του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IRA). Κόρη πλούσιας βρετανικής οικογένειας, με παιδεία και προοπτική ζωής μέσα στην ελίτ, κατέληξε να συμμετέχει σε βομβιστικές επιθέσεις, ληστείες και τελικά σε μία από τις μεγαλύτερες κλοπές έργων τέχνης που έχουν καταγραφεί. Τον Απρίλιο του 1974, το όνομά της συνδέθηκε με μια επιχείρηση που σόκαρε την Ευρώπη.

Η ζωή που αρνήθηκε

H Ρόουζ Ντάγκντεϊλ γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου του 1941 και μεγάλωσε σε περιβάλλον απόλυτης άνεσης: γκουβερνάντα, ακριβά σχολεία, κοινωνικές υποχρεώσεις και η «παρουσίαση» της ως ντεμπιτάντ — ένα είδος εισόδου στον κόσμο των «κατάλληλων» γάμων.

Η ίδια, όμως, ένιωθε ασφυκτικά μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Αργότερα θα χαρακτήριζε εκείνη την τελετή ως υπερβολική και σχεδόν προκλητική επίδειξη πλούτου, δείχνοντας πόσο νωρίς είχε αρχίσει η εσωτερική της ρήξη.

Οξφόρδη, πολιτικοποίηση και ριζοσπαστισμός

Σπουδάζοντας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, άρχισε να αμφισβητεί ανοιχτά τις κοινωνικές δομές. Μαζί με μια φίλη της μεταμφιέστηκαν σε άνδρες για να μπουν σε συνεδρίαση του Oxford Union, που τότε απέκλειε τις γυναίκες.

Η δεκαετία του ’60 λειτούργησε καταλυτικά: τα κινήματα, η Κούβα και η επαφή με φτωχές κοινότητες στο Λονδίνο την οδήγησαν βαθύτερα στον ριζοσπαστισμό. Μέχρι το 1973 είχε ήδη χαρίσει σχεδόν όλη την περιουσία της.

Παράλληλα, δεν δίστασε να στραφεί ακόμη και κατά της ίδιας της οικογένειάς της: συμμετείχε σε επιδρομή στο πατρικό της, αφαιρώντας έργα τέχνης και τιμαλφή. Στο δικαστήριο είπε στον πατέρα της πως τον αγαπά, αλλά «μισεί όσα εκπροσωπεί».

Η επαφή με τον IRA και η αποτυχημένη αεροπειρατεία

Η εμπλοκή της με τον IRA ήρθε σύντομα, αν και αρχικά αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία λόγω της καταγωγής της.

Το 1974 συμμετείχε σε μια παράτολμη επιχείρηση: την αεροπειρατεία ελικοπτέρου, με στόχο να ρίξουν αυτοσχέδιες βόμβες σε αστυνομικό τμήμα. Το σχέδιο εξελίχθηκε σε φιάσκο — το ελικόπτερο ήταν υπερφορτωμένο, βόμβες πετάχτηκαν στη θάλασσα και μία έπεσε σε λάθος σημείο χωρίς να εκραγεί.

Βερμέερ και Γκόγια γίνονται «καπνός»

Λίγο αργότερα, όμως, ήρθε η ενέργεια που την έκανε γνωστή. Στις 26 Απριλίου 1974, ομάδα ενόπλων εισέβαλε στο σπίτι του Άλφρεντ Μπέιτ στην Ιρλανδία.

Οι δράστες ακινητοποίησαν τον ίδιο και το προσωπικό του και μέσα σε λίγα λεπτά ξήλωσαν από τις κορνίζες μερικά από τα σημαντικότερα έργα της συλλογής του: πίνακες των Γιοχάνες Βερμέερ, Φρανσίσκο Γκόγια, καθώς και έργα άλλων μεγάλων καλλιτεχνών.

Η ληστεία χαρακτηρίστηκε από το BBC ως μία από τις μεγαλύτερες στην ιστορία της τέχνης, με την απώλεια να θεωρείται ανυπολόγιστη.

Λίγες ημέρες μετά, στάλθηκε αίτημα λύτρων: ζητούσαν τη μεταφορά φυλακισμένων μελών του IRA σε βορειοϊρλανδικές φυλακές.

Η σύλληψη

Η αστυνομία εντόπισε τη Ρόουζ Ντάγκντεϊλ σε εξοχική κατοικία στη δυτική Ιρλανδία, όπου βρέθηκαν τα κλεμμένα έργα έτοιμα για μεταφορά. Η ίδια προσπάθησε να πείσει ότι ήταν Γαλλίδα τουρίστρια — χωρίς επιτυχία.

Στο δικαστήριο δήλωσε «περήφανα ένοχη» και καταδικάστηκε σε εννέα χρόνια φυλάκιση, ενώ εκτίθηκε παράλληλα και ποινή για την αεροπειρατεία.

Ζωή στη φυλακή και μετά

Κατά τη διάρκεια της κράτησής της, γέννησε τον γιο της, καρπό της σχέσης της με συνεργό της, και αργότερα παντρεύτηκαν μέσα στη φυλακή.

Αποφυλακίστηκε το 1980 και εγκαταστάθηκε στο Δουβλίνο. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η εμπλοκή της με τον IRA συνεχίστηκε, φτάνοντας ακόμη και σε επίπεδο ανάπτυξης όπλων.

Χωρίς καμία μεταμέλεια

Η Ρόουζ Ντάγκντεϊλ πέθανε το 2024, παραμένοντας μέχρι το τέλος πιστή στις επιλογές της. Όπως είχε πει, η πιο ευτυχισμένη στιγμή της ζωής της ήταν η αεροπειρατεία — γιατί τότε ένιωσε ότι βρισκόταν «στο κέντρο των πραγμάτων».

*Mε πληροφορίες από: BBC